Енвер Петровци – уметникот кој го напушта животот, но не и сцената

Mënyra se si është përkujtuar në njëvjetorin e vdekjes, ka qenë dëshmia se artistët sikurse ai largohen nga jeta, por jo edhe nga skena. Enver Petrovci jeton në veprat që ka lënë pas, në kujtimet e shumta. Takimi përkujtimor të martën mbrëma në Teatrin Kombëtar të Kosovës, s’e ka njohur fjalën “lamtumirë”, por “faleminderit”. Ka qenë si një shfaqe ku rolin kryesor ai e jetën nëpërmjet gjurmëve që kanë lënë ndër gjenerata

Kur dera e sallës hapet, sikurse kur hyn publiku në një shfaqje, në “ekran” këngës ia thotë Enver Petrovci. I këndon jetës, siç ka bërë jo rrallë midis miqsh. Me të marrë fund ato sekonda të këngës, portretet e tij ndërrohen e Lulzim Lushtaku luan në kontrabas. Efekti me dy palë imazhe, njëri në perden e tejdukshme e tjetri pas, bashkë me lojën në kontrabas, sikur janë intro e një shfaqjeje ku bashkohen mediume të shumta. Me rreth 50 veta në sallë, kjo lloj introje ia lëshon rrugën aktores Teuta Krasniqi në rolin e moderatores.

Të martën mbrëma Teatri Kombëtar i Kosovës ka kujtuar aktorin, regjisorin e profesorin universitar, Enver Petrovci. Në njëvjetorin e vdekjes, ai është kujtuar si artist që, pos roleve në skenë, qe edhe profesor i artit e po ashtu edhe i jetës. Enver Petrovci vdiq më 22 shtator 2025, në moshën 71-vjeçare.
Ministrja e Kulturës, Saranda Bogujevci, ka thënë se gjithmonë i ka lënë përshtypje sidomos për pjesën e studentëve të tij, të cilëve u ka mësuar gjëra të ndryshme nga përvoja e tij.

“Jo veç si artist, por edhe nga përvoja e tij në jetë. Mendoj se jemi me fat që e kemi pasur dhe më vjen keq që sot nuk e kemi fizikisht pranë nesh. Por mbetet pjesë e jona e rrënjosur në punën që e bëjmë në institucione”, ka thënë ajo. Sipas Bogujevcit, nuk qe e lehtë të lësh një emër dhe veprimtari prapa vetes, sidomos në periudhën kur Enver Petrovci ka qenë pjesë e skenës, por edhe në kohën kur ka qenë profesor.

“Uroj shumë që në gjeneratat që vijnë të lindin njerëz si Enver Petrovci dhe të lënë gjurmë siç ka lënë ai”, ka thënë ajo.

Në emër të Fakultetit të Arteve, prodekani Zeni Ballazhi ka rrëfyer se me Petrovcin u njohën në aeroplan, duke udhëtuar për në Norvegji, në kuadër të një projekti të përbashkët, “Arti kundër dhunës”. E ka përshkruar si njohje të çuditshme dhe të bukur.

“Që në takimin e parë, pata ndjesinë sikur nuk po takoja një njeri për herë të parë, por sikur po takoheshim përsëri pas shumë kohësh. Gjatë atij udhëtimi kaluam shumë mirë. Folëm, qeshëm, bashkëpunuam dhe, mbi të gjitha, e kuptuam se arti na kishte sjellë bashkë. Që nga ajo ditë, rrugët tona u kryqëzuan shumë herë”, ka thënë Ballazhi. Ka treguar se bashkëpunuan në projekte filmike e teatrore. Ka përmendur shfaqjen “Myslimani” në Teatrin Kombëtar, ku qe skenograf. Sipas tij, këto nuk janë vetëm punë që i përkasin një biografie profesionale, por edhe kujtime.

“Por Enveri për mua nuk ishte vetëm aktori i madh, regjisori apo profesori. Ishte edhe miku. Ishte ai njeri me të cilin mund të punoje seriozisht, por edhe të qeshje shumë. Dhe ndoshta ajo që e bënte Enverin të veçantë ishte mënyra se si sillej me njerëzit. Ishte i dashur me ata që e donin, por dinte të ishte i mirë edhe me ata që nuk e donin. Kjo është diçka që nuk mësohet në shkollë. Ky është karakter”, ka thënë ai. Sipas Ballazhit, kontributi i Petrovcit në Fakultetin e Arteve ishte i jashtëzakonshëm. Ka thënë se, si profesor, ai nuk u mësoi studentëve vetëm aktrimin, por edhe të guxonin, të kërkonin, të mos kënaqeshin me të zakonshmen dhe ta merrnin artin seriozisht. Në emër të Fakultetit, ai ka thënë se Petrovci kujtohet me mall, me respekt dhe me mirënjohje të pafundme.
“Mirënjohje për artin e tij. Për teatrin. Për filmin. Për studentët. Për miqtë. Dhe për të gjitha ato takime e kujtime që na ka lënë. Enveri ishte njeri i skenës. Dhe ndoshta prandaj edhe sot, kur flasim për të, kemi ndjesinë sikur ai është diku këtu. Sepse disa njerëz largohen nga jeta, por nuk largohen nga skena. Nuk largohen nga kujtesa. Nuk largohen nga njerëzit. Enver, sonte nuk po të themi lamtumirë. Po të themi: Faleminderit, Enver! Për artin”, ka përfunduar ai.

Në emër të familjes Petrovci, të pranishmëve u është drejtuar e bija, Vanesa Petrovci. Sipas saj, nuk ka vend më domethënës se skena e Teatrit për ta kujtuar të atin. Ka thënë se ai e ka dashur këtë vend, sikurse gjuhën, kulturën, artin dhe njerëzit e tij.

“Por sonte për një moment dua ta lë anash Enver Petrovcin që e njeh publiku. Dua të flas për babanë. Për njeriun që, para se të jetë profesor i aktrimit e regjisor, ai ka qenë profesor i jetës. Ai na ka mësuar shumë. Na ka mësuar ta duam artin, të jemi modestë e t’i duam njerëzit. Na ka mësuar ta duam kombin e të qenit shqiptar si diçka parësore. Mbi të gjitha, na ka mësuar ta duam jetën”, ka thënë Vanesa Petrovci. Sipas saj, për vite i ati e ka përballuar një sëmundje shumë të rëndë.

“Kishte dhimbje dhe ne e shihnim. Por ai gjithmonë ka gjetur një mënyrë që të na lehtësojë me një shaka, një buzëqeshje e fjalë. Ky ka qenë babai që kemi njohur. Njeriu që edhe kur vetë e kishte të vështirë të merrte frymë, na ka dhënë frymë neve”, ka thënë Petrovci. Të pranishmit më pas me nga një pije kanë kujtuar artistin. Në mënyrën që ai festonte për jetën. 

Роден во Приштина на 28 февруари 1954 година, Петровци го завршил основното и средното образование во овој град. Не ја напуштил Приштина дури ни кога почнал да учи глума, посетувајќи го Вишото педагошко училиште. Се преселил во Белград, каде што дипломирал на Факултетот за драмски уметности во 1978 година. Според Енциклопедискиот речник на Косово, со претставите „Мблесерија“ и „Мартеса“ од Антон Чехов, учествувал на сите фестивали на поранешна Југославија, како и на неколку меѓународни фестивали. Да, според Речникот, напишан од Бесим Реџај, по дипломирањето Петровци бил ангажиран во Југословенскиот драмски театар, а во „Ателје 212“ ја играл главната улога во претставата „Курора е Косанчиќ“. 

„По оваа изведба, во 80-тите години главно беше ангажиран со главни театарски улоги. Како што се продлабочуваше кризата во поранешна Југославија, тој го напушти Белград и во Приштина ги изведуваше претставите „Конфитеори“, „Процеси“ и „Настасја Филиповна““, пишува таму. Театрите во Дубровник, Суботица и Нови Сад беа исто така домаќини на неговите улоги. На почетокот на 90-тите, Петровци ќе се врати во Приштина како нејзин граѓанин. Тој беше избран за предавач по глума и дикција на Факултетот за уметности во Приштина. 

„Во годините 1990–1993 година тој беше основач и директор на театарот „Додона“ во Приштина. Откако ја напушти работата во театарот „Додона“, во 1994 година го основа првото приватно училиште за глума „Актерско студио“ во Приштина“, пишува Енциклопедијата. По последната војна во Косово, Петровци ја основал и театарската куќа „Театри и Бабас“, која не функционирала долго. Тој бил лик во многу филмови и театарски претстави. Претстави како „Kush më ka faj qe jam shqiptar“ и „Të mallkuarit“, во кои тој е автор, режисер и актер, биле првите претстави што биле изведени во театарот „Додона“ и во Народниот театар на Косово веднаш по војната во Косово. 

Што се однесува до косовската кинематографија, во 80-тите тој ќе биде познат по неговите улоги во филмовите како „Кога пролетта доцни“, „Гордата болка“ и „Ренџерите на маглата“. Но, во таа деценија тој беше прилично име во југословенската кинематографија. „Hajde da se volimo 2“, „Obična prica“, „Sargarepo ti ne rastesh lepo“, „Manifesto“, „Ortaci“, „Dečji bič“, „Uvek spremne žene“, „Jivot u grobljanskoj“, „Jugovizija“, „Dvostruki udar“, се некои од тоа време играни во филмот „Петроци“. По последната војна глумеше и во албански филмови. 

Петровци е добитник на многу награди во текот на својот живот, како што се Прва награда на националниот фестивал „Александар Мојсиу“ во Тирана, награда за најдобар актер на Косовскиот филмски фестивал во 2003, 2004 и 2007 година и награда за најдобар актер на Меѓународниот филмски фестивал во Тирана во 2010 година. Во 2021 година, тој беше лауреат на Наградата за животно дело во областа на театарот, награда доделена од Министерството за култура.