Унгарски земјотрес

Соборувањето на унгарскиот автократ покажува дека демократијата може да преживее само со активни граѓани. Поразот на Орбан е исто така удар за неговите балкански сојузници.

1.

Не се очекуваше, но се случи. По 16 години на власт, унгарските гласачи го отстранија премиерот Виктор Орбан од власт. Тој беше казнет за корупција, лошо управување и огромна штета на државните институции. Повеќето луѓе во Унгарија беа презаситени од „културната битка“ на Орбан и неговиот проруски став. Се очекува Петер Маѓар (Моџар), победникот на изборите, да стане премиер на 9 мај, Денот на Европа. Спектакуларниот пораз на Орбан, убедливата победа на Моџар покажуваат едно нешто: демократијата може да преживее само со активни граѓани. Поразот на Орбан е исто така удар за неговите балкански сојузници. Сите не ја криеја својата тага што човек кој го делеше истиот светоглед како балканските владетели ја напушти политичката сцена: викајте популизам и крадете колку што можете во име на „доброто управување“.

2.

Додека Виктор Орбан ги игнорираше новинарите и им го простре црвениот тепих на своите пропагандисти, Петер Маѓар одржа прес-конференција еден ден по неговата победа, која траеше 3 часа. Маѓар зборуваше за многу теми, вклучувајќи го и прифаќањето на некои специјални бегалци од страна на Орбан. За време на неговото појавување пред медиумите, Маѓар покажа и талент за хумор. Тој ги повика двајцата поранешни полски министри и поранешниот македонски премиер Никола Груевски што е можно поскоро да ја напуштат Унгарија. Сите тројца добија азил во Унгарија, додека се гонат од правосудниот систем на нивните земји за разни кривични дела. Петер Маѓар рече: „Верувам дека не треба да купуваат мебел во ИКЕА, бидејќи нема да бидат долго тука“. Бегството на Груев во 2018 година беше спектакуларно. Тој тајно ја напушти Северна Македонија за Албанија. Во Тирана, Груевски, кој беше осуден на затвор од македонски суд, го чекаше во автомобил со унгарски дипломатски таблички. Автомобилот ѝ припаѓаше на унгарската амбасада во Тирана. Од Тирана, пред (веројатно затворените) очи на албанските власти, Никола Груевиќ замина за Црна Гора, оттаму премина во Србија и од Србија во Унгарија. Никаде не беше пронајден жив ниту еден граничен полицаец, цариник или службеник на тајната служба. Бегството на Никола Груевиќ го разоткри и криминалниот сојуз на балканските автократи - во соработка со Виктор Орбан. Се вели дека Никола Груевиќ научил неколку зборови на унгарски јазик, но не е малку веројатно дека сега ќе биде принуден да се врати во Северна Македонија - без правилно да го научи тешкиот унгарски јазик.

3.

Еден ден по победата на изборите, новиот премиер на Унгарија, Петер Маѓар, успеа да го вознемири српскиот претседател Александар Вучиќ со една реченица. Орбан рече дека би бил среќен да се сретне со српското раководство, но „знам какви врски постојат“ меѓу Вучиќ и Виктор Орбан.

Она што го натера Вучиќ да се изнервира беше обвинувањето на Маѓар дека зад големите пријателства на Орбан со Вучиќ и словачкиот премиер Роберт Фицо стои кум. (Маѓар не спомена имиња, но може да се претпостави дека кумот е Владимир Путин.) Вучиќ, кој лесно ја губи контролата, веднаш реагираше: „Ајде, одговорете, бидејќи знам, кажете ми кој е кумот. Нема никаква врска. Ова е „дозволете ми малку да зборувам, да не кажам сè до крај, туку за луѓето да мислат дека тој е Путин или некој друг““.
Одговорот на Вучиќ е неволно самооткривачки: каде што боли забот, таму оди јазикот. Секако, Путинова Русија со години се обидува да создаде сојуз на автократи во Источна Европа, кои би ја саботирале ЕУ одвнатре (Унгарија и Словачка) и би ја оштетиле станувајќи центри на руско влијание (случајот со Србија). Всушност, овие држави веќе го прават ова служејќи му на Путин и дестабилизирајќи ја Европа.

Постојат сомневања дека непосредно пред унгарските избори, а со цел да се обезбеди изборна поддршка на Орбан, во северна Србија бил организиран напад врз гасоводот што ги снабдува Србија и Унгарија со руски гас. И српската и унгарската страна помпезно објавија дека нападот е спречен. Орбан ја донесе војската да го заштити гасоводот на унгарска територија. Затоа, тој објави воени фотографии претставувајќи се како бранител на унгарските интереси. Меѓу редови, Украина беше обвинета за овој наводен напад.

Партијата Тиса на Петер Маѓар ја нарече целата вест за „нападот“ врз гасоводот измамнички маневар на Орбан. Маѓар предупреди дека унгарскиот парламент ќе ги испита околностите на овој „напад“. Вучиќ сега реагираше со иритација, велејќи дека „ова не е земја на Маѓар и тој нема овластување да спроведува истраги во Србија“.

Весникот „Франкфуртер алгемајне цајтунг“ (ФАЗ) напиша дека по победата на Моџари се ближи крајот на мрежата на Орбан на Балканот. Весникот ги наведува српскиот претседател Вучиќ, сепаратистичкиот лидер на босанските Срби Милорад Додик и македонскиот премиер Христијан Мицкоски како главни партнери на Орбан во регионот. Во септември 2024 година, според ФАЗ, Орбан му ветил на Мицкоски заем во вредност од 500 милиони евра. Бизнисмени блиски до Орбан купиле и неколку медиуми во Северна Македонија, на пример телевизијата Алфа. Овие медиуми, пишува германскиот весник, редовно известуваат според интересите на Мицкоски и Орбан.