Косово повторно заостанува на ПИСА тестот

Kosova ka ngelur edhe në rezultatet e testit PISA 2025. Nxënësit 15-vjeçarë vazhdojnë të kenë rezultate dukshëm nën mesataren e vendeve që janë përfshirë në këtë test ndërkombëtar në matematikë, lexim dhe shkencë. Madje, në matematikë dhe lexim është shënuar rënie krahasuar me vitin 2022. Raporti nxjerr në pah edhe mungesën e nxënësve me performancë të lartë dhe probleme të tjera që lidhen me procesin mësimor dhe mjedisin shkollor

Kosova ka shënuar regres në rezultatet e testit PISA 2025 në matematikë, ndërsa performanca e nxënësve 15-vjeçarë ka mbetur pothuajse në të njëjtin nivel me vitin 2022 në shkencë dhe lexim.

Nga 6632 nxënës 15-vjeçarë, të cilët u testuan në lexim, matematikë dhe shkencë, sipas raportit, pothuajse asnjë nxënës nuk tregoi performancë të nivelit të lartë.

Kosova në PISA 2025 renditet e 8-a nga fundi, me 357 pikë në shkencë, njëjtë sikurse në vitin 2022. Në lexim, 340 pikë, dy më pak se në vitin 2022. Dhe në matematikë, 351 pikë, katër më pak se në vitin 2022.

Në këto fusha të testimit, Kosova ka mbi 120 pikë më pak sesa mesatarja e Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik, që është 482.

PISA 2025 përfshiu edhe një vlerësim të ri të zgjidhjes së problemeve në mënyrë kompjuterike, ku Kosova mori 359 pikë, e që mesatarja është 500.

“Pothuajse asnjë nxënës në Kosovë nuk ishte performues i nivelit të lartë në matematikë, që do të thotë se kishte arritur nivelin 5 ose 6 në testin e matematikës PISA (mesatarja e OECD-së: 8%)”, thuhet në raportin e Organizatës për Bashkëpunim dhe Zhvillim Ekonomik – Raporti PISA 2025.

PISA 2025 ka testuar edhe qëndrimet e nxënësve ndaj shkollës dhe të nxënit në Kosovë. 21% e tyre pajtohen plotësisht se shkolla ka qenë humbje kohe.

Во извештајот се осврнува и на малтретирањето и сајбер малтретирањето, при што 24% од учениците во Косово пријавиле дека биле жртви на барем една форма на малтретирање неколку пати месечно.

Во извештајот се зборува и за некои од проблемите со кои се соочуваат образовните институции во Косово.

„Податоците од PISA 2025 покажуваат дека перцепираниот недостаток на материјални ресурси останува загрижувачки во повеќето земји и економии. Околу 60% од учениците во Косово посетувале училишта чии директори изјавиле дека недостатокот на образовни материјали - како што се учебници, опрема за информатичка технологија, библиотечни или лабораториски материјали - го попречува процесот на учење, барем до одреден степен. Во меѓувреме, 33% од учениците биле во училишта каде што недостатокот на физичка инфраструктура - како што се згради, училишни простори, системи за греење/ладење, осветлување и акустични системи - се сметал за пречка за учење. Во 2022 година, овие проценти биле 70% и 53%, соодветно“, се наведува во извештајот на Организацијата за економска соработка и развој - Извештај PISA 2025.

Në raport theksohet rënie e ndjeshme në pothuajse të gjitha vendet pjesëmarrëse, përfshirë edhe Kosovën, ku për vitin 2025, 64% e nxënësve raportuan se prindërit ose kujdestarët i pyesin të paktën një herë në javë se çfarë kanë bërë në shkollë. Kjo përqindje në vitin 2022 ishte 74%.

Експертите од областа на образованието побараа итна акција од страна на институциите.

„Навистина мислам дека ова треба да биде последен аларм. Министерството за образование, засегнатите страни во образованието, треба да седнат и сериозно да се справат со оваа ситуација и да се справат со реалните проблеми што ги има образованието. Ова прашање е национална вонредна состојба, бидејќи се движиме кон тотална неписменост“, рече Агон Ахмети, директор на организацијата ЕТЕА.

Друг експерт за образование, Исмет Потера, не очекуваше некои поголеми резултати, но не очекуваше ниту пад во споредба со 2022 година.

“Është e dhimbshme, po tregojnë që nuk jemi shumë seriozë. Nuk kam pritur që do të ketë ndonjë rezultat, por nuk e kam mendu që do të ketë rënie. Jemi i vetmi vend në Evropë që nuk mësojmë nga pësimet dhe nuk ndërmarrim diçka. Gjithmonë tri ditë pas rezultateve i kemi komentuar, por aty ka përfunduar gjithçka. Sepse testi PISA po na tregon ku jemi. Atëherë ne duhet të gjejmë rrugën të dalim nga kjo gjendje”, ka thënë ai.

Në PISA 2025 janë testuar më shumë se 750 mijë nxënës nga 91 vende të botës. Kina renditet e para me më së shumti pikë, e pas saj Singapori dhe në vendin e tretë Japonia.

Opozita e akuzon Qeverinë për rezultatet e dobëta

По објавувањето на резултатите од тестот PISA 2025, каде што Косово повторно е рангирано меѓу земјите со најнизок успех, Министерството за образование соопшти дека ќе спроведе анализа на резултатите.

Raportin, ku asnjë nxënës nuk ka treguar performancë të lartë, me pikë maksimale, Ministria e Arsimit e quan referencë për ndërhyrje.

“Ministria e Arsimit dhe Shkencës do t’i analizojë të gjitha gjetjet, rezultatet dhe të dhënat e dala nga PISA 2025. Raporti do të shërbejë si referencë qendrore për ndërhyrjet dhe përmirësimet sistematike, metodologjike dhe pedagogjike, të cilat do të reflektohen në Strategjinë e re të Arsimit”, thuhet në njoftimin e Ministrisë së Arsimit dhe Shkencës.

Deputetë të partive opozitare ia kanë vënë fajin Qeverisë për rezultatin e testit PISA i cili tregoi se performanca e nxënësve ka mbetur pothuajse e njëjtë me vitin 2022 e në disa lëndë edhe më keq.

Тие обвинија дека образовниот систем во Косово се урива.

Пратеничката од ПДК, Сала Јашари, рече дека резултатите се алармантни.

“Kjo gjendje duhet të na alarmojë si shoqëri dhe të na shtyjë të veprojmë menjëherë. Ministria duhet të dalë me masa konkrete, afate dhe përgjegjësi të qarta, duke punuar me komunat, mësimdhënësit dhe prindërit për të sjellë përmirësim real në çdo klasë”, ka thënë ajo.

Пратеникот од Демократската лига на Косово, Ермал Садику, рече дека овие резултати покажуваат дека земјата има најсиромашно образование во светот.

Ai ka akuzuar se vetë qeveritarët po i shkollojnë fëmijët nëpër shkolla të njohura në Evropë, ndërkaq në Kosovë sistemi arsimor po fundoset.

“Të dashtun, mbi 1 miliard euro i ka menaxhu kjo Ministri gjatë këtyre viteve. Mbi 1 miliard euro. Mos u boni krejt banalë tash me ia lanë fajin familjes e shoqërisë për dështimin e sistemit arsimor. Pushteti nuk është veç për me i marrë meritat. Pushteti është, para së gjithash, me e marrë përgjegjësinë. Shkarkim. Dorëheqje. Përgjegjësi”, ka thënë Sadiku.

Testimi PISA 2025 në Kosovë është mbajtur nga 10 deri më 30 maj 2025, ndërsa rezultatet zyrtare janë publikuar më 8 shtator 2026.

Rënie globale në lexim

Способноста на 15-годишниците да читаат, разбираат и анализираат текст значително се намали во последниве години.

Податоците од тестот PISA 2025 покажуваат дека во земјите од Организацијата за економска соработка и развој, просечниот резултат по читање се намалил за 25 поени од 2018 година.

Vetëm nga viti 2022 deri më 2025, rënia është 14 pikë.

Nga 74 vendet dhe ekonomitë për të cilat OECD ka të dhëna të krahasueshme për periudhën 2018–2025, në 56 prej tyre është regjistruar rënie domethënëse në lexim.

Резултатите покажуваат дека тешкотиите на учениците не се поврзани само со читањето текст, туку и со способноста за негово разбирање и анализа.

Директорот на организацијата ETEA, Агон Ахмети, вели дека читливоста, културата на читање и вештините за читање се глобални проблеми.

“E kemi një situatë shqetësuese nëse e marrim Kosovën, por që nëse e marrim në krahasim me nivelin global lexueshmëria, kultura e leximit e pastaj edhe shkathtësitë e leximit që lidhen me atë që kupton gjatë leximit janë probleme globale. P.sh. një studimin UNICEF për 10 vjetarët i bërë 4 ose 5 vjet më herët nxjerr që dy të tretat e 10-vjeçarëve në nivel global nuk arrijnë me kuptu një tekst të thjesht, nuk kanë shkathtësi bazike të leximit”, ka thënë Ahmeti.

Por ai ka thënë se në Kosovë situata është edhe më shqetësuese, pasi 85 për qind e nxënësve nuk arrijnë ta kuptojnë një tekst të thjeshtë, që i bie se tetë nga dhjetë nxënës nuk kanë aftësi bazike të leximit.

И според него, на ова влијаат неколку фактори.

“E para ka të bëjë me mënyrën se si interpretohet dhe plasohet rëndësia e leximit në shkolla nga ana e mësimdhënësve. E dyta ka të bëjë me modelimin që e ofron prindi për fëmijën, kemi në një studim të ETEA mbi 45 përqind të nxënësve që kanë thënë se nuk e kujtojnë herën e fundit kur i kanë parë prindërit me libër në dorë. Pastaj kemi mënyrën ose përmbajtjen e tekstit sidomos teksteve letrare që janë lekturat shkollore të cilat mbi bazën e studimeve kanë goxha shumë probleme sidomos në rëndesën e gjuhës pastaj në përmbajtje”, ka thënë ai.

Според резултатите од тестот PISA, 46 проценти од учениците користат вештачка интелигенција за да им помогнат со домашните задачи.

E OECD-ja ka njoftuar se po përgatitet ta vendosë leximin në qendër të PISA 2029, ku vëmendje e madhe do t’i kushtohet lëndës “media dhe Inteligjenca Artificiale”.

Në Kosovë, Ahmeti ka thënë se nuk ka asnjë doracak që tregon se cila është mënyra e duhur dhe e përgjegjshme edhe etike e përdorimit të inteligjencës artificiale.

“Fatkeqësisht Kosova nuk e ka e as nuk ka nis me mendu në drejtim të hartimit të një rregullative të paktën publikimin e një doracaku se cila është mënyra e duhur dhe e përgjegjshme edhe etike e përdorimit të inteligjencës artificiale që kjo pastaj të shmang varësinë, bartjen e mendimit në teknologji e këto me radhë sepse këto janë sfida me të cilat po përballet bota por kur flasim për mënyrën e përdorimit ajo mbetet shqetësuese, sepse nxënësit po e përdorin në mënyrë vetanake, vetvetiu ashtu siç ata mendojnë se është mënyra më e mirë e ne e dimë që natyra njerëzore është e prirë me arrit një qëllim në rrugën më të lehtë të mundshme”, ka thënë ai.

PISA 2025 го означува деветтиот циклус на оценување од неговото започнување во 2000 година. Во оваа последна рунда, над 760.000 ученици го завршија оценувањето, што претставува околу 33 милиони 15-годишници во 91 земја.