ФИФА Евро 2024 KOHA.net

ЕКСПРЕС

„Гоца е Качаник“ буди љубов кон татковината и оперската уметност

Премиера како онаа на „Качаничката острига“ на композиторот Рауф Доми би била сосема обична во друг контекст. Но не е така. Таа е историска поради неколку причини: Тоа е првата опера на Косово, нејзината прва постановка во земјата на потекло. Помеѓу ваквите факти, има и една друга реалност: откако беше напишана, му требаше повеќе од половина век за да биде поставена во странски домови или од институција без дом. Дојде 45 години по првата постановка, онаа од 1979 година во Тирана.

Но, пред се, „Качаничката острига“ на шеснаесетгодишнината од Косово како држава, отвора ново поглавје во историјата на уметноста. И ова успеа да го направи магично. На сцената каде што излегуваат импровизациите, уметничкиот сјај на сцената е контрастот зад сцената.

Таму на едната страна се судираат храброста и љубовта кон државата, на другата предавството. Првите двајца победуваат. Во контекст до реализацијата на оваа продукција, љубовта и волјата да се донесе оперски триумф, заедно со храброста со сите предизвици на уметниците. Позитивните и негативните страни од нарацијата во претставата доаѓаат како одраз и за институцијата Косовска опера, основана во летото 2021 година.

Целото тело на институцијата, вклучително и солистите, хорот и оркестарот предводени од маестро Едон Рамадани, како и дел од Националниот балет на Косово се сместени на 12 метри широката сцена на приватна сала на периферијата на главниот град.

На самиот почеток се појавува портретот на херојот Идриз Сефери. Ова е првиот знак кој го враќа времето повеќе од еден век наназад, во 1908 година, кога херојот ги предводел албанските востанија против Османлиите.

„Гоца е Качаник“ според новелата на Милто Сотир Гура е симбиоза на борбата за слобода. Настанот се одвива во Грика е Качаник и на екраните јасно се гледаат пејзажите кои се реквизити на сценографијата.

Костимите уредно ги изработи Веса Краја, додека сценографијата на Ментор Бериша. Кореографијата на Сеад Вуниќи внесува дел од албанското танцово наследство во оперската нарација.

Тоа беа годините 1971-1972 година кога првиот и единствен композитор во земјата на оперските дела, Рауф Доми, ќе ја компонира „Качаничката острига“. Тој беше доста возбуден во петокот, на премиерата на неговата опера. Тој го потенцираше и недостатокот на оперска институција без театар.

„Оваа премиера за мене е потопла, повеќе грее. Ги гледам сите среќни. Тоа е тема за оваа држава. Тоа е сугестија до Владата дека во оваа сала не е компактна премиера. Како да се омажиш за невеста во туѓа куќа. Ова е туѓа куќа, а не театар. Верувам дека по оваа премиера наскоро ќе ја имаме куќата, операта“.

Режијата на операта во Косово му е доверена на мајсторот Николин Гуракуќи. Премиерата на „Качаничката острига“ за него беше спектакл.

„Само што завршив училиште. Бев практикант во Операта. Ми кажаа дали сакам да учествувам во оваа опера и јас им реков дека сакам. Од таа година сум запознаен со оваа опера. Така што имам слушнато се. Сега кога го зедов назад за да го ставам на сцена на режисерско место, кога го однесов да ја проучувам партитурата, музиката веднаш ми падна во уши“.

Главната улога во операта ја имаше сопранистката Аделина Палоја, која ја толкуваше албанската хероина на бојното поле и во семејството.

„Благословена со приемот што ми го приреди јавноста и оваа улога им ја посветувам на сите Албанки, оние кои историски се жртвуваа, беа таму кога требаше да имаат пушка во рака, каде што семејството ги побара. Отсекогаш биле таму, не се на прво место и ризикувале во овој случај како да е улогата на Пафика“.

Со книгите на Ајмоне Доми и Јусуф Буџов, „Гоца е Качанику“ ќе испрати во Тирана фрагмент од историјата не само од музиката од Косово.

Либретистката Ајмоне Доми изјави дека премиерата на операта во петок ја вратила во моментите кога ги пишувала стиховите за оваа уметничка форма.

„За условите што ги имаме, тоа беше само чудо. Имаме многу добра младина. Беше прекрасна вечер. Цело време ми остави впечаток, а за што бев возбуден, кој би помислил дека оваа опера е изведена во Тирана пред 45 години. Кој би помислил дека историјата ќе се повтори со она што ни се случи во 90-тите. Велите дека тогаш размислувавме за тоа, и се случи“.

Ритмите на песните и музиката честопати биле облечени со елементи на фолклорот. На самиот крај, во знак на триумф, тие пеат на слободата, лојалноста и љубовта и посветеноста на татковината.

Со премиерата во Приштина на „Goca e Ka֛çaniku“, тенорот Хектор Лека се врати во минатото, кога присуствуваше на премиерата во Тирана.

„Оваа продукција беше многу посебна од повеќе причини. Затоа што на премиерата во 1979 година, мајка ми беше мајстор на хор во Операта. Бев мал кога ја видов првата емисија. Никогаш не можев да замислам дека ќе дојдам во Приштина и ќе станам протагонист. Беше многу убаво искуство“.

Заменик-директорот на Косовската опера, Меритон Феризи, изјави дека и овојпат успеале да импровизираат и адаптираат друга сцена како оперска куќа.

„Сè уште не наоѓате без оперски и балетски куќи, но со оваа сала успеавме да импровизираме и адаптираме да личи на театар со целата сцена, режија, улоги и прекрасна публика за која немавме простор за секого. .

Често љубовта во операта е фраза посветена на сонародник.

Писателот Аг Аполони оценил дека треба да се интервенира во составот и во стиховите.

„Интересно беше и како книга напишана и убаво инспирирана од романот. Сепак, веројатно треба да се направат некои интервенции, особено во составот и стиховите. Но, генерално мислам дека тој добро комуницираше со јавноста“.

На 21 јули 1979 година во Театарот на опера и балет во Тирана премиерно требаше да биде изведена операта „Гоца е Качанику“. Една година претходно, во 1978 година, ќе биде дадена во концертна верзија во Призрен и Приштина под диригентство на Марк Качинари.

Љубовта кон татковината ечи и кога операта ќе заврши. Долго се аплаудираше на „Качаничката острига“. Дури и за тоа што означува поглавје од историјата со повеќекратна тежина. Премиерната атмосфера се виде и во репризата во неделата вечер. Плановите се оваа оперска претстава да се врати во главниот град наесен по Скопје и Тирана.