ФИФА Евро 2024 KOHA.net

Изгледа

Криминал, политика и фудбал во Србија

Фудбалот во Србија би можел да биде убава игра. Само да немаше толку многу спојлери на игри од политиката. За нив фудбалот е инструмент на моќ за манипулирање со масите, поттикнување омраза и остварување политички интереси - Говор одржан на Конференцијата на Асоцијацијата на Југоисточна Европа во Минхен за спорт и политика во Југоисточна Европа

Пред две години, кога речиси на целиот свет му беше јасно дека Русија ќе ја нападне Украина, еден српски таблоид на својата насловна страница со големи букви објави: „Украина ја нападна Русија!

Во пресрет на втората годишнина од нападот на Русија против Украина, руските медиуми со триумфални тонови објавија дека навивачите на „Црвена звезда“, фудбалскиот шампион во Србија, за време на натпревар вееле руски знамиња и скандирале: „Русите и Србите се вечни браќа“.

Од гледна точка на националистите во Србија, а тука мора да се избројат и значаен дел од фудбалските фанови, Украина е сè уште агресор, додека „Мајката Русија“ е жртва на злонамерниот западен свет.

На овој начин на размислување одговара и изјавата на премиерот на Србија, која неодамна ја спореди опозицијата со „инсекти“ и рече дека таа (опозицијата) сака да ја понижи Србија како што тоа порано го правеа Хитлер и Химлер. Секој со здрава логика може да праша кои се причините што премиерот на Србија покрена вакви обвинувања? Опозицијата е убедена дека изборите одржани лани во декември биле изманипулирани од власта. Следствено, опозицијата побара од Европската унија меѓународна истрага за наводната изборна измама. Ова барање беше доволно за оние кои беа на власт во Белград да ја изгубат контролата. Официјално Србија е кандидат за членство во ЕУ. Но, токсичната политичка култура се повеќе наликува на паролите на фудбалските стадиони.

Кога српските политичари прибегнуваат кон воени игри, фудбалските хулигани влегуваат во редовите за да ја поттикнат националистичката атмосфера со закани. Кога тројца српски екстремисти беа убиени во септември минатата година по нападот врз косовската полиција, главно црно облечени навивачи маршираа низ Белград. Тие запалија свеќи во соборниот храм Свети Сава и ги прославија паднатите „за татковината“.

Градското дерби меѓу Црвена Звезда и Партизан е одложено поради прогласување национална жалост. Во писмена изјава „Делије“, ултрарадикалните навивачи на Црвена Звезда Стефан Неделковиќ го нарекоа „пријател од трибините“. Кога Неделковиќ беше погребан во еден град во Србија, фудбалските навивачи се наредија и држеа факели. На гробиштата се појави и шефот на мафијата, Милан Радоичиќ, кој ја презеде одговорноста за нападот врз полициските сили на Косово. Овој екстремист е човек од доверба на претседателот Александар Вучиќ. И овој екстремист продолжува слободно да живее во Србија, па дури и го фалат како херој.

Александар Вучиќ, најмоќниот политичар во Србија, од младоста е поддржувач на Црвена Звезда. Тоа значи дека во исто време мора да имате длабока аверзија кон локалниот ривал белградски Партизан. Во раните 90-ти, Александар Вучиќ беше активен на сцената на радикалните фанови на Црвена Звезда. Овде криминалецот Желко Ражњатовиќ, познат како „Аркан“, со помош на српската тајна служба, регрутирал многу паравојски, кои оставиле крвава трага од Хрватска до Босна и Херцеговина и понатаму во Косово. Пред сè, ограбувачките експедиции го збогатија Аркан и неговите униформирани хулигани.

Во мај 1990 година, Вучиќи беше присутен на фудбалскиот натпревар на Црвена Звезда против Динамо Загреб. Судирите на улиците на главниот град на Хрватска и последователните немири на стадионот „Максимир“ беа настани што ги навестуваа војните што доведоа до крвавиот распад на Југославија, предизвикани од раководството на Белград.

Нема докази од прва рака дека Вучиќ учествувал во борбите. Но, како жесток поддржувач на воениот злосторник Воислав Шешељ, Вучиќ ги посети српските војници и паравоени сили кои го опседнаа босанскиот главен град Сараево, каде што убија илјадници цивили. Во исто време, тој работеше како известувач за канал за дезинформации и пропаганда на босанските Срби. Не е неправедно да се каже дека неговото однесување во тоа време било воинствено.

Симбиозата на политиката, криминалното подземје и фудбалот во Србија останува недопрена.

Кога Вучиќ пред десет години почна да ја консолидира својата моќ, на театрален начин и со многу зборови се огради од своето минато. Во некои западни престолнини им веруваа на овие ветувања на Вучиќ. Тој е пофален што се сретнал со Ангела Меркел 16 пати. Во Берлин, во Брисел и во многу западни престолнини на Вучиќ му беше распуштен црвениот тепих.

Но, Вучиќ сè уште одржувал блиски контакти со сомнителни кругови, неговата „прогресивна“ партија (СНС), според белградските медиуми, регрутирала насилни типови на фудбалските трибини, кои ја напаѓале опозицијата, а и шефовите на подземјето биле вклучени за дисциплинирање на несаканите навивачи на Партизан.

Навивачите на Партизан го навредуваат Вучиќ нарекувајќи го „педер“ и бараат оставка. Во меѓувреме, уапсениот мафијаш Велко Беливук отворено кажува дека постапувал по наредба на шефот на државата. Беливук вели дека дејствувал „за потребите на државата“. Правдата го обвинува овој хулигански водач дека стои зад некои брутални убиства. Вучиќ во 2021 година му пееше на Беливиќ за неговиот роденден. Беливук е обвинет за киднапирање, уцена, убиства и трговија со дрога.

Насилство, палење и расистички слогани ја карактеризираат навивачката култура во Србија. Директорот на Црвена звезда во интервју за францускиот весник „Монд“ вели дека најголемиот српски тим „не е само фудбалски тим, туку и идеологија, филозофија и национален симбол. Црвена звезда е бранител на српскиот идентитет и православното признание.

Тука доаѓа до израз близината на клубот со Русија. По рускиот напад на Украина, рускиот фудбал беше изолиран во Европа. Но, на почетокот на јули 2022 година, Зенит од Санкт Петербург му гостуваше на српскиот шампион во Сочи - за Москва ова беше голем пропаганден успех. Двата тима го имаат главниот спонзор на рускиот гасен концерн Газпром.

За време на дуелот помеѓу Црвена Звезда и Партизан во пролетта 2022 година, беа развеани руски знамиња со голема буква З, симбол за војната на Владимир Путин против Украина. Навивачите на Црвена звезда често бараат враќање на војската на Србија на Косово.

Во 2019 година, швајцарскиот фудбалски тим Јанг Бојс играше против Црвена Звезда во Лигата на шампионите. Првиот меч се одигра во Берн, можеби најудобната престолнина во светот, а беше проследен со масовни тепања. Беа нападнати неколку лица. Полицијата била принудена да ги спречи напаѓачите пукајќи во воздух. Ударен локал со лименки пиво. Знамето на ЛГБТ заедницата што висеше од зградата веројатно ќе им пречеше на фановите.

Црвена звезда пред реваншот во Белград против швајцарскиот клуб постави тенк Т-55 пред стадионот. Европската фудбалска федерација - УЕФА наивно објави: „Тенкот пред стадионот не е проблем додека не се отвори оган“.

Кој го велича насилството, го отвора патот за масовни тепања. Во 2017 година се водеше вистинска битка помеѓу радикалните навивачи на Црвена Звезда и Партизан. Дуелот влезе во новата српска историја како крвавата белградска ноќ.

Во 2009 година навивачите на Партизан брутално претепаа француски навивач, кој почина неколку дена подоцна. Следната година српските хулигани извршија насилство во Италија за време на квалификацискиот натпревар за Европското фудбалско првенство. Натпреварот прво беше привремено прекинат, а потоа и дефинитивно. Никогаш не сум доживеал вакво нешто“, изјави тогашниот селектор на Италија, Чезаре Прандели.

Колку тесно се поврзани фудбалот и политиката во Србија, покажува случајот со српски фудбалер од Косово. Пред четири години, насловите на српските весници беа: „Експлодира бомбата: првиот Србин во репрезентацијата на Косово“; „Ужас и срам: првиот Србин кој игра за лажната држава Косово“; „Ова не требаше да се случи, го чека пекол. Но, што се случило? Играчот Илија Ивиќ од српското населено село Грачаница кај Приштина за медиумите изјави дека добил повик да биде дел од фудбалската репрезентација на Косово до 19 години. Ловот против „предавникот на нацијата“ брзо се прошири: неговата мајка остана без работа, остатокот од семејството беше вербално нападнат.

Фудбалот во Србија би можел да биде убава игра. Само да немаше толку многу спојлери на игри од политиката. За нив фудбалот е инструмент на моќ за манипулирање со масите, поттикнување омраза и остварување политички интереси. За жал, Србија не е единствениот пример во регионот.

(Овој говор беше одржан на 16 февруари во Минхен во рамките на Конференцијата на Асоцијацијата на Југоисточна Европа).