Косовски набљудувач член на „Традук“, полноправно членство заложник на политиката

Она што Библиотеката се обидуваше да го направи од декември 2024 година и што кулминираше во октомври минатата година со барање за редовно членство, не се случи. Еден месец подоцна, на редовниот состанок на мрежата, членството на Косово беше ставено на гласање. Резултатот: воздржаност на Романија и противење на Србија, што имаше поголема тежина од гласовите „За“ на десет други земји. „Главниот проблем е што Србија постојано се спротивставуваше на членството на Косово. Таа го опструираше и постојано се спротивставуваше. Ова е и причината зошто беше избрано на овој начин. За да не се предизвикаат политички проблеми, тие предложија првично членство како набљудувач до следниот чекор. Србија се спротивстави, Романија се воздржа“, рече генералната директорка на Националната библиотека на Косово, Блерина Рогова-Гаџа.

Членството на Косово во европската книжевна мрежа „Традуки“ е несомнено важен момент и чекор за институцијата. Ова членство на Косово - со претставување на Националната библиотека - како член набљудувач наместо полноправно членство е јасен пример за тоа како културата продолжува да остане заложник на политиката. Во мрежата со седиште во Германија, која има за цел да ги поврзе книжевните култури, Косово сега е издвоено со ограничувања за учество преку набљудување, но не и за да стане дел од донесувањето одлуки. 

Она што Библиотеката се обидуваше да го направи од декември 2024 година, а кулминираше во октомври минатата година со барање за полноправно членство, не се случи. Еден месец подоцна, на редовниот состанок на мрежата, членството на Косово беше ставено на гласање. Резултатот: воздржаност на Романија и противење на Србија, што ги надмина гласовите „за“ на десет други земји. 

„Главниот проблем е што Србија постојано се спротивставуваше на членството на Косово. Таа го опструираше и постојано се спротивставуваше. Ова е исто така причината зошто беше избрано на овој начин. За да не предизвикаат политички проблеми, тие предложија првично членство како набљудувач до следниот чекор. Србија се спротивстави, Романија се воздржа“, рече генералната директорка на Националната библиотека на Косово, Блерина Рогова-Гаџа.  

Во оваа мрежа се вклучени и Германија, Австрија, Швајцарија, Лихтенштајн, Словенија, Бугарија, Албанија, Хрватска, Северна Македонија и Црна Гора. Така, КЦБ беше принудена да стапне на терен поткопан од дипломатски пресметки и тивки вета. Се обиде да ја промени својата судбина со тоа што не го објави своето членство како член набљудувач сè додека одлуката не беше донесена на состаноците меѓу лидерите на мрежата „Традуки“ со министерката за култура, Саранда Богујевци и генералната директорка на Националната библиотека на Косово, Блерина Рогова-Гаџа. 

„Уште од ноември знаеме дека сме се приклучиле, но од нас се бара да бидеме дискретни во нашето јавно известување“, рече директорот на Библиотеката, јасно ставајќи ја до знаење институционалната разочараност и апсурдноста на ситуацијата. 

„На ноемврискиот состанок – бидејќи „Традуки“ одржува два годишни состаноци: еден напролет и еден наесен – беше гласано за членството на Косово. Оттогаш ги добивме информациите. Но, она за што се гласаше на овој состанок не ни се допадна бидејќи се приклучивме како член набљудувач. Библиотеката и Министерството не беа задоволни од она што ни го понудија. Лобиравме и одржувавме состаноци за да бидеме примени како полноправни членови, но ова ни беше понудено како преодна фаза од членство како член набљудувач до редовни членови со полни права подоцна“, објасни таа во интервју за KOHĪN.

Овој статус на Косово во „Традуки“ се чини дека е производ на политички притисок што продолжува да го диктира темпото на вклучување на Косово во меѓународните механизми. Рогова-Гаџа, исто така, го нагласи ова. 
„Во Бриселскиот договор се наведува дека Косово и Србија не се спречуваат меѓусебно да се приклучат кон меѓународни организации, но ги кршат своите ветувања и заклетви“, рече таа. 

Во точка 4 од Бриселскиот договор меѓу Косово и Србија се наведува дека „Србија нема да се спротивстави на членството на Косово во која било меѓународна организација“. 

Претходно, на Саемот во Лајпциг, беа одржани средби со претставници на „Традук“. Директорката на БКК беше дел од панел-дискусијата организирана од оваа мрежа, каде што се разговараше за националните библиотеки под политичките раскрсници. Рогова-Гаџа објави дека овие средби придонеле за ставање крај на оваа работа. (Денес) понеделник ќе се одржи првиот состанок на кој учествува и Косово. Во Лајпциг беше постигнат договор за пролетниот состанок на мрежата, еден од двата годишни состаноци, кој овој пат се одржува во Сараево. 
Европската литературна мрежа „Традуки“ е меѓународна платформа „која има за цел да ги поврзе литературните култури на Европа, со посебен фокус на соработката меѓу земјите од Југоисточна Европа и земјите што зборуваат германски јазик“. Основана е во 2008 година, со поддршка на институции како што се Германското сојузно министерство за надворешни работи, како и културни фондации и министерства за култура од различни европски земји. 

Учеството таму доаѓа како редовен член и како член/партнер соработник или набљудувач. Првите придонесуваат финансиски и учествуваат во донесувањето одлуки, додека вторите учествуваат во проекти, но со поограничена улога. 

Така, Косово учествува со проекти и активности, но не и во годишното планирање. Нема право на глас во стратегијата на „Традук“. 

Но, според Рогова-Гаџа, ова членство, какво и да е, е важно за промоција на косовската литература. 

„Важно е затоа што на албанската литература, на која ѝ недостасуваат механизми што ги промовираат авторите, што преведуваат и промовираат во странство, ѝ е многу важна за создавање мостови на комуникација, за создавање можности за зајакнување на делата на германски и други јазици-членки на „Традук“, зголемување на можноста за преводи на странски автори на албански јазик, но нашата цел е да создадеме можности за презентирање на албанската литература од Косово во земјите што зборуваат германски јазик и во оние што се членки на „Традук“, изјави понатаму Рогова-Гаџа. 

Според неа, се очекува Косово наскоро да стане членка со полноправни права и дека за тоа ќе бидат преземени дипломатски и политички чекори. 

Дотогаш, членството во оваа мрежа останува територија на преговори каде што книгите и авторите мора да чекаат свој ред зад политичките интереси.