Организациите „Независна сцена“ добија 4.6 милиони евра, се појавија обвинувања

Постојат 265 организации од таканаречената „независна културна сцена“ кои ќе добијат околу 4,6 милиони евра доколку буџетот не се зголеми со конечната листа. Некои од нив веќе имаат загарантиран буџет за три години, меѓу корисниците има и настани без голема тежина, додека некои од оние што се изоставени експлодираа во обвинувања. Генерално, 24 организации ќе добијат 2 милиони и 111 илјади евра за три години. Ваква ситуација се повторува штом ќе се објават прелиминарните листи.

Министерството за култура повторно го отвори својот паричник оваа година во однос на невладините организации што работат во областа на културата и културното наследство. Според прелиминарниот список на евалуации, тоа ги поддржало проектите на 23 организации за три години. Една организација за две години. Генерално, 24 организации ќе добијат 2 милиони и 111 илјади евра за три години. Додека над 2 милиони и 500 илјади евра се издвоени за годишните проекти на 241 друга организација. Вкупно, 265 организации ќе добијат над 4 милиони и 600 илјади евра. Ова е втора година како МКСМ издвојува средства до три години за невладини организации. Некои од нив имаат целосно периферни активности и нивниот придонес во културата е речиси незабележлив. Од друга страна, има и веќе традиционални организации кои не добиле ниту еден цент во прелиминарната евалуација. Реакциите беа веднаш штом беше објавен списокот.

Министерството за култура по втор пат годинава отвори повик за предлог-проекти од областа на уметноста, културата и културното наследство, со можност за поддршка на организации до три години. Според прелиминарниот список, три организации се поддржани со најголеми износи под категоријата „Тригодишна поддршка за организациски и програмски развој на невладини организации од областа на уметноста, културата и културното наследство“. Рокот за поднесување жалби е пет дена, што паѓа до 13 јули.

„Балканската мрежа за истражувачко новинарство – БИРН Косово“ ќе биде поддржана со 50 илјади евра оваа и следната година, како и со 2027 илјади евра за проектот „Промовирање на модерната историја на отпорот преку „Извештајска куќа““ за 60 година. Организацијата „7 уметности“ ќе биде поддржана со 50 илјади евра за годишната програма три години по ред. Образовниот и советодавен центар исто така ќе биде поддржан со 50 илјади евра за три години за проектот „Гостите гостин – Пријатели на посетителите – Секој посетител станува пријател“. Во втората категорија од отворениот повик на крајот на февруари, „Традиционални организации во областа на уметноста, културата и културното наследство“, учествуваат 21 организација. Од нив, 20 се поддржани три години, а една две години. „Expoart 40 net/rjet“ ќе добие 40 илјади евра за три години, како и „Косовскиот центар за нова музика“, „Mundësia“ и театарската и филмска куќа AKT. Здружението на издавачи на Косово за Саемот на книгата ќе добие 40 илјади евра за две години, а 20 илјади во третата. Организации како што се музичката фондација „ARS-Kosova“, „Cult Club“ и „Pro Plus“ ќе добијат од 20 до 40 илјади евра годишно во текот на три години. Во меѓувреме, „Kosova ARS“, „Varg e vi“, „Florg“ ќе добијат од 20 до 30 илјади евра во текот на три години. „Mollëkuqet“, „Ekipi Avoko“, „Oldtimer Prizreni“, „Brez pas brezi“, „Q'art“, „Corpo Art“, „Amadeus“, „Prishtina Music Conference“ и „Redo“ ќе добијат од 15 илјади до 25 илјади евра годишно. А алпскиот клуб „Podguri“ е поддржан две години. Оваа година со 16 евра, а следната година со 600 евра.

Во третата категорија „Едногодишни програми и традиционални организации во областа на уметноста, културата и културното наследство“ има 7 организации со по 40 илјади евра, како што се „ArtSy“ за ЕП-то и музичкиот албум на Арменд Реџепагиќи, потоа за театарскиот фестивал во Феризај, „Кастриотите“ исто така во овој град, фондацијата „Раме Лахај“, „Интегра“ за монографија за Мелихате Ќена (Мели), „Призрен Фест“ и Здружението на визуелни уметници на Косово. „Митровитски меѓународни денови на џезот“ е поддржано со 35 илјади евра, додека наведени се и 4 организации со износи кои се движат од 30 илјади до 214 илјади евра. Оваа листа не ги вклучува индивидуалните проекти, оние на млади уметници, ниту фондот за мобилност.

Но, постојат традиционални организации и настани кои не наидоа на поддршка во оваа долга листа на големи суми. Галеријата „Кахили“ оваа година ја одбележа својата 12-годишнина и е една од најфункционалните независни институции за визуелна уметност во земјата. Но, таа не наиде на поддршка.

Нита Ќахили, која раководи со Галеријата, изјави дека ќе поднесат жалба.

„За нас е неразумно и бесмислено што не сме поддржани, со оглед на тоа што веќе 12 години инвестираме и работиме во областа на уметноста, за афирмација на уметноста и уметниците за создавање соработки, што е направено и продолжува да се прави“, рече таа. Додаде дека тие се единственото семејство кое направило лична инвестиција во уметнички објект и дека има намера да продолжи да работи и да расте во просторот.

„Но без оглед на тоа, со или без поддршка, ние нема да застанеме, ќе продолжиме како што продолжувавме до сега, бидејќи овој објект е купен, пуштен во употреба и изграден исклучиво за таа цел, развој на уметноста и културата, за што видовме промена во навиките на луѓето во овој период“, рече таа. Семејството на Ешреф Ќахили, со галерија на периферијата на главниот град, неколку пати било под притисок од градежници или инвеститори да се откажат од својата куќа и галерија во замена за броилата што се нудат во повеќекатните згради, но тие не прифатиле.

Литературниот клуб „Де Рада“ од Урошевац излезе со јавен одговор. Тие посочија дека литературната колонија „Музат е Језерци“ - осмото издание, бил единствениот проект со кој аплицирале на овогодинешниот јавен повик.

„Иако комисијата за евалуација (секако анонимна) издвои значителни износи за не помалку од 265 проекти во четири категории, вклучувајќи проекти непознати за јавноста, не сметаше за потребно да даде ниту минимум од тие износи за проект кој со години е поетско поклонение каде што истакнати имиња во албанската литература оставиле свој белег“, се вели во реакцијата. Според нив, кога литературен клуб со 55-годишна историја на функционирање, кој преживеал угнетување од окупаторот, цензура, палење книги и сите неизвесности од транзицијата, лесно се исклучува од шемите за јавна поддршка, „пораката што тивко се пренесува до творците и читателите е тажна, но јасна: „Вие не сте важни. Ние не сме заинтересирани.““

„Ако културата во Косово се мери со комерцијални фестивали кои промовираат сè освен книги, ако се вреднуваат проекти кои немаат трага од традиција, а се занемаруваат сериозни напори за зачувување на литературата како темел на нашата национална култура, тогаш не се работи за слаба културна политика, туку за нејзино намерно уништување од страна на институциите кои треба да ја зачуваат“, се вели во реакцијата што ја започна Зирафете Шала, претседателка на литературниот клуб „Де Рада“.

Според Законот за буџетски распределби, оваа година МКСМ има 4.3 милиони евра во категоријата „поддршка на културата“. Но, во последните години, МКСМ често користеше и средства за капитални инвестиции за субвенционирање проекти на она што е познато како „независна сцена“. За ова, вршителот на должноста министер за култура, Хајрула Чеку, беше критикуван во парламентарните комисии. Тој не успева да ги унапреди капиталните проекти и во голема мера финансира организации и поединци. И на крајот, овие настани, па дури и оние на државните институции, се одржуваат во приватни сали со високи кирии или во простории кои немаат никакви услови.

Минатата година, поддршката достигна 5.6 милиони евра. Имаше 13 организации кои беа поддржани три години со до 100 илјади евра годишно. На тринаесетте организации од „прва категорија“ им беше доделен буџет од 2 милиони 828 илјади евра.

Покрај „првата категорија“, во втората - со максимална годишна поддршка до 40 илјади евра - имаше 23 проекти. Во третата, до 20 илјади евра, цели 190 проекти.