Подемот на екстремните партии во ЕУ е претеран страв

Растот на популистичките и екстремистичките партии во ЕУ во пресрет на европските избори не е проблем. Најголем проблем е отстапувањето на традиционалните, левичарските и десничарските и либералните партии од вредностите на кои до сега се залагаа. Најголема опасност е откажувањето од принципите на централните партии. Што се однесува до Европскиот парламент, дури и во идниот состав ќе има доволно мнозинство за главните традиционални, проевропски партии. И ќе остане поддршка за проширувањето на ЕУ, за Западен Балкан и за Косово исто така

Остануваат уште помалку од 100 дена до европските избори на кои ќе се избираат пратеници во Европскиот парламент во 27 земји членки. Политичките партии, на национално, но и на европско ниво, веќе ја зголемуваат кампањата во пресрет на овие избори. Тие ги одобруваат нивните изборни манифести, избирајќи ги водечките кандидати за функцијата претседател на Европската комисија. Но, успехот на политичките групи во Европскиот парламент целосно зависи од успехот на ниво на земјите-членки. Затоа што 720-те места во Европскиот парламент се одвоени и резервирани за секоја земја членка, а не за политичките партии. Бројот на пратеници за секоја земја-членка го зема предвид бројот на жители, со позитивна дискриминација за малите земји. Така, ниту една земја не може да има помалку од 6 пратеници во Европскиот парламент, како што имаат Кипар, Луксембург и Малта, а никој повеќе од 96, како што има Германија. Ова е позитивна дискриминација во корист на помалите земји. Така, во Германија има еден пратеник на 850.000 жители, додека во Малта 1 пратеник на 83.000 жители. Изборите се нарекуваат европски затоа што ги избираат пратениците за Европскиот парламент и се одржуваат во иста временска рамка во сите 27 земји членки, односно овој пат од 6 до 9 јуни. Во пракса, тие се комбинација од национални избори, бидејќи секоја земја ги спроведува врз основа на нејзините домашни изборни закони. Но, кога ќе ги заземат своите места во Европскиот парламент, тогаш пратениците се редат низ политичките групи. Учеството во овие групи носи и одредени придобивки. Тие придобивки се поврзани со поголемата можност да се зборува на седници, да има известувачи и претседатели на комисии и делегации, повеќе финансиски средства за активноста на групата и многу други.

Традиционално, две партии доминираат во Европскиот парламент. Европската народна партија (ЕПП), која е позиционирана во десниот центар. Во последните неколку состави е најголемата групација во Европскиот парламент. На второ место, а претходно беше и прво, е групирањето на социјалистите и демократите од левиот центар. Овие две партии имаат многу разлики во нивната идеологија, но во Европскиот парламент традиционално се партнери на главните теми за функционирање на ЕУ. Затоа што и двете од овие партии имаат про-ЕУ пристап. Но, во последно време и двете опаднаа, а за да ги унапредат развојните проекти на ЕУ често им беше потребна поддршка од две други групи, кои се проевропски. Либералите и Зелените ја одиграа оваа улога. Со овие четири партии донекаде завршува бројот на проевропски групи. Заедно го имаат мнозинството и ќе го имаат во следниот состав, иако се очекува да паднат. Донекаде, во некои случаи можат да сметаат и на некои гласови од Конзервативната и реформската партија. Помалку или повеќе, ова е партијата што ја создадоа фракциите што ја напуштија ЕПП, бидејќи не се согласија со нивната поддршка за продлабочување на интеграциите во ЕУ и зголемување на улогата на ЕУ на штета на надлежностите на земји членки. Во други прашања, како што се оние за миграцијата, традиционалните вредности и идентитетот, оваа групација е блиска до ЕПП. Погрешно е да се нарече „радикален“ или екстремен, но може да одговара епитетот „евроскептик“.

Сите други групи се екстремни, десни или леви. И се очекува значително да пораснат. Анкетите покажуваат дека овие партии имаат корист од загриженоста на граѓаните на ЕУ за безбедноста и илегалната имиграција. Екстремната левица е повеќе или помалку комунистичка, често проруска и Кина, а често и против Соединетите Американски Држави. Не е ретко кога, дури и на седниците на Европскиот парламент, пратениците од екстремните леви партии зборуваат за „американскиот империјализам“, мит познат уште од времето на комунизмот.

Но, во ЕУ се преувеличува опасноста од овие партии, иако е реално дека тие ќе растат. Растот на популистичките и екстремистичките партии во ЕУ во пресрет на европските избори не е проблем. Најголем проблем е отстапувањето на традиционалните, левичарските и десничарските и либералните партии од вредностите на кои до сега се залагаа. Најголема опасност е откажувањето од принципите на централните партии. Што се однесува до Европскиот парламент, дури и во идниот состав ќе има доволно мнозинство за главните традиционални, проевропски партии. И ќе остане поддршка за проширувањето на ЕУ, за Западен Балкан и за Косово исто така.

Екстремно десничарските партии можат да претставуваат поголем ризик доколку го зголемат своето влијание или учествуваат во власта во земјите-членки. Во Холандија тоа не е далеку, бидејќи Герт Вилдерс, лидер на екстремистичката партија, победи на изборите и се обидува да формира влада. Дали ќе биде на власт или не ќе зависи од другите партии кои можат да го поддржат. Холандија внимателно се следи, бидејќи традиционалните партии имаа таканаречен „санитарен кордон“ и не влегоа во владата со екстремистички партии. Ако ова помине во Холандија, тоа може да се случи подоцна во Белгија, каде слична партија може да биде релативен победник на изборите. А ако соработуваат на државно ниво, тогаш традиционалните партии од центарот можат да соработуваат и со екстремно десничарските партии на ниво на ЕУ. И тоа потоа станува опасно. Значи, влијанието на екстремната десница нема да зависи од нивната сила во Европскиот парламент, туку од просторот што ќе им го дадат другите партии. Нивното влијание на ниво на ЕУ не може да биде големо бидејќи се многу различни едни од други. Тие се разликуваат во нивните ставови за правата на ЛГБТ заедницата. Од екстремната десница од источноевропските земји има многу хомофобија. Додека тоа не се случува со оние од Западна Европа. На пример, лидерот на екстремистичката партија во Холандија и самиот е деклариран хомосексуалец. Тие многу се разликуваат и во односот кон Русија. Некои екстремно десничарски партии биле и се во некои случаи проруски, како на пример во Франција, Австрија и Германија, додека други во други земји се антируски, како на пример во Полска и Чешка. Значи, тие го делат популистичкиот став дека за се се виновни странците и Брисел, често се и антиисламисти, додека не се и не можат да бидат хомогена група. А нивниот успех сега е поголем поради феноменот на лажни вести и кампањи за дезинформација од кои имаат корист таквите парохии. Сепак, иако нивниот глас може да се зголеми во идниот состав на Европскиот парламент, тие сами по себе нема да претставуваат никаква опасност за ЕУ. Опасноста е кога другите се надоврзуваат на нивната агенда и реторика. И ова се случува во некои земји од ЕУ каде што се намалува разликата во ставовите меѓу екстремната десница и десниот центар. А во некои други, политичката идеологија повеќе не игра улога, бидејќи за гласови, за доаѓање на власт или други придобивки се случуваат и непринципиелни коалиции.