ФИФА Евро 2024 KOHA.net

KULTURA

Електрификација на Филхармонијата во прослава на љубовта и мирот

Косовска филхармонија

Хибридниот концерт на Косовската филхармонија ја претвора во институција која знае да направи спектакл надвор од класичното (Фото: Арбен Лапаштица)

На концертот на 25-годишнината од ослободувањето на Косово, Филхармонијата се „ослободи“ од сериозноста што ја истакнува. На оркестарот му се придружи диџеј Дерик Меј, публиката танцуваше заедно со инструменталистите исто како маестро Џијан Емин. Изгорената сала на Палатата на младоста изгледаше сосема поинаку, покрај жанровите, генерации се споија и во прослава на љубовта и мирот со она што беше крстено „Стрингови на животот“

Првиот ефект: редици како ретко за влез на концерт на Косовската филхармонија. Второ: публика која никогаш не присуствувала на концерт на оваа институција. Трето: музика за оние кои сакаат да седат и да гледаат филхармонија и исто така за оние кои сакаат да танцуваат. Набројувањето на ефектите би било уште подолго доколку се земат предвид и другите перспективи на гледање на настанот. Но, сето тоа не би се направило без хибриден концерт кој ја претвора Косовската филхармонија во институција која знае да направи спектакл надвор од класичното. 

Централните културни институции имаат свој формат на сериозност. За професионалците кои се етаблирале како професионалци и имиња во минатиот век, експериментирањето е тешко прифатливо. 

Но, неодамна ѕидовите на стилови и жанрови паѓаат. Примамувањето на публиката и приредувањето спектакли во посебни празнични денови станаа дел од програмите во сериозни уметнички формации. Тоа го докажа и Косовската филхармонија во вторникот вечерта на првиот концерт одржан во рамките на годишнината од ослободувањето на Косово. 

Редот за гледање концерт на Косовската филхармонија никогаш не бил подолг, освен кога се затвора сезоната на отворено. Безбедносните проверки пред влегување во опожарената сала на Палатата на млади и спорт се слични на процедурите што се прават за влез во која било дискотека. А при влегувањето, од бројот на јавноста, се забележува дека се работи за нешто посебно. Во основниот дел од салата се мнозинството, вклучително и оние кои сакаат да го кажат орото. На двете горни платформи беше публиката која важи за верна на Филхармонијата. 

„Strings of life“, компонирана од диџејот на електронската музика Дерик Меј во 1987 година, беше почетокот кога жанровите почнаа да се прегрнуваат. Духот на овој иноватор е инаку познат како „Detroit Techno“. Диџеј се придружи на пијано и гудачки за да приреди шоу (Фото: Арбен Лапаштица)

Импровизацијата со завеса и сцена во текот на ноќта прави темната сала да изгледа во ред. А кога ќе се додаде музиката, останатите детали паѓаат во вода. 

Косовската филхармонија за прв пат свиреше заедно со диџеј. Само што започна хибридниот концерт, публиката почна да мириса дека се работи за нешто сосема друго. Електронската музика заедно со пијано и оркестар се триноми кои имаат висок ефект. Спојот на стилови изгледа многу природно. Очигледно, без да се слушне, звучи пресилен. 

Но, „Strings of life“, компонирана од диџејот на електронската музика Дерик Меј во 1987 година, беше почетокот кога жанровите почнаа да се прегрнуваат. Духот на овој иноватор е инаку познат како „Detroit Techno“. Тој комбинираше да биде диџеј со пијано и гудачки за да даде шоу. Американката Меј е мајстор за ова. Првите десет години, во соработка со други пријатели, меѓу кои и диригентот и композитор Џијан Емин, работеа на двочасовна програма што ја обиколија низ целиот свет. 

Овој пат на ред дојде Косово. Со екраните во позадина каде технолошките игри се прават сами по себе и ефектот на дизајнот на осветлувањето, публиката беше пред концерт, изгледаше како прилично спектакл. Додека електрониката привлече внимание, воведувањето на жици, тапани и пијано го скрши класичното чувство. Тие заедно ги одведоа присутните на друго ниво. По еден час игра, мал дел ја напушти салата. Верниците на Филхармонијата и оние на електронската музика продолжија да го доживуваат повеќекратниот спектакл. Едноставно, имаат што да покажат. Го видоа оркестарот кој кога ќе одмара му дава место на диџејот, тој танцува. Потоа со помали ритми танцува додека свири. 
Видоа диригент кој изгледа повеќе танцува отколку што диригира. И кога јавноста дава до знаење дека се внатре во концептот, атмосферата не познава граници. Во еден момент дури и оние кои избираат да седат стануваат да танцуваат предизвикувајќи промена на боите на салата. 

Диригентот и композитор Џијан Емин не диригира. Задоволства. Тоа го покажува во секој потег и покрај тоа што концертот насловен „Strings of life“ го компонираше пред една деценија, изгледа како да го има ентузијазмот на премиерата (Фото: Арбен Љапаштица)

Диригентот и композитор Џијан Емин не диригира. Задоволства. Тоа го покажува во секој потег и покрај тоа што концертот насловен „Strings of life“ го компонираше пред една деценија, изгледа како да го има ентузијазмот на премиерата. 

„Имавме една недела на проби со Оркестарот и сите сме задоволни што стигнавме до овој резултат. Среќен сум и благодарен на музичарите за работата што ја направивме“, рече тој. Неговиот ентузијазам се гледа и по концертот. 

Покажа дека една од причините за реализмот на овој проект е да има концерти со публика која никогаш не била во дискотека, како и публика која никогаш не била да види концерт на класична музика. 

„Вака се поврзуваат два сосема спротивни музички света и стануваат едно. Главната идеја е како да се поврзат луѓето и да се стремиме кон љубов и мир и да го направиме тоа со публиката ширум светот. Ова е главната идеја“, рече тој. Ова го пробаа и на Косово. И успеаја. Спојувањето на публиката изгледа сосема реално и живо. 

Музичарот Дерик Меј е роден за електронска музика. Во разговор по концертот тој зборува како во тој момент да импровизира мелодии. Неговиот интерес влијае само на фокусот на задоволство на публиката. 

Пијанистот Франческо Тристано свири со различни оркестри. Денеска можам да отсвирам парче од Бах во просторија каде што ништо друго не дише освен клавирот и гудачите, а следниот ден жанровите се мешаат бидејќи на сцената има и диџеј (Фото: Арбен Лапаштица)

„Културно, тоа што бев поканет на Косово беше многу важно за заедницата овде, но и за мене. Тоа е важно затоа што Косово има постигнато музички. Отворен е за многу идеи и за она што се случува. Ова укажува на иднината на оваа земја. Просејувањето на ентузијазмот овде е многу убава работа“, рече тој додека држеше пура во раката. 

Концертот го гледа како нешто многу експериментално без ограничувања и можности музичарите навистина да бидат атрактивни. Во текот на целата вечер изгледа како да импровизира и е одвоен од ансамблот што го опкружува. Импровизацијата е вистинска. Хармонија исто така. 

„Она што го правам е слободен стил. Немам партитура пред мене. Решив што да играм на сцената. Тоа е лудо, нели? Мојата генерација на диџеи е многу поразлична од следната генерација. Работевме напорно за да ги направиме луѓето свои за да донесеме иновации. Сега диџеите работат само за да ги задржат луѓето околу себе“, изјави музичарот кој со својот стил го допре секој агол на светот. Диџеј со поголемо светско име од него е насекаде. Но онаа што ја нуди класиката блиску до новите струи, не толку. Во овој случај обединува генерации. Станува збор за концерти на кои одат внук и баба, а не само за да се задоволат. 

Пијанистот Франческо Тристано свири со различни оркестри. Денес може да отсвири парче од Бах во просторија каде што не дише ништо друго освен клавирот и жиците, а следниот ден жанровите се мешаат бидејќи на сцената има диџеј. 

„Во 20 век сакавме да ги одвоиме работите, да ја одвоиме класичната од електронската и диџејот од инструментите. А 21 век е спој на сите овие. Не ни требаат поделби. „Сега се градат мостови за идните генерации да бидат послободни и да гледаат надвор од ѕидовите“, рече тој.

Концертот во вторникот вечерта беше еден вид тест. Најдоброто што досега го пробала Косовската филхармонија. 
Заменик директорот на оваа институција Дардан Селимај посочи дека во рамките на четвртвековното ослободување на Косово, покрај овој концерт на почетокот на јули во отворена средина на централниот плоштад на главниот град, Ќе биде изведено и современото дело на велшкиот композитор Карл Џенкинс „Човекот со пиштол“ со поднаслов „Маса за мир“. Напишано е пред точно 25 години за жртвите од војната во Косово. 

Здружувањето на генерации кои доживуваат сензација што ја нуди само музиката од овој тип изгледаше величествено. Ефектите на игрите со светла и екрани се периферни. Главната е онаа на шоуто каде класичното и електронското одат заедно (Фото: Арбен Лапаштица)

Но, во вторникот вечерта беше попразнична. 

„Тоа е хибриден проект помеѓу класичното и електронското. Тоа е материјал кој привлекува публика која не ги следи концертите на Филхармонијата, иако Филхармонијата не го чувствува недостатокот на публика, но секогаш мора да се најдат форми кои ќе му ги понудат на оркестарот дури и на публиката која можеби не сака да ја следи. концертите на Филхармонијата“, рече тој. Тој појасни дека не се работи за проект кој често би се случувал во рамките на сезоната на Филхармонијата, туку се работи за концерт кој би можел да се врати во посебни пригоди на празници. На Селимај не му се допаѓаат експериментите во Филхармонијата. Но, во овој случај вреди за идејата. 

„Живееме во време кога сè се развива и еден ваков проект е тенденција да се изнајдат експресивни форми кои можат да го дефинираат времето во кое живееме. Сметам дека денешниот одговор на јавноста го потврдува тоа“, рече тој. Според него, во вакви проекти не е затоа што се полесни, бидејќи честопати можат да бидат понапорни, музичарите имаат можност да искусат поинакво чувство и можеби да се испробаат во ситуации каде што не се наоѓаат често.

Здружувањето на генерации кои доживуваат сензација што ја нуди само музиката од овој тип изгледаше величествено. Ефектите на игрите со светла и екрани се периферни. Главната е онаа на шоуто каде класиката и електронската одат заедно. И во едно многу динамично време како првиот дел од овој век, се чини како да не се работи за толеранција на жанровите, туку за соживот.