„Нож во грб“: Како Русија беснееше против Србија

Постојат докази дека Србија, преку трети земји, испраќа оружје и муниција во Украина. Руската тајна служба сега покрена сериозни обвинувања против својот сојузник на Балканот.

Од февруари 2022 година, кога рускиот диктатор Владимир Путин нареди целосна инвазија на Украина, Србија постојано ја нагласуваше својата неутралност во војната што ја потресе Европа. И покрај ова, автократот на Белград, Александар Вучиќ, продолжува да ги нагласува своите блиски врски со Русија, како братски православен народ.

На почетокот на мај, Вучиќ присуствуваше на воена парада во Москва по повод крајот на Втората светска војна пред 80 години - удар за ЕУ, бидејќи Србија е кандидат за членство. Неколку земји од ЕУ дури му го одзедоа на Вучиќ правото да лета над нивните територии на пат кон Москва. Со оваа посета и средбата со Путин, српскиот претседател се чинеше дека се обидува да ги ублажи односите со Русија.

Причината за тензиите е следнава: од 2023 година има индикации дека Србија испраќа оружје во Украина преку трети земји. Документ на Пентагон укажува на ова сомневање. Според извештајот на британскиот весник „Фајненшл тајмс“ од 2024 година, владата во Белград ѝ продала на Украина муниција во вредност од околу 800 милиони евра.

Минатиот четврток, руската служба за надворешно разузнавање СВР директно ја обвини Србија за трговија со оружје со Украина. Според руската страна, најмалку седум големи српски компании за оружје го снабдиле Киев со стотици илјади ракети и милиони парчиња муниција за лесно оружје. Се вели дека продажбата се извршувала преку фалсификувани сертификати за крајни корисници и посредници. Според Москва, испораките на оружје во Украина се вршат преку земјите-членки на НАТО, како што се Полска, Бугарија и Чешка. Неодамна, за оваа цел се користат и „поегзотични рути“, во кои се вклучени неколку африкански земји, претпоставуваат руските агенти.

Соопштението на руската тајна служба кулминира со обвинувањето дека Србија се обидува да ја прободе Русија со „нож во грб“. Целта на овие пратки со оружје, според Русите, е да се убијат и осакатат руски војници и цивили. „Се чини дека желбата на српските производители на оружје и нивните поддржувачи да профитираат од крвта на братските словенски народи ги натера целосно да заборават кои се нивните вистински пријатели, а кои се нивните непријатели“, изјави СВР.

Оваа шлаканица од Москва се чини дека го вознемирила српскиот претседател. Во изјава за државниот радиодифузен сервис РТС, Вучиќ вети дека ќе ја запре продажбата на оружје и муниција доколку има какво било сомневање за злоупотреба или испорака во воената зона во Украина. Во 2023 година, во „Фајненшл тајмс“, тој зборуваше поинаку. „Не сум глупав“, рече тој тогаш. „Знам дека можеби дел од ова оружје ќе заврши во Украина“.

Рускиот портал „Маш“ објави во 2023 година дека 3.500 ракети од српската компанија „Крушик“ биле испорачани до украинската армија преку Турција и Словачка. Крушик го негираше ова откако беше објавено видео на кое наводно се гледа како ракетите се товарат во магацин во Братислава.

Обвинувањата од Москва сега покажуваат дека односите меѓу Русија и Србија не се толку совршени како што Вучиќ се обидува да ги прикаже. Откако ја презеде власта во 2012 година, тој води политика позната како „дипломатија на четири столчиња“: Србија се стреми да се приклучи на ЕУ, но одржува блиски врски со Русија, Кина и други автократски режими. Освен Турција и Белорусија, Србија е единствената европска земја што не вовела санкции врз Русија.

Ова постојано движење меѓу Истокот и Западот не може долго да функционира. Бошко Јакшиќ, еден од најистакнатите коментатори за надворешна политика во Србија, за белградското списание „Време“ изјави: „Ако ќе продавате муниција, кажете го тоа отворено. Мислењето дека Русите нема да дознаат дека испраќате тони муниција во Украина е уште еден случај на дилетантизам“. Многу аналитичари во Белград се прашуваат зошто соопштението на руската тајна служба е објавено во овој момент, кога отсекогаш се знаело дека Србија испраќа оружје во Украина. Јакшиќ шпекулира дека ова има врска со некаков нов договор меѓу Вучиќ и администрацијата на Доналд Трамп. Се чини дека Вучиќ му ветил нешто на Трамп, а тоа ги вознемири Русите, смета Јакшиќ.

Највисоката дипломатка на ЕУ, Каја Калас, неодамна ја повика Србија да донесе „стратешка одлука“ меѓу Западот и Истокот. По средбата со Вучиќ во Белград, таа рече: „Навистина не разбирам зошто некој би сакал да биде на страната на лицето кое ја води оваа ужасна војна во Украина“.
Досега, политиката Исток-Запад на Вучиќ и користеше на Србија. Од 2014 година, Европската Унија ѝ обезбеди на Србија околу четири милијарди евра помош. ЕУ е исто така најважниот трговски партнер на земјата. Во исто време, Вучиќ дозволи влијанието на Русија да расте во српската економија. Нафтената индустрија на Србија е во сопственост на рускиот државен гигант „Газпром Нефт“. Околу две третини од потребите на Србија за гас ги покрива Русија по поволни цени. САД ја притиснаа Србија да ја намали зависноста од руската нафта. Рокот за ова беше продолжен за време на администрацијата на Доналд Трамп, но се очекува да истече на крајот на јуни.