Косовскиот идентитет – алтернатива што не го нарушува националниот

Прашањето за косовскиот идентитет е тема што често предизвикува дебати, но филозофот Исуф Бериша се осврнува на ова прашање на академско ниво, првично лишувајќи го идентитетот од митови и дефинирајќи го како инклузивен. „Сеќавање, историја, идентитет: аспекти на трансформациите на идентитетот во Косово по 1999 година“ го третира косовскиот идентитет како отворена алтернатива што не ги исклучува другите идентитети. Неговата книга, промовирана во вторник во Приштина, се смета за едно од најдобрите дела посветени на прашањето за идентитетот на глобално ниво.

По последната војна во 1999 година на Косово, но и пошироко, се разгоре дебата за косовскиот идентитет. Филозофот Исуф Бериша, преку своето дело „Сеќавање, историја, идентитет: аспекти на трансформациите на идентитетот во Косово по 1999 година“, длабински се осврнува на ова прашање преку идеите што се изнесени, а воедно и со радикална анализа на социо-културниот аспект во врска со идентитетот на општеството на најмладата држава во Европа. За локалните научници по филозофија и пошироко, како и за познати имиња на филозофи, Бериша успешно успева да одговори на некои суштински прашања во врска со ова прашање. 

Во вторник вечерта, во Националната библиотека на Косово, преку панел од академски експерти – што не се гледа често на промоции на книги – беше промовирано делото „Сеќавање, историја, идентитет: аспекти на трансформациите на идентитетот во Косово по 1999 година“, првично објавено на хрватски јазик како докторска теза на Универзитетот во Загреб, а сега и на албански јазик, во проширена верзија. 

Филозофот и професор на Универзитетот во Загреб, Лино Вељак, рече дека во оваа книга авторот ги презентирал и систематизирал на систематски и критички начин суштинските детерминанти на современите глобални дебати за идентитетот со цел да извлече методологија од најквалитетните светски придонеси за теориите на идентитетот. Тој спомена дека го сторил истото и со дебатите за ова прашање што се воделе во Косово и Албанија. Според него, ограничувајќи се на анализата на дебатите што се воделе во Косово во периодот по 1999 година, кои се фокусираат на прашањето за односот меѓу албанскиот и косовскиот идентитет, Бериша успешно и убедливо одговорил на голем број интересни и клучни прашања. 

„Зошто дебатата за косовскиот идентитет предизвика таков јавен интерес и зошто започна токму по завршувањето на војната во 1999 година? Кои се социополитичките и културните претпоставки на оваа дебата? Која е динамиката на конституирањето на идентитетот и која е логиката врз основа на која се случуваат промените во листата на приоритети на различните идентитети?“, се прашањата што ги споменува Вељак. 

Според него, авторот правилно зел предвид дека концептот на идентитет има две суштински димензии, од една страна, тоа е индивидуален или личен идентитет, а од друга страна, идентитет на колективни ентитети. Тој рече дека во овој случај се поставува прашањето каква е врската помеѓу овие два идентитета? 

исто така Додаток за култура 4 октомври 2026 година Етиката на разумот во рамките на дискусијата

„На прв поглед е јасно дека без првиот идентитет нема втор, јасно е дека без поединци нема општество; односот, се разбира, не е еднонасочен: нема човечко суштество надвор од заедницата. Без личен идентитет нема општествен идентитет, туку обратно: без дефиницијата на идентитетот на колективот нема поединци кои можат да припаѓаат на тој колектив (бидејќи секој поединец мора да припаѓа на неколку групи и барем на еден колектив, во спротивно тој би бил –“  како што знаел Аристотел –  „или бог или животно)“, рече тој. 

„За разлика од застапниците на суштински идентитети (всушност: хипостазирани и апсолутизирани) засновани на митски наративи, Бериша ја потврдува плуралноста на идентитетите, отфрлајќи ја ексклузивноста на еден од идентитетите (што обично е етнички или национален идентитет), со што ја отфрла логиката или-или. Свесен дека повеќето учесници во дебатата за косовскиот/албанскиот идентитет не се ни информирани за современите размислувања за прашањето на идентитетот, тој нагласува дека тие ја разбираат етничката нација првенствено како хомогена платформа за идентитет што ниту толерира диференцијација на идентитетот во рамките на соодветното општество, ниту може да толерира други етнички елементи“, рече Вељак. Според него, кога станува збор за Косово, она што е кажано важи и за Србите - од владиката Артемије до Ивица Дачиќ - и за поддржувачите на апсолутизацијата на албанскиот национален идентитет. Тој рече дека на овој начин се формира „страсен антикосоваризам“, во кој албанските и српските идентитети се позиционираат како ексклузивни во однос на косовскиот (граѓански) идентитет. Тој објасни дека тоа покажува дека српскиот и албанскиот национализам се антитетички солидарни во нивните позиции на негирање на косовскиот идентитет. 

„Бранејќи го демократското право на самоидентификација и спротивставувајќи се на апсолутизацијата на оние идентитети што се произведени или дефинирани со присилна хомогенизација, Бериша даде извонреден придонес во подигањето на свеста за плуридимензионалноста на социјалните и индивидуалните идентитети. Ова е важна лекција не само за општеството во Косово, туку и за членовите на секоја нација во светот кои не се ослободиле од наследените трауми или останале заробени во предрасуди и митови“, рече тој. 

На самиот крај, тој рече дека оваа книга од Исуф Бериша е првата филозофски заснована монографија посветена на прашањето за идентитетот во контекст на Косово. Заклучи велејќи дека објавувањето на книгата на светски јазик ќе покаже и дека ова дело е глобално важно како авторитативен придонес кон критичкото спротивставување на злобната метафизика на апсолутизираните идентитети. 

„И сигурен сум дека не е претерување да се каже дека е една од најдобрите книги посветени на прашањето за идентитетот на глобално ниво“, рече тој. 

Во отсуство на универзитетската професорка по филозофија, Астрит Салиху – поради семејни причини – неговата презентација насловена како „Инклузивниот косовски идентитет“ ја прочита модераторот. Според презентацијата на Салиху, Исуф Бериша ја започнува својата книга со длабинска и сеопфатна разработка на поимот идентитет. 

„Премисата за косовскиот идентитет во оваа книга ни се чини како дефинирање на новата реалност, која ние, Албанците, како мнозински народ на Косово и другите заедници што живеат на Косово, ја живееме. Зборуваме за контекстот создаден по 1999 година и со прогласувањето на независноста на Косово. Овие два настани создаваат нова ситуација што е испреплетена со прашањето на идентитетот како фундаментален проблем во оваа радикална социополитичка промена“, се вели во соопштението. Според она што го напишал Салиху, Бериша пристапува кон прашањето за трансформациите на идентитетот во Косово во сета негова сложеност, не само теоретска, туку особено историска, контекстуална и политичка. 

исто така Додаток за култура 4 октомври 2026 година Недостасува албанска историска свест во лицето на српскиот геноцид

„Тој педантно ги разликува главните нивоа на конструкција на идентитетот, како што се односот со другиот (што го сочинува темелот на идентитетот), националниот идентитет на косовските Албанци во однос на косовскиот идентитет, идентитетите на другите заедници во Косово во однос на косовскиот идентитет, како и косовскиот идентитет во однос на Европа. Бериша не изоставува ништо од косовската реалност од дискусијата, но секако, во прашањето за косовскиот идентитет, доминира прашањето за односот на косовските Албанци со конструкцијата на косовскиот идентитет - „бидејќи над 90 проценти од населението на Косово се Албанци“, напиша Салиху. Таму е напишано дека се чини дека прашањето за косовскиот идентитет, повеќе, ако не и единствено, станало проблем за косовските Албанци. 

„Бериша го гледа ова како нова динамика помеѓу националниот и територијалниот/политичкиот идентитет по прогласувањето на независноста и започнувањето на дебати за косовскиот идентитет меѓу косовските Албанци. Со неколку исклучоци, иницијативата за оваа дебата не поминува без емоционален напор и често со патетични призвуци, збунувачка до срж и сиромашна во размислувањето за прашањето на идентитетот. Оваа иницијатива кај Исуф Бериша има чиста форма на смирен поглед на феноменот на идентитетот и чекор-по-чекор достигнување во пронаоѓањето на суштинските моменти што го градат идентитетот“, се вели во соопштението. Според она што го напишал Салиху, Бериша во својата книга ја гледа еволуцијата на идентитетот на косовските Албанци како релациски и во различни периоди во односите со различни други, првично во однос на Србите, како историски однос што кулминира во 90-тите, потоа, по завршувањето на војната и со прогласувањето на независноста, во однос на меѓународната заедница и со Албанија или со албанскиот национален идентитет. 

„Зачувувањето на рамнотежата и стабилните односи во моментов е можно со зачувување на ентитетот на Косово како независна држава. Но, ова исто така подразбира идентитет, бидејќи Бериша се повикува на постулатот дека „нема ентитет без идентитет“. Оттука следува дека косовскиот идентитет останува отворена алтернатива не на спојувањето на албанскиот национален идентитет, туку во неговата „секојдневна функционална и продуктивна“ употреба, без исклучување на другите етникуми и нации, во рамките на овој инклузивен идентитет“, се вели во изјавата на Салиху. Според него,  Бериша ја гледа важноста на размислувањето за инклузивен, а не ексклузивен идентитет овде за да понуди друга слика што на крајот би била многу поширока, инклузивна и демократска платформа. Според изјавата на Салиху, кога Бериша има за цел да ја надмине драматичната дилема на ексклузивната логика на или-или, тој ја потсетува мислата на Роберт Вентури, кој имаше за цел да ја афирмира инклузивната постмодерна архитектура како контра-одговор на ексклузивната модернистичка архитектура. Според него, префрлена на идентитетска рамнина во контекст на Косово, она што го потврдува Вентури дава подлабоко значење на иницијативата на Бериша. 

„Вентури ја дефинираше логиката „или-или“ како „лесно единство на ексклузивност“, додека логиката „и двете“ како „тешко единство на инклузивност“. Книгата на Исуф Бериша е промислен вовед во тешкото единство на инклузивност. Само отворено, одговорно и искрено размислување може да го постигне ова во оваа не толку едноставна дебата за идентитетскиот однос помеѓу националниот и косовскиот идентитет“, напиша Салиху. 

Реномираниот лингвист, академик Реџеп Исмајли, во својот говор го презентираше своето читање во однос на делото на Бериша, поврзувајќи го главно со јазичниот идентитет со кој се занимава и Бериша. 

„Не сум филозоф и не се преправам дека имам мислење за овој аспект, но ја прочитав книгата на Исуф Бериша со големо внимание и љубопитност и сум задоволен од многу што научив од него во овој аспект. Отсекогаш ме интересирале прашањата поврзани со прашањето на идентитетот од перспектива на лингвист, кој, сакале или не, забележува ограничени објаснувања, но кои можат да бидат важни и за поопшти контексти“, рече Исмаили. Според него, Исуф Бериша во овој контекст се занимавал со дискусии поврзани со историјата на стандардниот јазик, како што се појавиле во последно време, особено во главно новинарски рецензии, кои биле преполни со страсни, полемички и други аспекти. 

„Неговите презентации, колку што може да се очекува во книга како оваа, се точни, со скрупулозни референци, со што додаваат димензија на ставовите за косовско-албанските дискусии во областа на идентитетите. Би додал дека прашањата за идентитетот во областа на јазикот се уште посуштински поврзани со историјата на јазикот, кој, во нашиот конкретен случај, за разлика од, да речеме, Хрватите, може да претставува еден од важните елементи на уставот или историските трансформации на идентитетските димензии“, рече тој, меѓу другото. 

исто така Додаток за култура 13-ти од 2026 година „Српскиот свет“ ќе ја обвинува пропагандата за жртвите

Самиот автор беше краток во својот говор. Заблагодарувајќи им се на казнените, тој рече дека истражувањата во оваа област ги започнал многу порано, осврнувајќи се на времето пред последната војна. 

„Но, тогаш беше прерано“, рече Бериша, кој е роден во 1955 година. Тој ги завршил додипломските студии по филозофија и социологија на Универзитетот во Приштина во 1981 година. Потоа ги завршил постдипломските студии на Филозофскиот факултет на Универзитетот во Загреб, каде што го одбранил докторатот во 2017 година. Во текот на својата кариера работел како професор, новинар, а бил вклучен и во граѓанското општество. Помеѓу 1989 и 1994 година бил претседател на Здружението на филозофи и социолози на Косово. А со својата најнова студија се проценува дека заокружил едно од прашањата за кои дискусиите биле гласни, но никогаш толку длабински како во книгата на Бериша.