Мини библиотека во „Таукбахче“ - реликвија на 11 од нив кои повеќе ги нема

Единствената мини-библиотека од 12 во Приштина е онаа во населбата „Таукбахче“, која е земена под заштита на приватен бизнис. Патувањето на мини-библиотеките започна во 2019 година со поканата „Донеси книга - земи друга“. „Проектот, и покрај неуспехот, останува важен потсетник за предизвиците и потенцијалот на работа за подобрување на културниот и општествениот живот на градот“, рече Агон Ахмети од „ЕТЕА“, кој го започна проектот за кој сега вели дека би замислил поинаку

Мини-библиотеката во „Таукбахче“ изгледа како идилична сцена, среде паркот. Но, всушност, ја „крие“ историјата на краткотрајниот проект и одбивањето на поканата за читање. Тоа е единствената реликвија од 12 мини-библиотеки низ Приштина, од кои 11 повеќе ги нема. 

Нивното патување започна во 2019 година со поканата „Донеси книга - земи друга“. Поглавјето на другите беше затворено две години подоцна, кога беа повлечени од населбите каде што се наоѓаа, а она што остана остана преживеано откако беше земено под заштита од сопственикот на блиското кафуле. 

Фисник Красниќи се грижи за неа, други дури и ја снабдуваат со книги, но пред се ги чува знаците на проектот кој започна со друга мисија. Красниќи изјави дека тоа го прави затоа што е љубител на книгата и доброволно презел иницијатива да ја снабдува редовно со своите пари. Другата причина зошто се погрижил е тоа што добар дел од неговите клиенти се читатели и земаат книги додека престојуваат во неговото кафуле. 

„Имав можност да купам книги до 100 евра за да ја снабдам оваа мини-библиотека. Купував и книги од Чун Лајчи и му посветувам исто толку важност како и на бизнисот што го имам. Освен мене, тука е и Назми Скадар, граѓанин од населбата 'Таслиџе', кој ми помага и ми носи книги од време на време. Во моментов има околу 20 книги од различни области и главно на албански и англиски јазик. Сепак, службеник од германската амбасада даде скромен придонес за оваа мала библиотека, украсувајќи ја“, рече Красниќи. 

Културата на справување со општото добро и пристапот кон јавноста се наметнаа како главен предизвик, како одраз на недостаток на консолидација на вредностите за заштита на она што е заедничко.

„Ова беше проект поддржан од Фондацијата Форум од Граѓанската иницијатива „FIQ“ и беше изведувач на Европската Унија. Буџетот беше приближно 8-10 илјади евра. Тоа беше иницијатива која одекна и ги мотивираше другите. Почнавме да имаме многу барања од Македонија и Црна Гора, а и млади од другите градови започнаа иницијативи, почнаа да ги поставуваат овие мини библиотеки, но потоа целосно не демотивираше сите, бидејќи резултатот беше ист сите точки“, рече Агон. Ахмети, директор на организацијата „ЕТЕА“ и иницијатор на проектот.

Според него, првиот фактор што веројатно влијаел и го оневозможил продолжувањето на проектот е нивото на безбедност и уверувањето дека организацијата имала дека нема да бидат повредени. Кога размислуваше од денешна гледна точка, потенцираше дека доколку се врател во минатото, веројатно половина од буџетот ќе вложел во безбедносно ниво и ќе изградил само 3 или 5 од нив. 

„Доколку во иднина се преземат слични иницијативи, научените лекции од овој процес можат да послужат како основа за поодржлив и поуспешен пристап. Проектот, и покрај неуспехот, останува важен потсетник за предизвиците и потенцијалот на работата за подобрување на културниот и општествениот живот на градот“, рече Ахмети. 

Сè за мини-библиотеките започна во ноември 2019 година. Во рок од два месеци тие беа финализирани. Тие беа обоени во бои кои се спојуваа со околината и во секоја од нив беа ставени по околу 100 книги. Наслови како „Јуџин Гранде“ од Балзак, „Жица Вилхелм“ од Шилер и „Ричард Втори“ од Шекспир беа само дел од книгите што ги заземаа полиците на мини-библиотеките. Имаше наслови за возрасни и деца. Целта беше луѓето кои минуваа да ги земат книгите и да ги прочитаат или да ги позајмат во замена за друга книга во мини-библиотеката. 

На свеченото отворање на првата мини-библиотека, на 5 година, Ахмети од „ЕТЕА“ рече дека ќе успеат да станат дел од секојдневниот живот на главниот град.

„Книгата ќе биде достапна за секој што сака да ја прочита. Сè додека книгата се изложува секој ден, жителите ќе ја имаат на ум книгата секогаш кога ќе поминат пред нив“, рече тој. 

Но, сè се сврте наопаку. Кршење прозорци, фрлање јајца, фрлање ѓубре во нив, крадење книги биле дел од инцидентите. Мини-библиотеката во „Дардани“ за 24 часа од нејзиното пуштање во употреба, беше гаѓана со јајца. Потоа, на 15 година беше отворена мини-библиотека во населбата „Улпијана“, додека на 2019, истиот ден со онаа во „Брег ти Диелит“ и населбата Болница, беше отворена уште една во „Велани“. На првиот му се скршени стаклата и како последица на оштетувањето е поставен на нова локација, поточно во новиот парк кај спортската сала „21 Тетори“. На вториот му ги украле книгите. На 1 декември свечено беше отворена мини-библиотеката на плоштадот „Адем Јашари“ и онаа во кампусот на Универзитетот во Приштина „Хасан Приштина“. И ова последното претрпело штета, па е преместено во паркот „Хероинат“. На 12 декември истата година беа поставени мини-библиотеки во „Ќафа“ и „Арбери“, еден ден подоцна оние во „Градски парк“ и „Таукбахче“, за да се заокружи овој проект со мини-библиотеката на плоштадот „Ибрахим Ругова“. . 

Кулминација беше настанот од април 2021 година, кога беше урната мини-библиотеката во населбата „Ќафа“ со цел да се продаде за отпад. „ЕТЕА“ донесе одлука да отстрани 9 од нив и во октомври 2020 година, со намера повторно да ги функционализира, три мини-библиотеки на плоштадите добија нов лик со надеж дека тоа ќе го спаси нивниот проект - особено по најава од општина Приштина ќе ги отстрани бидејќи му даваат грд изглед на градот. Помош побараа и од фестивалот на муралот, „Мурал фест“. Но, прикажувањето на познати личности во мини-библиотеките беше тест кој не успеа бидејќи многу брзо овие 3 мини-библиотеки беа испразнети и останаа без книги. 

„Сето ова траеше две години, од 2019 до 2021 година. По овој период тие беа целосно дефункционални, а некои си заминаа, а други беа инвестирани во соработка со „Мурал фест“, правејќи некои истакнати личности како, Али Подримја, Мусине Кокалари и други. фигури. Ова беше направено за да се испроба друга идеја, мислејќи дека можеби е малку поголем проблем да се удри нешто кога има лице, кога има личност, но ни тоа не функционираше и бевме принудени да ги отстраниме. . И покрај многуте напори не успеа и денес има само едно во Таукбашче кое го одржува граѓанин кој има семеен бизнис“, рече Ахмети. 

Сега, додека се сеќава на проектот, Ахмети наведува неколку причини за неговиот неуспех. На врвот на листата, ги наведува културните недостатоци за правилно решавање на јавните простори. 

„Учениците ја гледаат книгата како задолжителна и задолжителна алатка, затоа можеби реагирале со револт кон народните библиотеки во близина на училиштата, оштетувајќи ги. Но, и финансиските ограничувања од донаторите почнаа да стануваат проблем. Не беа подготвени да ја продолжат поддршката, гледајќи дека проектот оди кон неуспех“, рече Ахмети, пет години по проектот со мини-библиотеки, за кој тогаш веруваше дека ќе стане секојдневие во Приштина со повикот: Донеси книга - земи друга“.