„Приштина падна во вторник, на 23 октомври 1915 година, во десет и два минути...

„Последниот српски војник замина од овде напладне. Не се знаеше кога ќе влезат Германците. Влегувањето на Бугарите беше очекуван и тоа го зголеми стравот, особено што Албанците и Турците во Приштина сега отворено зборуваат дека ќе им се одмаздат на Србите за настаните од 1912 година. Германците во Приштина пристигнаа од север преку патот Куршумли . Речиси во исто време од Митровица пристигнаа и Австријците. Бугарите побрзаа да го заземат седиштето на дивизијата, но Германците не им дозволија и им доделија дел од зградата на општината. Сите поставија стража меѓу себе и со тоа Приштина стана тридржавен град“, го претставува доаѓањето на странските војски во Приштина есента 1915 година, српскиот учител Јаникие Поповиќ.

Последната надеж

И покрај тоа што сојузничките војски веќе ја окупираа Србија, српските бегалци кои ја опколија Приштина од сите страни, единствените надежи им беа зависни од доаѓањето на дивизијата Морава. Изненадувачки, истото се надеваше и Бранислав Нушиќи.

„Бегалците често се одвојуваа од толпата и одеа кон тој простор зад седиштето на власта, пред џамијата на султанот Бајазит, од каде јасно се гледа патот за Лапи, со надеж дека ќе го видат спуштањето на нашата војска на таа страна. Многумина од нив отидоа сè до Приштина, чекајќи ја поделбата што ќе го спаси Косово, што ќе ни го обезбеди барем овој дел од Косово, додека повеќето веруваа дека оваа поделба ќе успее дури и да ни го врати Скопје! Во фронтот што се формираше на десниот брег на Морава и Бинка и на западниот брег на Карадак, Бугарите го продолжија пробивањето на клисурите на Прешева и Качаник, кои преку круната на планините од Кумановското поле води кон Морава. . Куќата во која сум стационирана не е на патот по кој се очекува да помине нашата војска. Доцна во ноќта со фенер во раката за да ја чекам Морава дивизијата и да ги видам војниците со свои очи, да им дадам храброст, обидувајќи се да ја освежам душата со нови надежи, наликувам на болниот што лежи во смртната постела. , кој со нетрпение го очекува појавувањето на докторот на врата! Над Приштина падна длабока и облачна есенска ноќ со дожд. Светилките се изгаснати во куќите во Приштина, а улиците се пусти и молчи. Само ваму-таму едвај може да се слушне звукот на ролетната што ја пуштаат сопствениците на куќите или чекорите на некој „злосторник“ кој до оваа длабока ноќ не успеал да најде каде да ја стави главата и талка по темни улички понекогаш тропаат на тој кромид, а понекогаш на друг и канџи на камените прагови на куќите“, пишува Нушиќ.

Следно, Нушиќи ја опиша ситуацијата во која се најде тогашниот шеф на Србија. Тоа особено се гледа од приказот на состојбата на еден офицер.

„Низ темнината едвај ја видов осамената светлина на свеќата во кафулето каде дење се собираат бегалците, додека ноќе се собираат војниците, регрутите и дојденците кои лежат да спијат на подот под масите. Светлината на свеќата беше иста како и во гробниците. Ја отворив вратата и во еден од аглите веднаш до стаклото забележав дека во темната сенка седи полицаец. Бугарите стигнаа во Качаник, им треба само мал аванс и ги имаме во Урошевац и Штиме, односно на устието на Каралевата Клисура. А кога тоа ќе се случи тогаш ќе бидеме зафатени како во стапица за глувци, сите, целата војска, народот, кралот, владата, но и цела Србија. Само патот до Призрен може да не спаси. Тоа е сè“, одговори офицерот. „Меѓутоа, има вести што можат да не утешат“, се обидувам да го измамам офицерот, но и себеси зборувајќи за Русите, Французите, Романците кои можат да ни дојдат на помош. Гледајќи ме право во очи, офицерот ми се обрати: о, господине, да знаевте колку долго нашите гувернери не хранат со такви лажни вести! Тоа е лага, господине, официјално е лага!“

исто така Додаток за култура 12 јуни 2024 година 12 јуни 1999 година: По 80 дена затворање излегов на главната улица во Приштина

Иако е три часот попладне веќе почна да се стемнува, додека ние се подготвивме и тргнавме на пат, сепак темнината не однесе недалеку од Приштина, токму на работ на Ветерник. Плашејќи се од студените ноќи на Косовската рамнина, по напуштањето на Приштина, дел од бегалците застанале покрај патот за да преноќат во близина на пожарите. Ним им помогнаа и рововите на армијата, која се очекуваше да се повлече следниот ден, бидејќи во едно мало село како што е Липјани, каде што има толку многу војска и население, тешко е да се најде засолниште. Од Ветерник уште еднаш погледнав во Приштина која потона во темнина. Како што престана дождот во вечерните часови, небото наеднаш се расчисти. Додека ѕвездите трепереа над неа, мразот почна да нè зафаќа на земја. Во таа луцидност, полека почна да се исцртува темната силуета на Приштина, во која сега заспаа сите оние кои немаа решеност да заминат или што останаа решени да дезертираат или да се предадат. Оваа силуета на Приштина овде-онде ја осветлува слаба светилка, која изгледа како опседната светулка на некоја темна планина. На полето пред Приштина, во рововите на војската и бегалците, се запалија огнови и се чини дека ѕвездите паднаа од небото, додека пред нашите нозе почна да создава чад од запалените огнови. некаква сива и проѕирна облачност, а таа полека се шири го зафати целото поле на Приштина...“, се сликите на Приштина пред доаѓањето на странските војски во последната недела од октомври 1915 година опишани од Бранислав Нушиќ.

„Приштина падна во вторник, 23 октомври 1915 година, во десет и два минути попладне. Последниот српски војник замина овде напладне. Не се знаеше кога ќе влезат Германците. Влегувањето на Бугарите беше очекуван и тоа го зголеми стравот, особено што Албанците и Турците во Приштина, сега отворено зборуваат дека ќе им се одмаздат на Србите за настаните од 1912 година. Германците пристигнаа во Приштина, од северната страна преку патот Куршумли. Речиси во исто време од Митровица пристигнаа и Австријците. Бугарите побрзаа да го заземат седиштето на дивизијата, но Германците не им дозволија и им доделија дел од зградата на општината. Сите тие ги поставија стражарите меѓу себе и така Приштина стана тридржавен град“. Вака доаѓањето на туѓите војски во Приштина есента 1915 година го прикажува српскиот учител Јаниќије Поповиќ, кој уште од почетокот на Балканската војна добил задача од круговите на Српското четничко движење да ја организира збирката. различни информации кои би биле потребни подоцна ќе се користат за искривување на косовската реалност, како оправдување за последователната окупација на Косово и на албанските земји.

„Лоши вести од сите страни. Сите се жалат на дезертирања. Само во текот на вчерашниот ден и ноќта имавме 1000 дезертери. Целата војска е во повлекување. Јуришиќ дојде кај мене во пет часот и ме молеше да заминам за Призрен рано наутро. Тврдел дека сите генерали се на ова мислење“, напишал во својот дневник на 21 октомври 1915 година, кралот на Србија, Петар I Караѓорѓевиќ.

Бугарите го прават тоа

Точниот датум на заминувањето на српската војска и функционери од Приштина го потврди и бугарскиот офицер Христо Мутафов. Во својот дневник, кој ја видел светлината на објавувањето уште во 1917 година, на 23 октомври, тој напишал: „по пладне, вториот бугарски коњанички полк влезе во Приштина“. Тој понатаму ја опиша приштинската атмосфера на интервенција на бугарските сили.

исто така Додаток за култура 3 декември 2023 година Приштина во октомври 1918 година, задушена од српски бегалци

„За целосниот пад на Приштина дознавме од бегалците надвор од градот. Страшниот пат од снежната планина го забави нашиот марш. Вечерта на 23 октомври нашата дивизија пристигна во албанското село Кеќекола. Во подножјето на високиот рид се наоѓа големата двокатна куќа на селскиот старешина. Ова село од расфрлан тип е како сите села од овие села кои се наоѓаат на високите врвови, населени со Албанци - здрави, големи и убави планински луѓе! Хоџа зборува малку српски бидејќи српската полиција го „учи“ нивниот јазик. Во неговата куќа преку ноќ беше формиран штаб на дивизијата. Во големото огниште се запали голем оган, но ноќта беше ледена, со ведро и без облачно небо“, се сеќава Мутафов. Пред да продолжи бугарската војска кон Македонија, бугарскиот офицер накратко му покажал неколку слики од Приштина кои изгледа му даваат до знаење дека за прв пат го видел главниот град на Косово - Приштина.

„Приштина е населена со Турци и Албанци, додека Србите се само во мал дел од неа. Овие Срби се населиле овде одамна. Градот е стар, патиштата кривулести и калливи, овде-онде се гледаат трошни куќи. Приштина има четиринаесет џамии. Во овој град, жителите водат „рѓосан“ живот во источен стил. Една од најдобрите градби е некогашниот дворец, во кој сега е стациониран штабот на германската дивизија 101. Во градот се носи траги од нешто безживотно. Освен старата џамија на султанот Мурат, останата од неговото време, во овој град нема ништо несекојдневно. Приштина би станала убав град доколку во неа се оживее животот. Интензивното земјоделство во Косово би создало добро живеење за населението и би се претворило во голем извор на богатство. Сега, со исклучок на неколку извршители и големи земјопоседници, населението е добро ситуирано, но сепак сиромашно. Мала река минува низ градот Приштина и го дели градот на две половини, а сега реката служи и како линија на поделба меѓу германските и бугарските гарнизони кои се стационирани овде. Пред да пристигнеме овде се собраа неколку српски дивизии, меѓу кои и на Вардар и на Косово. Српскиот крал Петри им ја доверил заштитата на градот, дури и тој и неговиот штаб биле тука“, заклучил Мутафов.

Продолжува во следниот број на Додатокот Култура

ПРОЧИТАЈТЕ ИСТО:

исто така Додаток за култура 26 под 2023 година Приштина на 23 октомври 1912 и 1915 г