KOHA.net

KULTURA

Во Министерството не е доцна за обезличените портрети на уметниците

МЦЈС

Ниту еден од 12-те портрети на уметници и писатели на левиот ѕид на зградата на Министерството за култура не може да се разликува, се додека институциите не даваат знак дека ќе интервенираат за да не се паметат уметниците со изобличени слики (Фото: Дритон Пачарада)

Има дваесет и четири портрети на уметници кои ги „красат“ двата предни ѕида на објектот на Министерството за култура, млади и спорт. Иако беа ставени како почит за нивниот придонес во уметноста и не само, тие веќе долги години се обезличувани. Министерството за култура се оправдува дека нивното менување не е негова работа, бидејќи одговорноста е префрлена на Министерството за внатрешни работи. МВР ја враќа работата во МКРС, а сликарот Заке Прелвукај, носител на овој проект отворен во 2007 година, вели дека интервенцијата е неопходна, притоа потсетувајќи дека поставувањето на портретите било привремено.

Игра на среќа е ако минувачите можат да погодат кој се крие зад портретите на уметниците и писателите на ѕидовите на Министерството за култура. Од 24-те портрети се издвојува половината од десната страна. Оние од левата страна одамна целосно избледени.

Со одамна обезличени слики, највисоката културна институција во земјава „почестува“ истакнати личности кои повеќе не живеат. Тој нема намера да интервенира за нивна замена, бидејќи првата средба со објектот на МКРС се токму тие.  

Портрети на имиња кои ја означуваат историјата на културата и литературата а  од историјата на оваа земја - меѓу кои Катарина Јосипи, Мелихате Ајети, Бесим Сахатчиу, Абдурахман Нокшиќи-Аби, Рифат Кукај, Фарук Беголли, Шани Паласка, Ибрахим Ругова, Муслим Мулиќи, Мало Гами, Реџо Мулиќи, Агим Чавдарбаша, Али Хадри и Мухарем Ќена - беа отворени на 28 ноември 2007 година. Тоа беше најавен како прв чекор од иницијативата за музеј на уметници. Иницијатор на овој проект беше сликарот Заке Прелвукај. Музејот никогаш не бил изграден. Портретите се трансформираа од ден на ден.

Тенис на маса меѓу двете министерства

Според Министерството за култура, замената на портретите во сопствен објект не е нивна работа.

Екипата на ТАЈМ по долга кореспонденција на електронска пошта и телефонски разговори со Секторот за комуникација со јавноста, чекаше одговор по ова прашање. Неколку дена подоцна му било наложено да го контактира на друга адреса бидејќи „Министерството за култура не е одговорно“. Според Одделението, соодветен одговор треба да даде Секторот за стандарди и политики за инженерство и управување со владини згради во Министерството за внатрешни работи.

Министерството за внатрешни работи би одговорило по само 29 дена. 

„Ве известуваме дека вашето барање треба да го упатите до Канцеларијата за информирање при Министерството за култура, млади и спорт“, гласеше одговорот преку електронската пошта на МВР на адреса на КОКХА.

Во подобра состојба се 12-те портрети на десната страна. Барем во некои од нив е јасно за која фигура станува збор (Фото: Дритон Пачарада)

Проектот кој започна како музеј за уметници

Почитувањето на уметниците беше примарна цел кога портретите беа инаугурирани пред речиси 17 години. Но не само.

„Овој проект започна како некаква културна политика во тоа време, да се дојде до музеј за профили на уметници од различни медиуми, што верувам дека навистина ни е потребно. Тогаш тоа е исто така како еден  некаква свест дека уметноста не започна во Косово по 90-тите, туку уметноста започна многу порано овде“, рече сликарката Заке Прелвукај, сеќавајќи се на иницијативата што ја презеде. Тој вели дека во тоа време имало и примарен мотив. Беше предвидено со изложувањето на портретите младите да ги препознаат овие фигури, но и странците кои ја посетуваат Приштина да имаат увид во истакнатите имиња на уметноста.

Сега оваа интервенција служи како преглед на институционалното запоставување.

Потенцијалот тој грд пејзаж да се трансформира во нешто убаво и пред се неомаловажувачко за ваквите фигури го гледа и самата Прелвукај, која и покрај тоа што е иницијатор на овој проект, извршната власт и негрижата во овој случај ја пренесува на „и господар на куќата“.

„Зошто да не се направи нешто, наместо оние застарени фотографии, зошто да не се прикажат личностите кои придонеле за уметничката сцена во Косово. Добро е да има различен облик, на пример секоја година за тоа одлучува различна личност, но со поголеми димензии, кои би ги утврдила соодветната комисија. Би било добро да се земе друга уметничка форма, макар и нешто дигитално, без разлика на медиумот“, рече Прелвукај. Според неа тие два ѕида треба  секогаш припаѓаат на културната дипломатија, без разлика како се одлучува да се интервенира во нив.

„Тие слики изгледаат лошо, катастрофа...“

Портретот на истакнатиот актер Фарук Беголи на десниот ѕид на МКРС е меѓу оние кои го избегнаа целосното избледување. 

Драматургот Јетон Незирај, воедно и автор на монографијата за Беголи, рече дека поставувањето на овие портрети во оваа форма не претставува некоја многу оригинална или остварена идеја, но за него е болно како тие портрети продолжуваат да се изложуваат како полупечен.

„Пред се, морам да кажам дека идејата за тие фасадни портрети не беше генијална идеја, напротив, беше бледа идеја, исто како ова бледнее и белење што им се случува на фотографиите од времето. Сега цената на овие идеи мора да ја платат институциите кои, се разбира, немаат друга работа освен да останат со  слики за реновирање и чистење со четка и четка. Тие слики изгледаат лошо, катастрофа, па или треба да се отстранат, или да се направат од почеток, но со поквалитетен материјал, нели?  слободен, кинески“, рече Незирај.

Првата интервенција – две години по инаугурацијата

Друг факт докажува дека материјалот не бил квалитетен. Дваесет и шест месеци и десет дена по инаугурацијата требаше да се интервенира два портрета. Сменети се Абдурахман Нокшиќи - Абит и Бесник Сахатчи. За оваа интервенција се исплатени средства - од по 300 евра за секој, како што тогаш потврдија од Министерството за култура за „Кохе диторе“.

„Фотографиите на Абдурахман Нокшиќи - Абит и Бесник Сахатчи се оштетени. Тоа предизвика Министерството за култура да одвои средства за проектот, кој свечено беше отворен пред две години“, објави „Коха диторе“ на 11 февруари 2010 година. Само пластифицирањето на 24 фотографии чинеше речиси осум илјади евра.  „Фотографиите се на ѕидовите на МКРС до моментот кога е отворен музејот на уметниците. Кога ќе се реализира проектот на музејот на уметниците, тогаш тие ќе бидат отстранети од таму, бидејќи поставувањето на овие фотографии е само иницијатива на проектот, поточно капка вода во океанот“, изјави тогаш Заке Прелвукај. . „Пластификацијата на секоја фотографија чинеше 320 евра“, рече Прелвукај...“, објави тогаш „Коха диторе“.

„МКРС... треба да се пресели некаде во Фуше-Косово“

Јетон Незирај не е оптимист дека Министерството за култура ќе го реши проектот кој овој ноември полни 17 години.

Но, сликарот Висар Мулиќи, син на маестро Муслим Мулиќи -  чиј портрет е најгоре на десниот ѕид  -  има предлог за портретите, но и за Министерството за култура. 

„Тие портрети мора да бидат изработени многу добро од самиот почеток. Ајде да направиме друг проект и да го поправиме како што треба. Таа зграда требаше да стане музеј на современа уметност“, рече Мулиќи. Има уште една идеја за институцијата што се наоѓа во тој објект. „МКРС што пишува писма да се пресели некаде во Фуше-Косово“, рече Мулиќи.