Историската премиера на „Патот“ во Кан, Косово доби „Златна палма“

На кинематографски план, светската премиера на филмот на Самир Карахода на фестивалските фестивали е кулминативно достигнување. И во таа држава Косово го носи на највисоките нивоа на културна дипломатија. На Балканот зборот „историски“ е чест. Но, ретко наоѓа подобро место отколку во случајот со „Руга“. „Премиерата помина на најдобар можен начин. Аплаузот беше долг и тоа беше необјаснив момент и чувство“, изјави режисерот Самир Карахода за КОХЕ веднаш по премиерата во петокот на 77. издание на Канскиот филмски фестивал.

Минатото и неговите неисцрпни последици секојдневно го погодуваат Балканот. Дериватите од 90-тите се дискурс насекаде, дури и кај генерацијата која практично немаше никаква врска со тој период. 

Но, тековните тензии со закани од војна заедно со економската стагнација наметнуваат очај. За неколку минути, но со голема умешност, филмот „Патот“ пред повеќе од илјада луѓе во јавноста го осветли екранот на Меѓународниот филмски фестивал во Кан, токму за да прикаже приказна за Косово. Тоа е приказна која и прилега на речиси секоја балканска земја и пошироко. 
На кинематографски план, светската премиера на филмот на Самир Карахода на фестивалските фестивали е кулминативно достигнување. И во таа држава Косово го носи на највисоките нивоа на културна дипломатија. На Балканот зборот „историски“ е чест. Но, ретко кога наоѓа подобро место отколку во овој случај.

Карахода: „Необјаснив момент и чувство...“

11:00 часот во петок во театарот „Дебиси“ на Палатата на фестивалите во Кан е времето резервирано за премиерите на кратки филмови кои се натпреваруваат за „Златната палма“. Имаше и „Патот“ под режисерската палка на Самир Карахода, со негово сценарио и на неговиот син Мирон Карахода, кој исто така има улога во филмот. Една од главните улоги. 

Од тамошните слики се чини дека објавената реакција е спектакуларна. Тие виделе приказна која, според синопсисот објавен од Фестивалот, за време на 15-минутно возење со автомобил, едно дете и неговиот татко водат сложени разговори, јасно прикажувајќи ја реалноста со која се соочува денешното косовско општество. Станува збор за татко и син кои се на пат кон аеродром да добијат подарок од кумот на синот. 

„Меѓу бирократските пречки со мала или никаква надеж за политички и општествени промени во земјата, тие наоѓаат утеха и сила во заедничкиот оптимизам за иднината“, стои во описот што Фестивалот му го дал на филмот. Разговорот што се одвива во автомобилот ги истакнува сегашните неволји кои се нераскинливо поврзани со минатото. „Мирисот“ на војна е и внатре во возилото. Според она што се гледа во „трејлерот“, синот кој го игра Мирон Карахода го прашува својот татко, актерот (Илбер Мехмети) за можноста од повторно војна. Одговорот објаснува многу. 

„Еден ден нема да остане кој да се бори со мене.......дури и тие (Србите бегаат). Се работи за дијалог кој многу расипува. Ги опфаќа 90-тите, моменталната состојба, а потоа се допира и аеродромот како и практичен пример за метеж. Злоупотребен преку процедури за повлекување подарок. 
„Премиерата помина на најдобар можен начин. Аплаузот беше долг и тоа беше необјаснив момент и чувство“, изјави режисерот Самир Карахода за KOHĕ веднаш по премиерата. Според него, коментарите биле многу позитивни. 

„Засега коментарите се многу импресивни и во сабота навечер ја чекаме оценката на жирито“, рече Карахода. 

Жирито на категоријата кратки филмови годинава го сочинуваат претседателката Лубна Азабал, белгиската актерка и членови, француската режисерка Мари-Кастил Менсион-Шар, италијанскиот програмер Паоло Морети, францускиот режисер Клодин Нугарет и српската режисер Владимир Перишиќ.

„Ругес“ во монтажа на Енис Сарачи, а во продукција на Самир Карахода и Ерол Билибан е во конкуренција со „Волчелест“ на Французинот Ерик Бриш, „Оотид“ на Литванецот Разумајте Егле, „Санки Јолесн“ на азербејџанскиот режисер Азер Гулиев. Les Belles“ Cicatrites“ од Французинот Raphaël Jouzeau, „Across the Waters“ од Кинезот Viv Li, „Perfectly a Strangeness“ од Канаѓанката Алисон МекАлпајн, „Tea“ од Американецот Блејк Рајс, „Yellow“ од Бразилецот Андре Хајато Саито, „Човекот што не можеше да молчи“ од Хрватот Небојша Слијепчевиќ и „Лош за момент“ на Португалецот Даниел Соареш.

Достоинствено претставување и учинок на режисерот Карахода

Самир Карахода е познат кинематографер за големите фестивали, особено за Кан. Со „Па венд“ тој влезе во историјата, како првата локална продукција што се натпреваруваше за „Златната палма“ на Канскиот филмски фестивал во јули 2021 година, каде што ја имаше својата светска премиера. Тој стана првиот филм од Косово што Канскиот филмски фестивал го номинираше за наградата на Европската филмска академија. Тоа беше првиот филм од Косово номиниран за најдобар европски филм. Беше во игра и за наградите на Американската академија. Не престана ниту во 2022 година, кога ја освои наградата на жирито во категоријата краток филм на филмскиот фестивал Санденс. 

Копродуцентот Ерол Билибани, зборувајќи за приемот на филмот, рече дека Карахода има рекорд во однос на Фестивалот што го одржува 77-то издание на француската ривиера. 

„Самир Карахода е вториот режисер во историјата на Канскиот фестивал кој по втор пат има филм во официјална конкуренција“, рече тој. Историјата на Фестивалот признава и режисери кои двапати ја добиле и „Големата награда“ и „Златната палма“. Со досегашните резултати, Карахода се покажува како најуспешниот режисер во Косово и пошироко од најмладата земја во Европа. 

Пред заминувањето за Кан, копродуцентот Ерол Билибани изјави дека доброто е што ќе бидат во Кан за да го претставуваат Косово. 

„Не сме ги гледале другите филмови и не сакаме да ги зголемиме очекувањата. Но, мислам дека имаме добар филм. Веројатно најдобриот на Самир во кариерата. Ќе направиме достоинствено застапување и ќе ја видиме пресудата на жирито“, рече тој. 

Косово годинава е најважната сцена, бидејќи филмот на Карахода е во официјална конкуренција. Однапред, најмладата држава во Европа собра гости на прием организиран заедно со Амбасадата на Косово во Франција. 

„Целата организација беше направена за да се почитува режисерот Самир Карахода и главниот актер на филмот, а тоа е Мирон Карахода“, рече доцна во вторникот Блерта Зеќири, директорка на Кинематографскиот центар на Косово, кој ја продолжи традицијата на претставување во „ Marché du Film“, кој се смета за најголемиот филмски пазар во светот. Зеќири е таму од отворањето на Фестивалот минатиот вторник.

Беше убава атмосфера, бидејќи имаше многу значајни гости од филмската индустрија, особено имавме голема посетеност на програмери од некои од најголемите фестивали во светот и тоа беше нешто што многу не израдува“, опиша Зеќири. Списокот на гости доаѓа најдоцна од фестивалите од категорија А. 

Имаше програмери од „Санденс“, „Берлинале“, Венеција, Талин, Сараево, Торонто и други“, рече Зеќири.

Фестивалот, кој годинава се одржува од 14 до 25 мај, се одржува во тешки времиња и ретко со пополаризирано глобално опкружување. Засенет е од руско-украинската војна и конфликтот меѓу Израел и Хамас. Од друга страна, тенденциите кон авторитаризам се зголемуваат насекаде. Иранскиот режисер Мохамад Расулоф, чиј филм „Семето на светата смоква“ ја имаше светската премиера оваа година во Кан, е осуден на 8 години затвор од страна на Исламскиот револуционерен суд. Извештаите за недостигот на слобода на изразување не беа малку во Кан.

Впечатливо истражување на национализмот и имиграцијата

Преку „Патот“ се откриваат маките на балканскиот регион годинава на Фестивалот. Медиумската платформа која ги покрива кинематографските случувања во Европа, „Синевропа“ во четвртокот напиша дека враќајќи се на Канскиот натпревар по „Нема место“ во 2021 година, режисерот од Косово со филмот „Патот“ ги истражува идеите на национализмот и имиграцијата и слично. теми со неговите претходни проекти. 

„Додека филмаџија го носи својот син на аеродром за да земе некого, голем број заобиколувања на патот служат како севкупен апсурден одраз на модерната реалност. Протагонистот е пофален што го привлекува вниманието на земјата, а исто така е осуден што не бара „вистинска работа“ - чиј недостаток предизвикува многу групи луѓе да патуваат во други земји во потрага по нов и попросперитетен живот. Очекувано е филм со многу хумор, но и овде има остри хитови со сатира и вистински гнев“, напиша „Синеуропа“ притоа опишувајќи неколку филмови во категоријата кратки филмови. 

Самир Карахода има увид да „игра“ со сосема локални теми и разговори кои во косовската реалност се присутни помалку или повеќе на секоја маса. Неговата вештина ги доведува до израз, артикулирајќи ги преку јазикот на филмот и давајќи им социјален карактер да комуницираат со различна публика. Дури и со онаа на селекторите од Кан. Така, тој по втор пат го носи Косово таму не само како исповед на неволјите кои го засегаат минатото и сегашноста. Но и како земја во која талентите се она што му конкурира на светот, чија традиција во филмот е стара колку и самиот медиум. Таму е потребен филм како „Патот“ кој очекува да се врати со „Златната палма“. Тоа би било прво за неговата земја.