Абрнес од Зара – три века во одбрана на идентитетот

Иако поминале околу три века, албанското население на Задар, иако малобројно и одвоено од својата татковина, Скадарскиот регион, имено северна Албанија, не го изгубило својот национален идентитет. Како раселени од областите Шестан, Љара, Бриску, Пинч, Муриќи и други, во северозападниот дел од регионот, Албанците со големи жртви преживеале и ги предизвикале околностите на времето, стекнувајќи име во новата средина преку познати кадри во разни општествени активности. Доказ е и книгата на проф. д-р Александар Стипчевиќи, „Албанци за Албанците од Задар“, издадена од: Католичка црква – Братице, Улцињ, 2016 година.

Третманот на теми поврзани со албанската дијаспора претставува прашање од повеќедимензионален интерес, поради самиот факт што тие се неразделен дел од  нашата национална меморија. Историската дијаспора ја вклучува и онаа на Арбанасите од Задар, кои се населиле на ова подрачје во третата деценија од 18 век, имено во 1726 година, создавајќи ја својата населба со името Арбанаси, во Земуник, Задар.

Но, иако поминале околу три века, албанското население од Зара, иако малобројно и одвоено од својата татковина, Скадарскиот регион, имено северна Албанија, не го изгубило својот национален идентитет. Како раселени лица од областите Шестан, Љара, Бриску, Пинч, Муриќи и други, во северозападниот дел од Регионот, тие преживеале со големи жртви и ги предизвикале околностите на времето, стекнувајќи име во новата средина преку познати кадри во разни општествени активности.

Според информациите што ги имаме, интересот за Албанците е очигледен од крајот на 19 век, а оттогаш се чини дека за оваа албанска дијаспора се напишани разни статии и студии.

Во широкиот круг на истражувачи, лингвистите заземаат водечко место, бидејќи арбнешкиот дијалект е архаичен и од голем интерес за историскиот развој на албанскиот јазик и неговата лексика. Дури и дисертации се одбранети за овој дијалект од научни авторитети како што се, на пример, д-р Идриз Ајети и други.

Арбнешите од Зара дале личности од областа на литературата како што се Јосип Рела, од областа на музиката Шиме Дешпали, од областа на науката Круно Керстиќи, Александар Стипчевиќи, од областа на спортот Јосип Ѓерѓа и други. За овие и други активности, авторот на оваа публикација донесува интересни податоци, кои даваат можности за  понатамошно истражување.

исто така KULTURA пред 1 месеци Арбершки музеј во Вуно – проект за зачувување на историската меморија

Стипчевиќ – ерудит од меѓународен углед

Нема сомнение дека најголемата личност на Арбанасите од Задар бил академик Александар Стипчевиќи (1930-2015), кој бил разновиден истражувач во археологијата, илирологијата, албанологијата, историјата, етнологијата, библиологијата и социологијата на книгата, признат на национално и меѓународно ниво.

Благодарение на неговата стручна подготовка и познавањето на неколку странски јазици, научната дејност на А. Стипчевиќ се развива во неколку насоки, при што две од нив остануваат главни: археологија и библиографија. Објавил околу 40 книги и повеќе од 200 научни и стручни трудови на хрватски, италијански, албански, англиски, француски, арапски и персиски јазик во национални и меѓународни публикации.

Меѓу главните публикации ги издвојуваме: „Уметност и религија на Илирите“, „Илири“, „Библиографија на Илирите“, „Илири - историја, култура, живот“, „Илирски култни симболи“, „Историја на книгата“, „Совршена цензура“, „Општествена историја“, „Културна традиција на Арбенешите од Зара“ и други.

Декорации од  Албанија

За својата научна активност, одликуван е со разни титули, меѓу кои и од претседателот на Република Албанија, Реџеп Мејдани,  во 2001 година, со одликувањето „Наим Фрашери и Арта“ со мотивација „за придонес во разјаснувањето на историјата на Илирите“, како и со одликувањето „Ѓерѓ Кастриоти-Скендербеу“ од претседателот Бујар Нишани во 2015 година, „за научни, новинарски и национални заслуги“.

Од обемниот креативен опус  Изјавата на А. Стипчевиќ дека „историјата на Балканот започнува со Илирите“ останала емблематична, станувајќи доказ за сериозните истражувачи во областа на античката историја.

исто така Ражон 5 г. пред ЕУ повикува на неодрекување на геноцидот во Сребреница, но не ги казнува оние што го негираат

Во оваа библиографска студија, авторот ни претставува широк список на албански автори кои се занимавале со разни теми поврзани со Арбнешите од Зара. Најбројните податоци од овој опсег се од публикации во Приштина, Скопје, Тирана и Улцињ.

Улогата на списанието „Бузуку“

Во оваа пригода, мора да го издвоиме списанието „Бузуку“ во Улцињ, под раководство на д-р Симе Добреци, кое во неколку броја објавило материјали што конкретно се однесуваат на Арбенше од Задар. И не може да биде поинаку, бидејќи токму заедничкото потекло на ова население е претставено преку популарната литература, но и разни написи од различни студиски профили.

Прелистувајќи ја оваа библиографска публикација, впечатливо е дека најголемиот број автори се од Косово, Македонија и Црна Гора, додека најмалиот број е од Албанија. Со оглед на тоа што половина од албанскиот народ бил во рамките на поранешна Југославија, логично е и дека Албанците во оваа земја имале полесна можност да комуницираат со Албанците од Задар. Но, од друга страна, пасивниот или поточно рамнодушен став на Албанија е последица на политичките околности во времето на монистичката диктатура каде што на прво место бил идеолошкиот пристап, а не националниот, прашање кое имало последици за албанската нација како целина, кои се присутни до ден-денес.

Но, жално е што Албанија, имено надлежните институции, не ја играат својата улога што им припаѓа според Уставот на Албанија дури ни сега во плурализмот. Бидејќи примарна должност на албанската држава, имено нејзините институции, треба да биде да се интересираат за припадниците на албанскиот народ каде и да се, како што прават другите држави низ целиот свет. Индиферентниот став во овој момент не може да се оправда со ништо, бидејќи оваа дијаспора е исто така неразделен дел од нашата историска меморија.

Објавување со повеќе од само библиографска вредност

Објавувањето на оваа библиографска книга, на два јазика, хрватски и албански, во превод на д-р Симе Добреци, претставува иницијатива од културна и научна вредност и како таква  Ќе биде неопходен за сите оние кои ќе се занимаваат со разни теми за Арбеншето од Задар, бидејќи библиографијата претставува примарна фаза за секој пристап кон научните трудови.

исто така Додаток за култура 1 ј. пред Албанци во Венеција

Иако се работи за публикација од типот на брошура, податоците  презентирано  во иднина тие мора да бидат завршени, бидејќи индексот на регистарот  Библиографијата треба да биде повисока, задача што останува да ја извршат други автори.

Нема сомнение дека таквата акција ќе биде во прилог на научните публикации и истражувања во областа на библиографијата особено и на нашата национална култура воопшто, каде што Арбеншето од Зара ќе остане позитивна референтна точка во нашата национална историја.