ФИФА Евро 2024 KOHA.net

KULTURA

Драма чекор понапред за да навлезе во јавноста

Панелот „Зошто драма?!“ во сабота во театарот „Ода“ на вториот ден на „Полип“

Панелот „Зошто драма?!“ во сабота во театарот „Ода“ на вториот ден на „Полип“

Со панелот за дискусија на тема „Зошто драма?!“ започна вториот ден на „Полип“ на кој авторите Желко Ивановиќ од Црна Гора, Саша Илиќ од Србија и Ели Красниќи од Косово со конкретни примери ја демонстрираа потребата од се изразуваше и преку драмата во неможноста да се каже во проза или поезија. Еден од сознанијата беше дека драмата е чекор напред за пробивање во јавноста

Три драми беа тема на разговор во саботата кога стартуваше програмата на вториот ден од фестивалот „Полип“. „Зошто драмата?! има собрано автори од Косово, Србија и Црна Гора. 

Желко Ивановиќ од Црна Гора, Саша Илиќ од Србија и Ели Красниќи од Косово, на панелот предводен од Хрватката Алида Бремер, го прикажаа процесот на развој на театарските производи и предизвиците со кои се соочиле. Секој од нив има напишано драма која, меѓу другото, доаѓа и како своевидно откривање на нова територија во смисла на вклучување во друга област како што е сценската уметност. 

Во театарот „Ода“ најпрво преку сценирани читања беше претставена драмата „Лудиот крал“ од Жељко Ивановиќ. Косовските актери Красниќи, Гентрит Шала и Јзеир Меха со режисерот Гезим Хасани ја осмислија идејата за претставата на театарската претстава преку интерпретација на текстот. 

Претставата на Ивановиќ зборува за крал кој бега откако ќе биде соборен. Преку ликовите се прикажува како лудилото што ги опкружува навлегло во секој агол на општеството. Разбирливо е дека отстранувањето на лудиот крал не резултира со елиминирање на лудилото и дека неговите последици се чувствуваат долго време. 

Малезискиот автор кој е новинар, продуцент и активист рече дека настаните во емисијата се одраз на тридецениската трагична транзиција низ која поминале балканските земји. 

„Во клиниката за ментално здравје каде што има редовни пациенти доаѓа специјален пациент, каде што сите го препознаваат. Тој е поранешниот претседател на државата кој ги загуби изборите пред два дена. Сега неговите поддржувачи го носат на клиника додека не се најде подобро решение и таму се случува оваа пресметка на жртвите и креаторите на транзицијата. Кога тоа ќе се направи, тој станува победник на тој натпревар, а другите се губитници“, рече Ивановиќ. 

За него развојот е поблиску до создавањето отколку наративот што е доминантен во романите. Тој најави дека драмскиот текст зборува за времето на неправдите и убиствата. Таму зборуваат жртвите. Тој рече дека предизвикот бил во ликот што бил во дилема дали да го дефинира како претседател или како професор. 
„Citycide“ на Ели Красниќи беше драма посветена на сеќавањата и болката од загубата. Вака авторот го претстави на панелот „Зошто драмата?!“ 

„Се занимава со лик кој оди во ресторан во кој се служи цијамис (вид растение) и се среќаваат со друг измислен лик, но идејата на целата драма е да се покаже дека на болката и треба сведочење. Причината зошто едниот го создава другиот фиктивен лик е затоа што болката колку и да е прикажана не е доволна. Болката од минатото и сеќавањата на изгубениот град бараат прифаќање. Прво сведочењето, па прифаќањето“, рече Красниќи, поетеса и прозаист, која како драматург се докажа во првата драма - „Градски живот“. 

Хрватската писателка и преведувачка Алида Бремер изјави дека во Красниќи видела голем потенцијал за развој на драмата и дека „Citycide“ има многу внатрешни контрасти. 

„Тие имаат голем потенцијал и со Ели ми беше интересно како се изгледа елегантно додека има и смрт. Дури и делот за тоа како ќе бидат погребани е резервиран во емисијата. Оваа буржоаска ситуација им носи на луѓето многу длабоки трауми кои настанале од различни причини. Ова е контраст“, ​​рече Бремен пред да го прашам авторот на драмата кој е главниот мотив и како дошла идејата до тие сцени. 

Красниќи рече дека причината е рамнодушноста кон животот во забавната индустрија. Тој ги истакна и тешкотиите во развојот на драмата. 

„Последната теза за Фојербах - Дневникот на Димитрије Туцовиќ“, од Саша Илиќ, е опишана како драма која зборува за појавата на различни опортунистички струи во оригиналниот марксизам. Драмата го следи патувањето на Туцовиќ како политички воин. Во инсценираното читање актерите зборуваат за спречување војна, заштита на работничките права, борба за правата на жените, слободата на говор и друго.
Алида Бремер рече дека авторот во предговорот покажал како „овој текст е нарачан од театарски режисер, кој му рекол да го фрли во корпа за отпадоци“. 

Авторот на драмата Илиќ рече дека театарот има важна позиција за јавноста во однос на темите што му ги пренесува. 

„Театарот може многу да направи и да распука некои теми во јавноста. Ова за мене беше интересно и мислам дека наратив, приказна, роман, сатирична песна, што и да е, ја нема таа перформативна моќ и прифаќање што може да го активира општеството. Ширејќи ги идеите што ги претставува Димитрије Туцовиќ за Косово, еманципацијата, сепарацијата, антиклерикалите, тие не можат да се шират поинаку преку литературата или која било форма од неа“, рече Илиќ, кој е и ко-основач на фестивалот „Полип“. 

Тој рече дека Косово било тема на многу српски автори и продолжува да биде. 

„Темата, односот со Косово од страна на елитите на српските автори е актуелна и до денес и никогаш не го напуштила репертоарот. И ова ќе го прифатам, бидејќи и претходно ме интересираше што напишал Туцовиќи. И зошто? Мислам дека театарот нуди можност за автентична комуникација со публиката. Искуството во пишувањето проза е такво што ако напишете роман и тој е пофален, сепак, јавноста може да го блокира прифаќањето на тој дел и тоа да стане субверзија“, рече Илиќ.