Музика на радио и телевизија со надомест до 4.5 проценти од приходите

Доколку радио станицата има годишен бруто приход од 100 илјади евра, ќе мора да плати до 4500 евра за емитување музика. Бројките за телевизија се исто така приближни. Ова е максималниот процент врз основа на тарифите објавени од „Косовското друштво за музички права“, кои, бидејќи нема приговори, се блиску до одобрување. Овие доаѓаат по оние за ресторани и кафулиња кои веќе се во сила за следната година. Од првиот ден од јануари, повеќе нема да има бесплатна музика на радио, телевизија или кафулиња, ресторани, продавници и трговски центри.

Сите радиостаници во Косово ќе плаќаат годишна такса за авторски права од 2.5 до 4.5 проценти од бруто годишните приходи, во зависност од времетраењето на емитувањето на музичките дела. Истото правило важи и за телевизиските станици во однос на бруто приходите, освен што таксите се разликуваат. Во зависност од времето на емитување, тие се движат од 1.5 до 4 проценти од бруто приходите. А кога приходите се ниски и не ја одразуваат реалната вредност или не се достапни, таксите ќе се применуваат врз основа на публиката: За радиостаниците од 800 до 6500 евра, а за телевизиските станици од 500 до 5500 евра. Овие такси ќе стапат на сила доколку телевизиските станици или радиостаниците не поднеле приговор на нив до четврток, што беше крајниот рок. Во спротивно, се смета дека стапиле на сила од првиот ден од следната година.

„Косовско друштво за музички права“, како лиценцирана организација за колективно управување со авторски права во областа на музиката, ги објави надоместоците. Овие доаѓаат по оние за ресторани и кафулиња кои веќе се во сила за следната година. Од првиот ден од јануари повеќе нема да има бесплатна музика на радио, телевизија или во кафулиња, ресторани, продавници и трговски центри.

Преку процес што започна минатата година, Министерството за култура ја доби лиценцата за здружението АПИК, новото здружение е регистрирано, а рокот за плаќање на членарина се ближи.

Од 30 март, нацрт-тарифите се објавени на веб-страницата на здружението, како и со известување на онаа на Министерството за култура.

„Косовското здружение за музички права“ појасни дека формулата врз која се градат надоместоците произлегува директно од спроведувањето на Законот за авторски права и сродни права, кој изрично ги дефинира критериумите што мора да се земат предвид за нивно утврдување.

„Во овој контекст, методологијата KMRS е изградена со одразување на критериумите што ги бара Законот, имено: приходот што може да се добие како резултат на користењето на делото; капацитетот и обемот на емитувањето; големината на публиката; географската локација и економските карактеристики на пазарот; случаите кога приходот не ја одразува вистинската природа на користењето (минимална такса); важноста на користењето на музичките дела во активноста на корисникот, како и односот помеѓу заштитените дела и другата содржина“, се наведува во објаснувањата на здружението. Исто така, познато е дека, во согласност со законските барања, земена е предвид потребата од диференцирање на нивото на таксите во зависност од изворот на приход, особено помеѓу субјектите финансирани од јавни субвенции и оние што работат на комерцијална основа.

„За да се исполни критериумот за споредливост, предложените надоместоци се анализирани во однос на надоместоците на слични колективни организации во други земји, особено оние со економски услови и животен стандард споредливи со Република Косово, вклучувајќи ги Северна Македонија, Албанија, Црна Гора, Србија, Грција, Бугарија и Хрватска. Треба да се напомене дека за некои од овие земји, достапните податоци се од претходни периоди (во некои случаи од 2011 година), што значи дека сегашните нивоа на надоместоци се веројатно повисоки“, се наведува во одговорот. Објаснето е дека во овој контекст, надоместоците предложени од здружението се позиционирани под нивото на овие референци и одразуваат разумен пристап, а воедно ги исполнуваат и барањата на законот. Ова здружение појасни дека што се однесува до застапеноста, во областа на колективното управување се упатува на репертоарот, а не на поединци или одредени компании. Според одговорите, во овој контекст, KMRS претставува најмалку 30 илјади локални музички дела, како и стотици илјади меѓународни дела.

„Во врска со приговорите, досега немало приговори, туку само барања за појаснувања во врска со законските критериуми и механизми, кои се директно утврдени со закон и за кои организацијата нема надлежност или простор за интервенција“, пишува во одговорите вратени пред истекот на рокот за приговори. Здружението објави дека во врска со имплементацијата, почетокот на примената на тарифите е планиран за следната календарска година, во согласност со соодветните законски процедури.

Во прашањата на KOHË до Министерството за култура, оваа институција објасни дека лиценцираната организација за колективно управување администрира репертоар што вклучува над 30 илјади локални музички дела, а преку меѓународни договори, како оној со „Universal Music“, KMRS администрира широк меѓународен репертоар. Според МКМС, во практиката на колективно управување со права, репертоар значи целина од дела за кои организацијата за колективно управување е овластена да ги администрира правата во име на носителите на правата, вклучително и случаи кога едно дело може да има повеќе од еден носител на права, како што се автори, коавтори, изведувачи или продуценти, во зависност од соодветната структура на правата. Министерството за култура, во одговорите вратени неколку дена пред истекот на рокот за приговори, објави дека примило само две барања за појаснување, кои се однесуваат на формата и начинот на утврдување на надоместоците.

„Не се примени приговори во врска со нивото или износот на предложените надоместоци. Во согласност со член 102 од Законот за авторските права и сродните права, доколку во рок од триесет (30) дена од објавувањето на надоместоците, ниедна организација-застапник на корисниците, заеднички овластен претставник на корисниците или физичко или правно лице кое е должно да го плати надоместокот, не ја извести организацијата за колективно управување и Заводот дека не ги прифаќа надоместоците, тогаш надоместоците се сметаат за одобрени за следната календарска година. Ова значи дека, доколку се исполнети условите утврдени во законот, надоместоците ќе се сметаат за одобрени за 2027 година“, соопшти Министерството за култура.

Во октомври минатата година, Министерството за култура, во соработка со „Косовското здружение за музички права“, одржа информативна конференција на тема „Зајакнување на музичките права преку колективно управување“. Настанот го означи и официјалното започнување на организацијата за колективно управување со авторски права во областа на музиката. Организацијата ја води Калтрина Мехмети.

Од 2012 година, Косово се обидува да почне да го почитува Законот за заштита на авторските права и сродните права преку организации за колективно управување. Но, и покрај преговорите за договори за надоместоци, тоа не е сторено. Откако ја доби лиценцата на организацијата APIK, новата организација брзо успеа да ги има надоместоците за местата на одржување. Во јули минатата година, им соопшти на страните и на јавноста дека „Косовското друштво за музички права“ објави нацрт-надоместоци за користење на заштитени музички дела за 2026 година. KMRS доби лиценца од МКМС во април 2025 година. Надоместоците за местата на одржување веќе се одобрени. А за да имаат корист од колективната заштита на авторските права, уметниците мора да се регистрираат или да станат членови на здружението. За оние со годишен промет до 30 илјади евра, членството чини 20 евра годишно, за оние со годишен промет од 30 илјади до 100 илјади евра, членството чини 200 евра, а за оние кои го надминуваат овој годишен промет, членството чини 350 евра. Но, суштината на овој процес се плаќањата за емитување музика. Според тарифите, доколку кафетерија или ресторан со музичка атмосфера има годишен промет од 401 илјада до 450 илјади евра годишно, ќе плати фиксни 5 илјади 260 евра за музика. За концерти и музички настапи, организаторите ќе плаќаат 4 проценти од приходите на настанот и овој процент се зголемува од година во година. Музичките настапи ќе плаќаат 17 евра за авторски права доколку трошоците на организацијата се илјада евра. Ова зависи и од влезницата. Кога трошоците се зголемуваат, се зголемува и надоместокот. На спортските настани, првиот пример е дека доколку влезницата е 5 евра и се соберат 250 луѓе, ќе се платат 25 евра како авторска такса. Комерцијалните мрежи до 300 квадратни метри ќе плаќаат фиксни 80 евра годишно, над оваа површина од 0.10 центи по квадратен метар годишно.

Кафулињата и рестораните со музичка атмосфера ќе плаќаат врз основа на годишен промет. До 50 илјади евра, се плаќаат 150 евра годишно.

Традиционалните кафулиња и ресторани ќе ја плаќаат таксата врз основа на бројот на жители во општината. Скалата започнува од 15 евра на 10 илјади жители. Продажните агенции и другите канцеларии што обезбедуваат услуги за јавноста ќе се наплаќаат врз основа на бројот на вработени. Од 1 до 6 вработени се плаќаат 60 евра годишно. Спортските сали ќе имаат такса од 40 центи по квадратен метар, додека рестораните за брза храна ќе имаат такса од 0,40 центи по квадратен метар, во зависност од бројот на столчиња што ги имаат за клиентите. За 10 места, таксата е 50 евра годишно.

Претходно, во март 2018 година, Министерството за култура го објави договорот меѓу АПИК и телевизиите и радијата. Четирите канали на Радио Телевизија на Косово ќе плаќаат годишна такса од 30 илјади евра за правото на користење музика за емитување. Националните фреквенциски телевизии ќе плаќаат такса од 6 илјади евра годишно, регионалните телевизии годишна такса од 1 илјада 200 евра, локалните телевизии 600 евра, музичките кабелски канали 2 400 евра, другите кабелски канали 1 800 евра, националните радија 3 600 евра, регионалните 720 евра, локалните радија 480 евра, а телевизиите и радијата со мала моќност ќе плаќаат 240, односно 180 евра. Ништо од ова не функционираше.