KOHA.net

COSMO

Учење во отпор и слобода

Овој урнат објект, кој веќе му е предаден на времето, некогаш беше објект на отпор за учење на албански јазик.

Вака, има околу 3 илјади други кои во 90-тите го отворија патот кон новото поглавје, она за стабилноста наспроти асимилаторските напори за отуѓување на историјата на Косово.

Кога се затворало училиште, се отворала куќа. Вонредните услови не ја намалија целта на образованието.

Албанците беа подготвени да одговорат на желбата на учениците за учење и волјата на наставниците, без разлика на последиците.

Три децении подоцна, кога тешкотиите за бесплатно образование се минато, предизвикот на сегашноста е квалитетот во образованието.

Ганимете Хисени работи како учител повеќе од триесет години.

Професијата како професорка по албански јазик и литература ја започнала во времето кога српската заедница во Косово почнала да се спротивставува на медиумот на албански јазик.

Нејзината работа во селото Племетин во општина Обилиќ со српски студенти секој ден беше предизвик. И покрај нивните приговори дека не треба да се слушаат албанските гласови, таа не отстапи.

„Со разни провокации не провоцираа. Во тоа време беше и време на труења и се сеќавам на многу студенти чии состојби сè уште ги имам на ум. Ниту емоционално, ниту духовно, ниту физички не сме биле добри, во тие услови не сме можеле да ја одржиме лекцијата како што сакавме, а провокациите од другата страна што не отежнаа сите“, рече Хисени.

Во 1989 година, со отстранувањето на автономијата, Косово ја загуби извршната власт над образованието.

Одлуките за училишните програми почнаа да се носат во Белград, а се интензивираа активностите на српската влада да го спречи учењето на албански јазик.

Со цел да се спротивстави на асимилаторските дејствија на окупаторот по една година пауза без настава во 1992 година, се создаде паралелна мрежа на образование.

Околу 3.000 приватни згради, кои главно беа станбени куќи, ги заменија просторите на повеќето средни училишта и на Универзитетот во Приштина.

Иако имаше забележителен недостаток на наставни материјали и човечки ресурси и пречки од српската влада, наставниците и учениците не ја изгубија волјата да ја продолжат својата мисија за да триумфира учењето на албански јазик.

Насилни исфрлања на ученици и професори од образовните институции имало и во гимназијата „Александер Џувани“ во Подујево.

Но, тоа не ги исплаши наставниците да го продолжат процесот на учење во дом-училиштата. Бедри Нишевци, кој се уште работи како учител, има свежи сеќавања од времето кога решил да се приклучи на отпорот.

„Имаме многу искуства, почнувајќи од тоа што дневниците ги чувавме скриени, бидејќи беа како тетратки, некогаш ги стававме на грб, некогаш во џеб за да не се видат. Колку пати сме се сретнале со полиција, а да се одземат дневниците, ќе следело нешто лошо, но волјата била преголема. Навистина, таа генерација учители се херои за мене. Работевме во многу тешки, многу тешки услови“, рече Нишевци.

Скендер Халими, кој сега е директор на училиштето „Хилми Раковица“ во главниот град, беше дел од генерациите на средното училиште во Подујево кои го развиваа процесот на учење во необични услови.

И покрај тешкотиите и немањето услови, тој оценува дека во тој период успеал да ги стекне знаењата и вештините во својот интелектуален развој.

„Се сеќавам дека многу често немавме клупи и столчиња. Имавме само некои табли, некои парчиња бетон или блок и пишувавме бидејќи немавме текстови, тогаш имаше многу малку текстови. Земавме белешки седејќи на колена, или ја стававме тетратката еден на друг на грб. Тој што беше напред мораше да седне на колена да пишува а ние позади продолживме да пишуваме ставајќи ја тетратката еден на друг на грб“, рече Халими.

Куќата на Хертиците во населбата „Кодра е Тримаве“ во Приштина сега е претворена во место за зачувување на колективната меморија од тој период.

Ова е куќата во која семејството на Аземине Али ги отвори вратите во 90-тите за учениците од гимназијата „Сами Фрашери“.

Две недели пред да можат да уживаат во новиот дом кој со нетрпение го очекувале, таткото на Аземина решил да ја врати во училишните простории.

„Во домот-училиштето се држеше часови како што е сега во државните училишта со две смени, од 7 до 00:6 часот беше. Во прва смена имаше 30 ученици. Сега во втората зграда има 300 студенти. Имаше и два водичи за економско училиште што ги дадоа тетка ми и братучед ми. Сепак, лекцијата продолжи многу добро“, рече Алиу.

Други двајца роднини постапиле исто како и семејството на Аземина. Сепак, доказите за другите две куќи во кои се учи Економското и техничкото училиште останаа само на фотографии.

Куќите сега се претворени во простори за живеење.

Али ги обвинува институциите за незаинтересираност да ги земат под грижа на државата и да ја промовираат жртвата што е направена за организирање на паралелниот систем на образование.


„Цицерон сум 24 години, без никаква поддршка ја раскажувам приказната за училишните куќи. До денес немавме никаква поддршка во ова дом-училиште, не е интервенирано ниту од државата, ниту од општината“, рече Алиу.

А објектите кои служеа како храм на знаење за средношколците од Подујева се претворија во приватни бизниси.

Нема знак што ја покажува историјата зад овие објекти.

Професорот Нишевци, кој по професија е социолог, покажува колку е важно ваквите предмети да се чуваат и да им се промовираат на новите генерации.


„Да не му се дозволи ни на сопственикот што го пушти објектот, државата треба да преземе мерки, било во вид на плаќање, тој да се чува долго време, за да може следната генерација да им каже на кои нивоа, во какви приказни помина нашиот народ. Ова може да им послужи како нешто позитивно, проценете да заборавите на работите... Погодете што значи ако утре родителот ги земе децата и ги посети објектите за кои потроши време и денес е доктор на науки и академик, а ова е мотивација и за тие деца“, рече Нишевци.

Во недостиг на дејствија од владејачките институции, тим од тогашни ученици започна со процес на идентификување и документирање на локациите на „дом-училиштата“.

Преку проектот наречен SpaceSyntaKs, тие создадоа дигитална мапа на простори кои служеа за организација и развој на учењето во системот дома-училиште во текот на 90-тите години на Косово.

Досега имаат идентификувано 937 училишни куќи, кои ги објавиле на веб-страницата, каде што ја прикачиле и историјата и некои слики од тие простори.

Сега кога поминаа 16 години откако Косово го живееше сонот за слобода, образовниот систем се соочува со сосема различни предизвици од тој период, но исто толку тешки како и тогаш.

Квалитетот на наставата е кревок, учебниците се со неправилна научна содржина и честопати не се во согласност со наставната програма. А училниците и понатаму се сиромашни со конкретни алатки за настава и учење.

Во периодот на дигиталната експлозија Ганимете Хисени продолжува дека процесот на учење во училницата се одвива на класичен начин.

Кредата сè уште е клучната алатка на лекцијата.

Образовните институции сè уште страдаат од недостаток на технолошки алатки и покрај фактот што дигитализацијата е една од главните точки на Стратегијата за образование.

Бројот на компјутери што ги имаат училиштата е мал по ученик. Според податоците на Системот за управување со информации во образованието, еден компјутер е за 35 ученици.


„Што се однесува до вселенската инфраструктура, малкумина од нас сè уште работат со алатки што ги имавме уште пред војната. Се сеќавам дека ги имавме истите, таблата, кредата, тетратката и книгата, а немавме ништо друго што го мотивира ученикот. Штом учениците се организираат со држење на часовник со проектор, часовникот е сосема друг, вниманието е друго. Но, во однос на инфраструктурата во училиштата, имаше развојни работи, но што се однесува до наставниот процес, има малку, треба повеќе да се работи, и претходно кажав дека треба да се даде приоритет на образованието“, рече Хисени.

Сегашната состојба на јавните образовни институции е разочарувачка за Аземине Али. Таа вели дека нејзината куќа, која порано била училиште, имала компјутер и била опремена со парно, дека сега во некои училишта недостасуваат овие елементи.


„Жал ми е што условите денес не се добри, тие услови сега се како во мојата куќа каде што беа, дека учеа во дома-училишта, овие услови се денес и не гледам никаква промена ниту во процес на учење ниту во одржување ни за ништо“, рече Алиу.

Во тестот ПИСА, кој на секои три години го организира Организацијата за економска соработка и развој, ОЕЦД, откриени се недостатоците на образовниот систем.