-
Од:
Шабан Машарај
- 4 ноември 2025 08:00 часот
- Споделете на:
„Канонот – есеи за албанската литература“ од академик Сабри Хамити е следното дело кое испитува и преиспитува значаен дел од потеклото на албанската литература. Ова издание на Академијата на науките и уметностите на Косово, заедно со „Творештвото на Штјефен Ѓевовиќ - 150-годишнина од неговото раѓање“, кое е производ на научната конференција одржана минатата година за ликот на Ѓевовиќ, од нивната промоција во понеделник, носат нови перспективи за литературата и активностите на познатиот духовник.
Студиите за албанската литература се збогатени и со ново дело. „Канонот – Есеи за албанската литература“, чиј автор е академик Сабри Хамити, е следното дело кое испитува и преиспитува значаен дел од потеклото на албанската литература. Ова издание на Академијата на науките и уметностите на Косово, заедно со „Творештвото на Штјефен Ѓевовиќ - 150-годишнина од неговото раѓање“, кое е производ на научната конференција одржана минатата година за ликот на Ѓевовиќ, од понеделникот кога беа промовирани, носат нови перспективи во врска со литературата и активностите на познатиот духовник.
На промоцијата што се одржа во просториите на Косовската академија на науките и уметностите, присутните ги пофалија овие дела како неопходен капитал во албанското творештво.
Академик Али Алиу рече дека „Канонот...“ е извонредна книга од многу причини. „Сабриу има визија за целината на албанската литература и таа е монументален универзум секогаш во движење. Секогаш отворен од сите перспективи“, рече Алиу. Тој објасни дека книгата со четири поглавја, академик Хамити, ветеран од универзитетското образование, дава широк и многу специфичен третман.
„Зеф Скирој, меѓу другите дела, ја напишал и книгата „Враќањето“, песна. Ова е можеби меѓу писателите кои, веднаш по воспоставувањето на албанската држава, ги посетуваат Арберешите. Во 1916 година, тој ја напишал оваа книга која била откриена по 50 години. Истражувачот Хамити ја става во движење, како да ги поместува сите полици на библиотеката, од сите перспективи“, рече Алиу. Потоа спомена неколку други автори, чија активност, според него, ја става во движење Хамити.
„Многу автори што ќе ги видите во оваа книга од 350 страници се наоѓаат насекаде низ книгите на авторот, но секогаш ги наоѓаме во нови контексти. Сабриу го испитува „Враќањето“ на Скиор и повторно го разгледува „Отец Тануш““, рече тој, меѓу другото, на настанот модериран од академик Бард Ругова.
Книжевниот научник и академик, Нисрет Красниќи, изјавил дека студиската книга на Сабри Хамити „Канонот - есеи за албанската книжевност“ го демонстрира сеопфатното познавање на албанскиот книжевен корпус, кој е поврзан во синџирот на читање, толкување, систематизација и канонизација на албанската книжевна естетика. Според него, студиската книга на Хамити ја демонстрира силата на научно-теоретско-книжевниот аргумент, кој тргнува од коренот, поминува низ конкретна и сеопфатна анализа на естетиката на книжевното дело, ги открива неговите препознатливи уметнички специфики како доказ за авторската преоценка во рамките на општиот албански книжевен корпус и преку силата на заклучокот се класифицира во албанскиот книжевен канон како атемперативна вредност или како трајно естетско присуство;
исто така
Албанската литература не го открива контекстот
„Студиската книга „Канон - Есеи за албанската литература“ ја докажува автентичноста и универзалноста на албанскиот книжевен корпус, кондензирана и дестилирана во светиот концепт на истражувачот Сабри Хамити дека книжевниот текст како извор ја има душата на авторот што го создава и како таков никогаш не треба да се разгледува со идеологија, туку треба да се цени и вреднува како поетика“, рече тој. Зборувајќи за првото поглавје од книгата, „Ракопис“, Красниќи рече дека ракописот е генезата на книжевното творештво, но и историската фаталност на албанската литература. Според него, во ракописите авторот-студент ја пресоздава книжевната естетска мапа токму со интегрирање на затемнетиот ракопис во светлината на објавените дела од албанскиот книжевен канон. Красниќи во оваа пригода рече дека во овој театар се вклучени Марин Барлети со фикционализираното историско дело „Битката кај Скадар“, Антон Сантори со прозниот роман „Софија на Коминатите“, Лазер Туша со автобиографијата „Мојот живот во Албанија“ и неколку други автори. Според него, втората глава „Идиом“ има шест есеи-студии, во кои истражувачот Сабри Хамити анализира и концептуализира две филозофии: авторскиот идиом, во смисла на авторската писателска уникатност, и интенционално-тематскиот идиом.
„Како албанскиот автор ја интернализира сложената врска со природата каде што го води својот живот и каде што медитира за универзумот и како ја рефлектира во светот на книжевната уметност, ќе биде естетско-филозофската преокупација на есејот „Poeta naturae“. Миметиката претворена во поетика ќе биде почитувана кај симболистичко-метафизичките Мјеѓа и Ласгуши, несомнено во суптилни варијации на фигури и фигурации, како и кај метонимичко-меланхоличниот Миѓени, секогаш прекршувајќи ја автентичноста на фигурата во лицето на универзалноста на природата каде што живеат душата и телото и каде што се медитира трансценденталниот еден Бог“, рече Красниќи. Според него, во овој случај се третира книжевниот свет на Пјетер Богдани, Наим Фрашери, Ндре Мјеѓа и Ласгуш Порадеци. Тој објасни дека во третата глава „Persona et ars“ доаѓа тематскиот блок на авторски монографии на историската поетика, кои, без разлика дали во нивната еволутивна поврзаност, или во нивните отфрлачки или помирувачки влијанија врз албанската книжевна галерија, го обликуваат албанскиот книжевен канон.
„Почнувам со монографскиот третман на хуманистичката литература на Марин Барлети, со делата „Опсадата на Скадар“ и „Историјата на Скендербег“, кои целосно влијаеле врз надворешната перцепција на Албанците, како и врз литературата за концептите на албанскиот идентитет“, рече тој додека ја елаборираше оваа глава. Меѓу другото, тој покажа дека Хамити посветува монографски текст на делото „За тебе“ од Есад Мекули, ценејќи ја неговата утописка чистота што го довела до заблуда и разочарување. Красниќи објасни дека четвртото поглавје „Пост Скриптум“ се состои од поврзани самореференцијални текстови, кои во тестаментарна форма ја осветлуваат креативната поетика и систематиката на студиите на Сабри Хамити.
„Научното дело „Канон - есеи за албанската книжевност“ од академик Сабри Хамити го следи светот на албанските хуманистички науки, бидејќи како такво ја дава сликата што произлегува од длабокото преиспитување на албанската книжевна традиција, преиспитување кое го предимензионира албанскиот книжевен и културен органон“, рече тој.
Самиот академик Хамити беше краток во својот говор.
„Немам намера да зборувам за книгата бидејќи напишав предговор со кој го крунисав мојот ракопис. Ако требаше да зборувам денес, би напишал поговор. Не сакам да го правам тоа. Ова е мојата деветта книга со логото на Академијата“, рече тој. Тој ги замоли студентите што студираат литература да го сакаат она што го прават, во спротивно не можат да продолжат напред.
Во врска со зборникот „Творештвото на Штјефен Ѓевовиќ - 150-годишнина од неговото раѓање“ објавен по Меѓународната научна конференција, одржана на 14 октомври 2024 година, зборуваше академик Нисрет Красниќи. Тој го опиша Ѓевовиќ како писател, етнограф и свештеник, пријател и кулминација на основните албанолошки знаења. Тој појасни дека во овој том се објавени текстовите на 23 научници, во кои, од полицентрична перспектива, е третирано културното наследство на Ѓевовиќ.
исто така
Ахмети за матурскиот тест: Наставниците кои овозможуваат мамење не заслужуваат лиценца
Потоа накратко го елаборирал секој текст вклучен во ова дело, вклучително и оние на Сабри Хамити, Мехмет Краје, Гезим Хоџа, Витор Демај и други.
„Во оваа димензија, би ги издвоиле и текстовите на Гезим Гурга и Агрон Џамај, во кои се објаснети процесите на преведување на Канунот на Ѓечов, во првиот на италијански јазик, дури и како историја на преведувањето, а во вториот, како комуникација со светот и рецептивната црногорска традиција“, рече Красниќи.
