„Улќин и морето“ за меморија и идентитет

Публикациите поврзани со Улцињ добија на интензитет по 1990 година, со општествените и политичките промени во земјата. Не е дека претходно немало автори со креативен осет, туку општествените околности со кои се соочиле Албанците воопшто, а особено Улцињ, биле специфични поради неговото историско минато. Тоа било време кога ни било одземено правото да ја пишуваме вистината, бидејќи последиците биле очигледни. Книгата „Улцињ и морето“ од Али Љуњ - објавена од „Фондацијата Лика“, Улцињ, 2026 година - е дело во служба на сеќавањето и идентитетот на Улцињ.

Меѓу оние личности од Улцињ, кои се истакнале со својата творечка и издавачка дејност, е и Али Љуњи, кој, иако поголемиот дел од својот живот го поминал на Косово, останал лојален на своето родно место, својот сакан Улцињ. И нема како да биде поинаку, бидејќи родното место ве следи каде и да одите и живеете. Роден е во Улцињ во 1939 година, член на чесното семејство на хафизот Хасан Љуњи. Основно училиште завршил во родниот град, а средно - Нормално училиште во Приштина и Факултет за албански јазик и литература во Приштина.

Животот и работата во Косово

Иако почнал да работи како наставник во Катеркола на планинската страна, неговата главна активност била во Косово, каде што живеел и работел околу шест децении. Така, на Косово, првично работел како професор во Приштинската гимназија и во Средното училиште за комуникации (Приштина). Додека подоцна, неговата главна работа била во текот на пет децении во областа на новинарството: како новинар, уредник, главен уредник, коментатор и главен уредник. Работел во Радио Приштина, во Албанската редакција на ТВ Белград, во Телевизија Приштина (ТВП), во Институтот за учебници, а се пензионирал како директор на Архивата на Радио Телевизија на Косово. Тој е меѓу основачите и првите водечки и креативни кадри на Документарната играна програма на ТВП. Со многу извештаи, забелешки и коментари, ја информирал албанската јавност за најважните настани во културата, образованието, науката во нашите средини и пошироко.

Како телевизиски репортер, подготвувал научни документарни филмови, како што се оној за „500-годишнината од Скендербег“ (1968), „Лингвистичкиот совет на Приштина“, „Конгресот за правопис“ (1972), многу фестивали и литературни настани и други. Работел како автор и коавтор во документарно-телевизиски серии: „Arbreshët e Italiës“, „Arbreshët e Zarës“, „Албанците од Сирија“, „Албанците од Пештер“, серијата „Гениј на нацијата – животот и научното дело на проф. д-р Екрем Чабеј“ и други.

Се занимавал и со театар, филм и книжевна критика, со есеистички и научен карактер, кои ги објавувал во пишаните медиуми од тоа време во Косово. Како писател, пишувал проза, драма и сценарија за играни филмови. Меѓу најважните книги се: „Во kalimere“, проза за деца (1967), „Lugu i Xhemiles“ – драма (1998); „Migjeni-filiz i épokës sonë“ (1990), „Beqir Kastrati – легенда на косовското образование“ (2001), „Harapë e Ulqinit“ (2013) и конечно „Ulqini e deti“ (2026).

Морнари – амбасадори на Улцињ

Читајќи ја оваа книга, секој читател ќе се запознае со некои податоци што се дел од урбаната меморија на Улцињ, кои авторот ги грижливо документирал. И не може да биде поинаку, бидејќи секој пат кога Алиу дошол во својот роден град, тој не останал статичен, туку постојано собирал интересен материјал не само од морнарите и рибарите од Улцињ, што била нивна витална дејност. Ова дури претставувало и морална обврска, имено посебно чувство на авторот кон својот роден град и сограѓаните, кои биле најдостојни амбасадори на градот Улцињ.

Покрај медитацијата и комуникацијата во разговор со различни поединци, мора јавно да се каже дека тој бил привилегиран, бидејќи покрај себе ја имал мајка си, која претставувала посебна архива за минатото на Улцињ. Оваа публикација опфаќа широк спектар на морнари од различни возрасти, кои се прославиле во своето време. Тие ни се претставени во оваа публикација како доказ за динамичен живот, во борбата со морето и опстанокот на море, останувајќи амблем на градот Улцињ.

Додатокот како посебна вредност на книгата

Уникатноста на ова издание е поврзана со додатокот, кој издавачот го реализирал преку нудење интересни податоци за албанската поморска традиција, со посебен акцент на улцињската поморска традиција. Во овој аспект се дадени податоци за улцињските едрилици до 1918 година, за улцињските капетани и морнари. Исто така, дадени се податоци за улцињските морнари кои се преселиле во Скадар и на други места во Албанија, по 1880 година. Станува збор за добро насочена акција, бидејќи таа го заокружила обработеното прашање, нудејќи интересни податоци за прашања од историската и културната антропологија.

Додека фотоалбумот логично заклучува интересна публикација не само за улцињската поморска индустрија, нудејќи различни погледи од повеќедимензионален интерес.

ЗАКЛУЧОК

Поради содржината и обработените теми, оваа книга треба да ја чуваат во својата витрина сите улцињски семејства кои биле дел од поморската дејност, бидејќи тие се споменуваат овде по име и презиме. Оваа книга го претставува минатото на Улцињ барем во последните три века, период кога поморската дејност, па дури и пиратството, цветале во овој град. Но, во овој поглед, не треба да се исклучат ниту другите, бидејќи морето им припаѓа на сите граѓани како мештани, но и на оние кои доаѓаат тука како посетители. Податоците дадени во оваа публикација се транспарентен доказ за да се разбере важноста на оваа дејност за опстанокот на овој град во минатото.

Бидејќи Улцињ е посебен град во историјата на албанската поморска историја, оваа публикација ќе им обезбеди интересни информации на сите оние кои немаат доволно знаење за поморската историја на Улцињ, особено во последните три века.

Со оглед на тоа дека се работи за посебна публикација, која покрај спомените што ги пренесува, ги пренесува и доживеаните, од минатото до нашите денови, консултираната литература ги истакнува релевантните прашања. И како таква, со полно убедување велам дека фрагментите од оваа публикација во врска со морепловството на Улцињ, можат да се презентираат како посебна наставна единица во основните и средните училишта, бидејќи ваквите податоци во оваа книга се ретки, за сите оние кои го имаат морепловството како хоби или во интерес на лична медитација.

Во овој поглед, луѓето од Улцињ биле пример за жртва и храброст во локалниот и националниот аспект како ниеден друг град во минатото на албанскиот брег. Додека претставувањето на оваа активност во народната литература, а особено во албанскиот фолклор, најдобро го докажува таквото откритие. И конечно, забележуваме дека за сите оние кои сакаат да се занимаваат со поморството на Улцињ, оваа публикација ќе биде неопходна референца за разни истражувања или студии, што е синоним за активноста на луѓето од Улцињ и нивниот опстанок во овој агол на Илирија.