Вјолца Шала, потпретседателка на Обединетиот синдикат за образование, наука и култура (СБАШК), изјави дека Владата издвојува милиони евра за профитни организации, но не и за наставници.
Шала рече дека ситуацијата создадена со неспроведувањето на одлуката на Уставниот суд во врска со Законот за плати во јавниот сектор влијае врз семејствата на јавните службеници, со оглед на зголемувањето на цените на основните производи.
Поддржете го ВРЕМЕЗачувај ја вистината.
Професионалното новинарство е во јавен интерес. Вашата поддршка му помага да остане независно и кредибилно. Придонесете и вие. 1 евро прави разлика.
Писмо до читателот — Зошто бараме ваша поддршка Придонесете„Ако на овие работници од образованието, науката и културата, на кои им е одземено уставно право, овие 0.5% во споредба со 0.25% што ги кажавме е некаде околу платата што секој од нив ја оштетил, секако тоа влијае и на нивната социјална и економска состојба“, рече Шаља.
Потпретседателот на СБАШК рече дека друг проблем е што владата во заминување издвојува милиони на профитни организации, додека имаме наставници кои со месеци не се на платен список.
Пример, рече тој, е општина Вуштри, каде што има значителен број наставници кои работат 7-8 месеци, а не се на платен список.
„Како е можно Владата да направи толку чуден потег да дава милиони на профитабилни организации како што се Поштата и Телекомот на Косово, а да нема средства да ги плати работниците што предаваат секој ден. Ова е многу чудно и изненадувачки, значи каде наоѓа средства за профитабилна организација, а во исто време да не наоѓа средства да ги плати своите работници. Бидејќи всушност, работниците во образованието се вработени во Владата“, рече Шаља. /Заклетва за правда
Шала: Дури и судските одлуки не се извршуваат, сметките на државата се блокираат за извршување егзекуции
Гзим Шала, виш истражувач во Косовскиот правен институт (KLI), рече дека постојат ситуации кога судските одлуки не се извршуваат и дека за да се случи тоа, државните сметки треба да бидат замрзнати.
Поканет во емисијата „Темпус“, Шала рече дека неодговорноста на администрацијата е на највисоко ниво.
Според него, кога некоја институција е тужена затоа што не обезбедува јубилејни плати или оброци, епилогот е познат во моментот кога тужбата е прифатена. И така се создаваат процедуралните трошоци.
„Замислете до каде оди парадоксот, дури ни судските пресуди не се извршуваат, странките направија што мораа, отидоа на извршување, а државата ви ги блокираше сметките за да може да се изврши пресуда. Знаеме дека постојат процедури и дека функционираат извршители, но тоа е лоша сенка за владеењето на правото што се носи одлука, а јавна институција е должна да има извршители“, рече Шаља.
Според Шала, претставниците на јавните институции поднесуваат жалби кога е јасно познато дека правото постои, со што се создаваат дополнителни трошоци.
„Во моментот на прифаќање на тужбата, тие знаат каков е епилогот и дека се направени процедурални трошоци, а изненадувањето е што се обжалуваат, која е поентата да се обжалуваат бидејќи јубилејната плата е загарантирана бидејќи со обжалувањето, веќе се прават други трошоци“, додаде Шала.
Кога работата на судството е попречена преку дејствијата или недејствијата на Владата и Собранието, Шаља рече дека мора да се разбере дека тоа ги засега граѓаните.
„Ако судството е преоптоварено и работата на судството е преоптоварена и Владата и Собранието преку дејствија и недејствија го прават ова, ова не треба да се гледа како Владата и Собранието да прават нешто кон судството, тоа ни го прават нам, граѓаните, бидејќи мора да чекаме подолго на суд, мора да ги плаќаме тие процедурални трошоци со нашите даноци, нашиот пристап до правдата станува се потежок и така натаму. Судството не е само по себе субјект за кој Владата може да каже, па, направи го тоа и сè тоа, туку идејата е дека сето ова се рефлектира кај секој граѓанин“, рече Шаља.
Тој рече дека ресурсите треба да се надополнат, но ако администрацијата на Собранието и другите институции продолжат со ваквото однесување, бројот на судии никогаш нема да биде доволен.
„Ова однесување на администрацијата, Парламентот и другите институции ја изгуби смислата за какво било стратешко планирање за намалување на случаите“, рече Шала.
Според него, во 2019 година имало околу 44 илјади граѓански предмети, додека на крајот на 2024 година ќе има околу 121 илјада предмети.
„Значи, речиси трипати го зголемивме бројот на граѓански предмети во судството. Од друга страна, од 2019 година па наваму, капацитетите се зголемија, одобрена е Уредбата за водечки норми, преземени се низа активности и зголемен е и бројот на предмети решени од судството“, рече Шаља.
Истражувачот рече дека судството ги зголемило своите перформанси четирикратно во однос на бројот на решени случаи, но бројот на нерешени случаи се зголемил трикратно. Соочен со недостаток на размислување, Шала вели дека дури и додавањето на 100 судии не е решение. /Заклетва за правда
Зекај: Се очекува да имаме 90 илјади тужби од амандманот на Законот за плати на јавни службеници
Адвокатот Јл Зекај, во емисијата „Темпус“ на КТВ, изјави дека се очекуваат околу 90 илјади тужби како резултат на неспроведувањето на одлуката на Уставниот суд за Законот за плати на јавните службеници.
Тој рече дека е воспоставена култура дека граѓанинот на Република Косово нема можност да ги оствари своите права без да оди на суд.
„Тоа е, тие никогаш не го преземаат товарот на одговорноста, сите оние што одобруваат закон, што одобруваат колективен договор, што потпишуваат колективен договор, не ја преземаат одговорноста за негово спроведување“, додаде Зекај.
Според него, ова е загрижувачко бидејќи веќе се соочуваме со тесни грла во судскиот систем бидејќи граѓаните се обраќаат до судовите за да ги остварат своите права.
„Ова задушување на судскиот систем доаѓа токму од извршната и законодавната власт. Наместо да бидат олеснувачи на судскиот систем, тие го задушуваат“, продолжи адвокатот Зекај.
Истото лице нагласи дека имало околу 40-50 илјади тужби во врска со колективниот договор и дека сега се очекува да има околу 90 илјади тужби во врска со измена на Законот за плати на јавни службеници, со кој се преполовиле надоместоците што беа утврдени со Законот за државни службеници.
„Во моментот кога ќе имаме одлука на Уставниот суд, ова треба да биде азбуката на законодавната, односно извршната власт, да ја спроведе истата“, додаде адвокатот Зекај.
Според него, во овој случај, косовското собрание дури и не се потрудило да разговара за спроведувањето на оваа пресуда кога таа била функционална.
„А камоли сега кога немаме функционално следно Собрание, не знаеме ни колку долго ќе трае тоа. Во меѓувреме, правата на граѓаните, правата на јавните службеници ќе продолжат да се кршат“, нагласи тој.
Според него, ако јавните службеници требало да примаат 12 плати во текот на годината, тие ќе добиваат 11 поради преполовувањето на овие надоместоци.
Зекај рече дека Уставниот суд правилно заклучил во пресудата дека Собранието, кога го донело Законот, не ја оправдало легитимната цел, односно причината за преполовување на надоместокот.
„Иако сите државни службеници имаа свои легитимни очекувања дека зголемувањето од 0.5% ќе продолжи, тие ќе го добијат тоа во своите плати“, рече Зекај.
Тој додаде дека колективниот договор што е потпишан не може да се игнорира и дека неговата имплементација е легитимно очекување на граѓаните. Тој рече дека државата не успеала да ги спроведе овие дополнувања и дека тие сè уште не се побарани преку судовите, што довело до преплавување на судството со случаи. /Заклетва за правда
Адвокат Зекај: Владата влијае врз судскиот систем со тоа што не ги исполнува неговите барања
Адвокатот Јил Зекај рече дека Владата влијае врз судскиот систем поради неисполнувањето на неговите барања.
„Ние, како граѓани на Република Косово, можеме да бидеме критични кон судскиот систем, но никогаш кон извршната и законодавната власт“, рече Зекај во „Темпус“.
Тој рече дека извршната и законодавната власт мора да создадат услови за судскиот систем и да одобрат посоодветен буџет.
„Гледаме дека секоја година се повторуваат истите барања од Судскиот совет и потребите на Судскиот совет никогаш не се задоволуваат во рамките на буџетот што го бара Владата“, нагласи адвокатот Зекај.
И според него, тоа е директно влијание врз судскиот систем ако Владата не ги исполнува условите на судскиот систем.
„Апсолутно не можете да спроведувате правда ако вие, како извршна власт, не дозволувате отворање работни места за судии, пополнување на соодветен број судии и го задушувате судскиот систем со предмети. Тогаш директно влијаете на намалувањето на ефикасноста на судскиот систем. Потоа не можете да го критикувате истиот поради неговата неефикасност затоа што не сте коректни со барањата што ги упатувате до судскиот систем“, додаде тој.
Меѓу другото, адвокатот нагласи дека извршната власт воопшто не ја поддржува судската власт, туку дека секој ден се стреми да создава проблеми кои потоа се оптоваруваат од судскиот систем. Тој рече дека судството има бројни проблеми со кои се соочува, но никогаш не може да биде критикувано во врска со бројот на случаи.
„...видовме дека ова не е прв пат оваа извршна власт да создава проблеми за кои однапред знаеше дека нема да функционираат, имавме намалување на платите на судиите, тенденција да се намалат истите плати, а потоа се покажа дека истото не може да се реализира“, додаде Зекај. /Заклетва за правда
Судијата Мучај: 2 илјади тужби во еден ден, случаите за плати во јавниот сектор го оптоварија судството
Аргзон Мучај, судија во Основниот суд во Приштина, објави дека околу 2 тужби биле поднесени во рок од еден ден до овој суд, бидејќи Собранието на Република Косово не ја спроведело одлуката на Уставниот суд за Законот за плати во јавниот сектор.
Судијата Мучај во „Темпус“ изјави дека судството во последните години се соочува со исклучително голем број случаи што произлегуваат од колективни договори или административни упатства, главно поврзани со работни спорови.
Според него, Судот ги третира овие спорови со приоритет според стратегијата издадена од Судскиот совет на Косово, поради фактот што работните спорови се уставна категорија и спаѓаат во рамките на фундаменталните права.
Тој рече дека и покрај фактот што судството се соочило со исклучително голем број предмети, по мобилизацијата на КСК, судовите и судиите во 2014 година, голем број граѓански предмети се завршени.
„Целите беа да се постигне целосно завршување на сите случаи што произлегуваат од колективните договори и административните упатства до 2024 година. Судскиот совет, како и судовите, се грижеа и се обидоа да одржат одредена рамнотежа помеѓу економичноста и ефикасноста на постапката, при што сите овие случаи се водеа надвор од седницата, додека од друга страна, се водеше сметка за почитување на основните права на работниците“, рече судијата.
Сепак, тој вели дека сите овие предмети имаат многу висока цена, бидејќи покрај големото трошење време, имаат и финансиски трошоци што директно влијаат на буџетот на Косово.
„Во овој случај, тоа значи дека не се работи за сложени случаи за судството, всушност, воопшто не треба да бидат случаи. Бидејќи во сите овие случаи обвинети се јавни институции, без оглед на тоа дали може да бидат општини или централни институции, владини агенции или дури министерства, а неодамна и Собранието на Косово“, нагласува судијата Мучај.
За тие случаи, Мучај рече дека постои процес на донесување одлуки до Врховниот суд, со исклучок на оние што произлегуваат од 0.5%.
„И ако го анализираме тоа и видиме дека ако одлуката ги помине сите судски инстанци, биде потврдена од Апелациониот суд и од Врховниот суд, многу е бесмислено како тие сè уште продолжуваат да доаѓаат на суд, сè уште продолжуваат да доаѓаат на суд и создаваат трошоци кои се целосно бесмислени и непотребни“, додаде судијата.
Ова е затоа што, според него, тие речиси произлегуваат од истата правна основа и се потврдени и од Врховниот суд. Тој рече дека посветеноста била максимална во решавањето на овие случаи, без да се занемарат другите случаи. Сепак, оваа ситуација, според него, ја компромитирала ефикасноста во решавањето на други случаи.
Во меѓувреме, тој рече дека неодамна почнале да се поднесуваат и тужби што произлегуваат од пресудата на Уставниот суд.
„Неодамна, ние, како Основен суд во Приштина, дури сега почнавме да ги поднесуваме овие тужби што произлегуваат од пресудата на Уставниот суд. Во рок од еден ден беа примени околу две илјади тужби. Можете да замислите, ако во рок од еден ден беа примени две илјади тужби, колку или каков ќе биде протокот во иднина“, нагласува судијата Мучај.
Според него, ова директно ќе влијае на ефикасноста на постапувањето по други предмети, бидејќи покрај тоа што бара максимална посветеност од судијата, бара и посветеност од административниот персонал.
„...дури и во овој случај тоа е извонреден удар врз судството, што под нормални околности, во една земја, ова не требаше да се случи, бидејќи речиси сите јавни службеници, или јавни службеници, се оние кои во овој случај, ако секој поднесе тужба, нивниот број би можел да биде над 80 илјади“, додава тој.
Затоа, Мучај вели дека наместо денес да разговараме за квалитетот на донесувањето одлуки, ние разговараме за прашање кое ќе биде неподносливо за судскиот систем.
„Ако прифатиме 80 случаи во многу краток временски период, тогаш нивниот епилог нужно ќе влијае на ефикасноста на самиот систем“, рече судијата.
Од друга страна, вишиот истражувач во Косовскиот правен институт (KLI), Гзим Шала, нагласува како KLI континуирано повикува и се залага до Собранието да се придржува до процедурите за реализација на оваа уставна обврска, за која, според него, за жал, не е земена предвид.
Тој нагласува дека исклучива одговорност за оваа неактивност паѓа на сегашната Влада на Република Косово, која според него имала и парламентарно мнозинство во Собранието на Република Косово.
„Сега е вистина дека правно Собранието се смета за институција и која во овие ситуации е тужена поради својата неактивност. Меѓутоа, кога сега знаеме како функционира Собранието на Република Косово и во тој период кој го имал парламентарното мнозинство во Собранието на Република Косово, исклучивата одговорност за оваа неактивност паѓа на Владата на Република Косово која е моментално на власт, која исто така го имала парламентарното мнозинство во Собранието на Република Косово“, вели Шаља.
Инаку, на 20 март 2025 година, ИКЛ организираше дискусија со претставници на политичките партии избрани во XNUMX-тиот Законодатен состав, со претставници на синдикатите од јавниот сектор и со претставници на организациите на граѓанското општество.
На овој состанок беше дискутирано за неспроведувањето на одлуката на Уставниот суд за Законот за плати во јавниот сектор и беше објавен извештај насловен: „Неактивноста на Собранието ги крши правата на 90,696 јавни службеници и го загрозува државниот буџет“.
Во извештајот се наведува дека доколку Собранието не дејствува и јавните службеници бидат принудени да одат на суд, постои можност судовите да бидат преплавени со околу 90 нови случаи, кои ќе треба да ги решаваат еден по еден.
„Оваа ситуација прекумерно би го оптоварила судството со предмети. Освен судството, оваа ситуација би го оштетила и буџетот на Република Косово, поради обврската за плаќање на процесни трошоци. Врз основа на општа пресметка, од косовскиот буџет за процесни трошоци ќе бидат потрошени 35,770,502 евра, без да се вклучат законските камати и евентуалните трошоци за извршување“, нагласува КЛИ. /Заклетва за правда
Шала: Неактивноста на Собранието по Законот за плати во јавниот сектор претставува кршење на Уставот
Гзим Шала, виш истражувач во Косовскиот правен институт (KLI), изјави дека неактивноста на косовското Собрание да ја спроведе одлуката на Уставниот суд за Законот за плати во јавниот сектор претставува прекршување на Уставот.
Првично, Шала објасни дека Законот за плати во јавниот сектор го намалил процентот на бонусот врз основа на работно искуство за првите 15 години од 0.5% на 0.25%. Тој рече дека во тој закон има и низа други прекршувања.
Поканет во емисијата „Темпус“ на КТВ, Шала рече дека ИКЛ, заедно со 104 организации и работници, се жалеле кај Народниот правобранител, а потоа случајот стигнал до Уставниот суд на уставна ревизија.
„Уставниот суд поништи низа одредби што ги кршеа стекнатите права на јавните службеници. Сепак, едно од овие прашања беше прашањето за плаќање за работен стаж - Уставниот суд го оцени како неуставно намалувањето на процентот од 0.5%, колку што беше пред стапувањето во сила на Законот за плати во јавниот сектор, на 0.25%“, рече Шаља.
Истражувачот на IKL рече дека Уставниот суд не ја поништил одредбата од 0.25% бидејќи рекол дека ако оваа одредба се поништи додека ова прашање не се реши од страна на Парламентот, ќе се создаде правен вакуум, бидејќи нема можност на јавните службеници да им се плаќа 0.25%.
Тој рече дека до 1 август 2024 година, Собранието е должно да преземе сите мерки за враќање на нивото на надоместоците за трудот на најмалку 0.5%.
„Бидејќи, како што Уставниот суд нагласи во минатото, не е уставно прашање зголемувањето на платите, туку уставно прашање е намалувањето на платите, бидејќи не може да се намали плата што претставува повреда на веќе стекнато право - во кое јавните службеници имаат легитимни очекувања дека ќе го добијат“, рече Шаља.
Шаља нагласи дека по одлуката на Уставниот суд, Собранието е должно да го направи ова законско прилагодување до 1 август 2024 година - да го врати на 0.5%, почнувајќи го временското продолжување од 1 февруари 2024 година, кога стапи на сила одлуката на Уставниот суд.
„За жал, ова не е направено од страна на Собранието на Република Косово. Неактивноста на Собранието на Република Косово, првично, треба јасно да се нагласи како прекршување на уставот. Уставот е она што Уставниот суд го кажува за тоа. А пресудите на Уставниот суд се еквивалентни на уставната норма. Неуспехот на Собранието да го стори ова едноставно претставува прекршување на Уставот“, рече Шаља.
Овој недостаток на регулатива од страна на Парламентот, вели Шала, влијае на правата на над 90 јавни службеници.
„Во оваа ситуација во која се наоѓаме, дури и како IKL постојано споменуваме дека е во вистинската насока Собранието да ја исполни својата уставна обврска, ништо помалку и ништо повеќе од спроведување на пресудата на Уставниот суд, а не принудување на јавните службеници да одат на Суд и да ги бараат своите права“, рече истражувачот.
Според него, доколку Собранието не дејствува, јавните службеници немаат друг избор и бараат остварување на своето право, преку барање на своите права по судски пат. Но, рече тој, ова ќе предизвика судството да биде преплавено со случаи.
„Бидејќи ако имаме над 90 илјади службени лица, потенцијалот е да имаме над 90 илјади тужби, бидејќи секој од нив ќе ги бара своите права. Ова потоа ќе го преоптовари судството и ќе го доведе во состојба на, да речеме, состојба на недоволен капацитет да одговори на други спорови, бидејќи ако судството е преоптоварено со над 90 илјади предмети, нормално нема да има доволно време за справување со трудови, имотни и други предмети што треба да се решат“, рече Шаља.
Тој исто така рече дека ова има и цена, бидејќи државата е должна да ги плати трошоците за постапката.
„Минималните трошоци во врска со овие случаи, доколку судството е преоптоварено, ќе бидат над 35 милиони евра“, рече Шала, додавајќи дека се залагаат за спроведување на одлуката на Уставниот суд од страна на Собранието./Заклетва за правда