„Медениот месец“ завршува - Сирија по Асад се соочува со голем предизвик

Në mes të luftës në Iran, Al-Sharaa ka shfrytëzuar pozitën strategjike të Sirisë për ta paraqitur atë si një Rrugë të Mëndafshtë moderne, një qendër tregtare që shërben si alternativë tokësore ndaj ngushticës së Hormuzit dhe asaj Bab al-Mandebit. Një provë e kësaj ideje tashmë është duke u zhvilluar, pasi mijëra kamionë-cisternë të ngarkuar me naftë nga Iraku Jugor kalojnë përmes Sirisë drejt portit mesdhetar të Banijasit. Por për sirianët e zakonshëm, planet ambicioze të qeverisë ende nuk kanë sjellë rezultate konkrete

Në lindje të Sirisë, një burrë që ankohet për rritjen e madhe të çmimeve të karburantit kthehet nga turma që po e filmon me telefonat e saj dhe i drejtohet presidentit të përkohshëm të vendit. 

“Ne qëndruam me ty, ndaj qëndro edhe ti me ne”, bërtet ai. “Betohem në Zot, nëse gjërat nuk ndryshojnë nga tani deri në Vitin e Ri, situata do të kthehet në diçka që nuk do ta duam. Mjaft!”.
Oficerët e sigurisë qëndrojnë aty pranë, ndërsa ai kritikon hapur qeverinë.

Çfarë ndodh më pas është e habitshme: asgjë.

Në fillim të këtij muaji, mijëra sirianë dolën në rrugë në protestat më të mëdha që nga rrëzimi i Bashar al-Assadit, gati dy vjet më parë. Ndryshe nga periudha e regjimit 54-vjeçar policor të familjes së tij, ku kundërshtimi publik mund të nënkuptonte burg, torturë, zhdukje ose vdekje, protestuesit u lejuan të ktheheshin në shtëpi.

Protestat u transmetuan gjerësisht në mediat shtetërore, në kontrast të fortë me kohën e Assadit, kur televizioni shtetëror përhapte dezinformata për t’i diskredituar protestuesit, përfshirë pretendime se protestat po inskenoheshin nga studio të largëta në Katar.

Siria tani po përballet me hendekun mes lirisë së re politike dhe një rimëkëmbjeje ekonomike që mbetet ende zhgënjyeshëm larg për qytetarët e zakonshëm, shumë prej të cilëve po e humbasin durimin.

Demonstratat e fundit u nxitën nga vendimi i papritur i qeverisë për të rritur çmimet e karburantit deri në 40%, për të cilin qeveria fajësoi krizën globale të energjisë të shkaktuar nga lufta në Iran. Ndërsa zemërimi u rrit, qeveria tërhoqi disa prej rritjeve dhe dërgoi ministrin e Energjisë në parlament për të dhënë shpjegime dhe për t’u përballur me kritikat.

Analistët e kanë vlerësuar reagimin e shpejtë të qeverisë ndaj provës së saj më të madhe ekonomike deri tani, por paralajmëruan se kjo nuk do të ndryshojë bazat e krizës së kostos së jetesës në vend. Banka Botërore vlerëson se dy të tretat e sirianëve jetojnë nën kufirin e varfërisë, me më pak se 3.65 dollarë në ditë.

“Do t’i shohim këto protesta të përsëriten vazhdimisht. Është pothuajse e pamundur të kapërcehen këto sfida të rënda ekonomike me të cilat përballen sirianët. Gradualisht do të bëhet edhe më e vështirë”, tha për CNN Ibrahim al-Assil, drejtor i Qendrës për Tranzicionin e Sirisë në Shkollën Kennedy të Harvardit.

Kjo vështirësi ekonomike po shkakton një shkëputje gjithnjë e më të madhe mes pritshmërive të sirianëve ndaj qeverisë së re dhe realitetit të tyre.

“Periudhës së mjaltit gjithmonë i vjen fundi. Pritshmëritë e njerëzve do të rriteshin dhe durimi i tyre do të shteronte nëse këto pritshmëri nuk do të përmbusheshin. Në thelb, këtu kemi arritur”, tha Charles Lister, drejtor i Iniciativës për Sirinë në Institutin e Lindjes së Mesme në Washington.

Presidenti i përkohshëm, Ahmed al-Sharaa, po nxiton të rindërtojë Sirinë, një detyrë që vlerësohet në 216 miliardë dollarë, përpara se durimi të shterojë. Ai trashëgoi një shtet pothuajse të falimentuar, të plaçkitur nga Assadi dhe njerëzit e tij të afërt, duke e lënë regjimin e ri kryesisht të varur nga investimet e huaja.

Strategjia e tij ka qenë ta rikthejë vendin në skenën globale pas dekadash izolimi dhe tani po përpiqet ta shndërrojë këtë hov ndërkombëtar në përfitime konkrete ekonomike.

“Siria e ka rikthyer pozitën e saj në komunitetin ndërkombëtar. Ajo ka qenë një korridor për botën. Ne kemi ndërtuar gjithashtu ura diplomatike dhe i kemi dëshmuar botës se siguria e rajonit duhet të nisë në Damask”, tha al-Sharaa të mërkurën në Asamblenë e Përgjithshme të OKB-së.

Përqafimi ndërkombëtar i Al-Sharaas ndoshta mishërohet më së miri në marrëdhënien e tij të ngrohtë me presidentin amerikan, Donald Trump, me të cilin është takuar katër herë që nga maji i kaluar. Rezultati ka qenë heqja e plotë e të gjitha sanksioneve amerikane ndaj Sirisë, çelësi për zhbllokimin e investimeve të huaja.

Turqia, Katari, Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe kanë nxitur deri tani pjesën më të madhe të investimeve të huaja, të cilat Siria i vlerësoi vitin e kaluar në 28 miliardë dollarë. Bashkimi Evropian ka dhënë 2.7 miliardë dollarë në mbështetje, ndërsa presidenti francez, Emmanuel Macron, nënshkroi disa marrëveshje të reja ekonomike, transporti dhe infrastrukture gjatë një vizite në Damask në korrik.

Sipas një eksperti të Sirisë, qeveria e re është takuar me përfaqësues të rreth 100 vendeve që nga marrja e pushtetit. Në një shfaqje pragmatizmi, Al-Sharaa mban marrëdhënie si me presidentin rus, Vladimir Putin, një aleat kryesor i regjimit të mëparshëm, ashtu edhe me presidentin ukrainas, Volodymyr Zelensky.

Pozita strategjike gjeografike e Sirisë

Gjerësia e këtij angazhimi pasqyron pozitën strategjike të Sirisë. Në një kohë përçarjesh ndërkombëtare, mbështetja për të ardhmen e Sirisë është bërë një nga pikat e rralla të konsensusit, dhe arsyeja lidhet kryesisht me gjeografinë. Siria ndodhet në zemër të Lindjes së Mesme, duke lidhur Azinë dhe Evropën përmes porteve të saj në Mesdhe.

Kjo pasqyron besimin se, ashtu si lufta civile siriane pati pasoja shumë përtej kufijve të saj, duke shkaktuar një krizë migracioni dhe duke mundësuar ngritjen e ISIS-it, një Siri e qëndrueshme dhe e begatë mund të forcojë stabilitetin rajonal, të nxisë kthimin e refugjatëve dhe të frenojë ekstremizmin.
Në mes të luftës në Iran, Al-Sharaa ka shfrytëzuar pozitën strategjike të Sirisë për ta paraqitur atë si një Rrugë të Mëndafshtë moderne, një qendër tregtare që shërben si alternativë tokësore ndaj ngushticës së Hormuzit dhe asaj Bab al-Mandebit.

Një provë e kësaj ideje tashmë është duke u zhvilluar, pasi mijëra kamionë-cisternë të ngarkuar me naftë nga Iraku Jugor kalojnë përmes Sirisë drejt portit mesdhetar të Banijasit.

Por për sirianët e zakonshëm, planet ambicioze të qeverisë ende nuk kanë sjellë rezultate konkrete.
Lister thotë se komuniteti ndërkombëtar sheh një mundësi reale në rindërtimin e së ardhmes së Sirisë, por kjo do të kërkojë kohë.

“Realiteti është se shumica e këtyre projekteve janë projekte strategjike 10-vjeçare. Ato nuk do ta ulin çmimin e bukës, nuk do të sjellin menjëherë më shumë karburant dhe as nuk do të ulin koston e karburantit në Siri”, tha ai.

Lister shton se përfundimi i sanksioneve amerikane ka sjellë një valë projektesh të reja të vogla dhe të mesme investimi, të cilat do të krijojnë vende pune më shpejt.

“Janë pikërisht këto lloj projektesh që ofrojnë një mundësi shumë më të madhe për të hedhur farat që çojnë drejt lehtësimit të sfidave me të cilat përballen sirianët e zakonshëm”, tha ai. “Por kjo nuk do të bëjë që këto probleme të zgjidhen javën e ardhshme. Ndoshta do të duhen edhe një ose dy vjet”.

Kapitali politik “revolucionar” po shteron

Karam Shaar, një ekonomist politik sirian që drejton një kompani këshillimi, vlerëson se vetëm 5% e marrëveshjeve të premtuara kanë shënuar përparim konkret. Ndër më të dukshmet janë rinovimet e infrastrukturës energjetike dhe të aeroportit të Damaskut nga UCC Holding, e drejtuar nga vëllezërit me ndikim siriano-kataras Al-Khayyat.

“Ekonomia pa dyshim po rimëkëmbet. Por kjo nuk është kurrë pyetja për një person të zakonshëm. Ajo që ka rëndësi për ta është nëse po përmirësohet mënyra e tyre e jetesës”, tha ai për CNN.

Protestuesi sirian, Bassam Al-Ali, u ankua për Reuters se qeveria ishte e përqendruar te marrëveshjet me shuma të mëdha parash, në vend që të përmirësonte koston e jetesës.

“Ne nuk duam rrethrrotullime. Çdo ditë ndërtojnë një rrethrrotullim të ri që kushton miliona dollarë, dhe qendra tregtare e nuk e di çfarë tjetër. Lëri njerëzit tuaj të jetojnë”, tha ai, duke iu drejtuar Al-Sharaas. 

“Njerëzit tuaj ishin me ju, janë ende me ju dhe do të mbeten me ju, por kjo do t’i bëjë gjërat të shpërthejnë”, shtoi ai.

Al-Assil paralajmëroi se, ndërsa pakënaqësitë ekonomike shtohen, “legjitimiteti revolucionar” që qeveria e Al-Sharaas ka fituar mund të zbehet.

“Për të blerë durimin e njerëzve, duhet t’i lejoni ata të marrin pjesë, t’i bëni të ndihen se zëri i tyre dëgjohet”, shtoi ai. 

Faktori Izrael

Por edhe nëse qeveria arrin ta ngushtojë hendekun mes investimeve ndërkombëtare dhe përmirësimit të jetës së përditshme, ajo përballet me një tjetër pengesë kryesisht jashtë kontrollit të saj, të cilën Al-Sharaa e përmendi drejtpërdrejt në OKB të mërkurën.

“Bota është e gëzuar për rikthimin tonë. Por Izraeli po ndërmerr sulme ndaj Sirisë”, tha ai. “Kjo bie ndesh me drejtimin që po shohim në nivel global”.

Ai vlerësoi se Izraeli ka kryer afro 500 sulme në Siri që kur ai mori pushtetin. Izraeli gjithashtu pushton zona të mëdha të Sirisë jugore dhe zyrtarët izraelitë kanë thënë se ushtria planifikon të qëndrojë atje për një kohë të pacaktuar.

Izraeli pretendon se nuk i beson Al-Sharaas dhe se ka nevojë për një zonë neutrale sigurie për të parandaluar sulmet terroriste në territorin e tij. Siria, e lodhur nga lufta, këmbëngul se nuk dëshiron konflikt me fqinjin e saj.

Të dyja palët kanë zhvilluar bisedime të drejtpërdrejta që nga gushti i vitit të kaluar.

Al-Sharaa tha të martën në një panel të Këshillit Atlantik në New York se negociatat “arritën në 90% të marrëveshjeve”, derisa Izraeli u tërhoq për “arsye të ndryshme”.

Lister thotë se paqëndrueshmëria e shkaktuar nga veprimet e Izraelit është shqetësim kryesor për investitorët që e pyesin atë për mundësitë në Siri.

“Nëse izraelitët vazhdojnë me qëndrimin e tyre aktual pas zgjedhjeve atje (në tetor), atëherë investimet e huaja në Siri do të bëhen gjithnjë e më pak të mundshme, sepse ata po mbajnë një çekiç të madh mbi kokën e Damaskut”, tha ai.

“Kjo çështje e veçantë është po aq qendrore për pyetjet rreth rimëkëmbjes ekonomike sa sanksionet, perspektivat e investimeve dhe ndërmarrjet e vogla dhe të mesme. Izraeli është po aq i rëndësishëm”, shtoi Lister.