KOHA.net

Изгледа

Европски избори (3)

Сега, кога европските избори завршија, пред нас е интензивен период на европски политички преговори, кои до крајот на оваа година ќе ни ги дадат новите Европски парламент и Комисија.

Сега кога завршија европските избори, целото внимание ќе се насочи кон чекорите за конституирање на новите европски институции, а тоа се конституирањето на Европскиот парламент и гласањето на Европската комисија. 

Првата институција што се формира е Европскиот парламент. Европскиот парламент има три главни улоги: законодавна, надзорна и буџетска. Тоа значи усвојување на законите на ЕУ со помош на Советот на ЕУ, демократска контрола на сите институции на ЕУ и усвојување на буџетот на ЕУ. Европскиот парламент е единственото законодавно тело во светот чии одлуки имаат директно правно дејство преку националните граници. 

Сега изборите произведоа 720 европратеници кои ќе се соберат на првата сесија за да ги формираат европските политички групи за парламентарниот законодавен дом 2024-2029 година. Политичкиот состав на новиот парламент може да бара создавање на нови политички групи и елиминација на претходните. Новиот парламент на првата пленарна седница ќе избира и претседател на Европскиот парламент. Истовремено, парламентот ќе одлучува за формирање на собраниски комисии и нивни претседатели. Со тоа ќе се заокружи уставниот акт на ЕП. 

Ова ќе го отвори патот за формирање на институцијата на Европската комисија и во таа насока првиот чин е изборот на новиот претседател на Европската комисија. Европскиот совет или лидерите на 27-те земји-членки на ЕУ е одговорен за предлагање на кандидатот за претседател на ЕК. Идеално, Советот треба да го стори тоа земајќи го предвид изборниот резултат и признавајќи го процесот наречен „Spitzenkandidaten“ или главниот кандидатски процес. Процесот „Spitzenkandidaten“ за првпат беше искористен на европските избори во 2014 година и како таков е дизајниран да им даде можност на граѓаните на ЕУ директно да влијаат на изборот на кандидатот за претседател на Европската комисија.

„Spitzenkandidaten“ беше и логична последица на стапувањето во сила на Договорот од Лисабон, во кој беше прецизирано дека при предлагањето кандидати за претседател на Европската комисија треба да се води сметка за резултатот од изборите во Европскиот парламент. Договорот од Лисабон, исто така, создаде поблиска врска меѓу граѓаните и демократскиот живот на ЕУ, експлицитно наведувајќи дека пратениците во Европскиот парламент се „претставници на граѓаните на ЕУ“.

Во оваа насока, во рамките на изборите во 2024 година, предложени се десет „Spitzenkandidaten“ или кандидати за претседател на Европската комисија: Урсула фон дер Лајен (ЕПП), Николас Шмит (С&Д), Валери Хаер, Сандро Гози и Мари-Агнес Штрак. -Цимерман (Обнови ја Европа), Бас Ајкхоут и Тери Рајнтке (Зелени), Раул Ромева и Мајлис Росберг (Европска слободна алијанса) и Валтер Баер (Европска левица). 

Сега по изборите и земајќи ги предвид нивните резултати, лидерите на ЕУ ќе треба да предложат еден од нив за кандидат за претседател на Европската комисија. Но, во рамките на изборите одржани во 2019 година, Европскиот совет не ја испочитува оваа процедура и ја избра Урсула фон дер Лајен за претседател, иако во тој период таа не беше дел од процесот „Шпиценкандидатен“.

Сепак, што и да одлучи Европскиот совет на крајот, нивниот предлог за претседател на ЕК ќе биде процесуиран во Европскиот парламент за гласање на пленарната седница на ЕП. 

По гласањето на претседателот на ЕК, ќе се отвори патот за номинирање на нови еврокомесари. Задачата за избор на нови комесари им припаѓа на земјите-членки на ЕУ и на новиот претседател на ЕК. Иако предлогот на комесари е ексклузивно право на земјите-членки, тие мора да го остварат ова право во дијалог со новиот претседател на ЕК. Со други зборови, и претседателот на ЕК мора да се согласи со соодветниот предлог. По овој договор, а по комплетирањето на целиот кабинет на комесари, претседателот на ЕК ќе го извести Европскиот парламент за составот на новата Европска комисија и ќе побара започнување на процедурите за потврдување на еврокомесарите од страна на ЕП. . 

Во оваа насока, предложените комесари ќе бидат интервјуирани од парламентарните комисии одговорни за нивните ресори пред европратениците да гласаат за целосниот состав на Европската комисија на пленарна седница. Интервјуата на комесари во рамките на функционалните комисии на ЕП не се само церемонијална процедура, туку вистински тест за професионалноста и политичката подобност на номинираните комесари. Последен пат во 2019 година, Европскиот парламент го отфрли одобрението на тројца комесари кои доаѓаат од Франција, Унгарија и Романија. 

Меѓутоа, по завршувањето на сите интервјуа на комесари во рамките на функционалните комисии на ЕП, Европската комисија во полн состав, вклучувајќи го и претседателот на Европската комисија и високиот претставник за надворешна и безбедносна политика, се изгласани и одобрени од мнозинство гласови во Европскиот парламент. 

Откако претседателот и комесарите ќе бидат одобрени од Парламентот, тие ќе бидат формално назначени со квалификувано мнозинство од Европскиот совет. Се очекува целата оваа процедура да заврши пред крајот на летово.