Гласови од дијаспората, 921 сомнителни случаи во рацете на ЦИК

Сериозни сомневања за повеќекратно гласање од страна на дијаспората се потврдени и во интерните документи на Централната изборна комисија. Секретаријатот на ЦИК идентификувал над 900 вакви случаи, при што се споменува дека не е познато дали тие се обработени за кривична истрага. Во одговорите на ЦИК се споменува стандардната постапка што се следи во овие случаи, без да се наведува дали тие се проследени до обвинителството.

Секретаријатот на Централната изборна комисија (ЦИК) идентификуваше над 900 можни случаи на повеќекратно гласање од страна на дијаспората за изборите на 9 февруари. Ова е потврдено во документ составен од Секретаријатот, во кој се наведуваат проблемите што го придружуваа последниот изборен процес, а кои беа споменати и во извештајот на набљудувачите на Европската унија. Исто така, се наведува дека сè уште не е познато дали ЦИК ги испратила овие случаи до обвинителството. 

„Косовците што живеат во странство имаа можност да се регистрираат за гласање по пошта или лично во назначените дипломатски мисии, но по проверката на избирачките списоци и евалуацијата на поштенските пратки, ЦИК идентификуваше 921 можен случај на повеќекратно гласање. Сè уште не е познато дали ЦИК ги испратила овие случаи до обвинителството“, се наведува во документот. 

И ЦИК соопшти дека ги споменале гласачките ливчиња што биле отфрлени, додавајќи дека имало случаи кога многу од подносителите на барањето изјавиле дека испратиле пакети во име на целото семејство. 

„За време на процесот на евалуација на пакети со гласачки ливчиња од гласање надвор од Косово, примени по пошта, 868 пликови беа одбиени, бидејќи гласачите испратиле пликови со гласачки ливчиња повеќе од еднаш. Треба да се напомене дека за време на периодот на гласање по пошта, Одделот за услуги на гласачите доби десетици телефонски повици од гласачи кои не беа информирани дека гласачкото ливче треба да се испрати поединечно (еден гласач - еден плик). Многу од нив изјавија дека испратиле пакет со пликови во име на целото семејство. Во овие случаи, гласачите беа информирани дека овој метод на испраќање не се смета за регуларен и им беше наложено да испраќаат поединечни пликови, секој посебно“, рече портпаролот на ЦИК, Валмир Елези. 

Иако ја спомена стандардната постапка што се следи во овие случаи, КЕК не посочи дали тие биле проследени до обвинителството. 

„Исто така, 19 пликови со гласачки ливчиња беа одбиени, бидејќи соодветните гласачи испратиле плик со гласачко ливче по пошта и во исто време гласале и во гласачките центри во дипломатските мисии. Додека, при проверката на пликовите со гласачки ливчиња од условното гласање, се покажа дека 34 гласачи гласале на редовни гласачки места. Во сите овие случаи, пликовите со гласачки ливчиња не биле обработени за броење, па следствено тие не биле вклучени во резултатите. Според подзаконските акти на ЦИК, кога се идентификуваат случаи на двојно гласање, се подготвува извештај и овие случаи се обработуваат до органите на правдата“, додаде Елези. 

„Гласањето или обидот за гласање иако лицето гласало еднаш е злоупотреба на правото на глас, затоа ЦИК ќе преземе конкретни чекори дури и во такви случаи за да ги извести надлежните органи.“ 

Наодите им беа соопштени и на членовите на ЦИК, од кои само Сами Куртеши одговори на прашањата на „Коха“. 

„Да, и ЦИК е известена за овие наоди. Барањето на ЦИК, а и мое лично, за време на подготовките за изборите, но и по известувањето од страна на ЦИК, беше и останува ваквите случаи, кои претставуваат кривично дело според Кривичниот законик на Република Косово, да бидат проследени до надлежните органи за истрага и судење“, рече Куртеши. 

Тој додаде дека главното и единствено сомневање е измама. 

„Двојното или дури и повеќекратното гласање, особено во северните општини на Косово, е забрането дело кое е идентификувано на претходните избори. ЦИК презеде конкретни мерки за спречување на овие случаи, на пример, со ограничување на условното гласање, кое на претходните избори беше еден од главните извори на овие измами“, рече тој.  

Според Куртеши, се случиле и други манипулации, кои биле пријавени до надлежните органи на правдата. 

„Не само двојното или дури и повеќекратното гласање, кое на претходните избори беше многу поизразено, пропустите или манипулациите при броењето на гласовите на кандидатите, пропустите или манипулациите со прогласувањето на неважечки гласови, манипулацијата со гласовите на иселениците од гласање по пошта во странство, се нелегални кривични дела, кои се пријавени до надлежните органи на правдата“, нагласи Куртеши. Тој нагласи дека во овој конкретен случај, ЦИК треба да спроведе анализа и, врз основа на неа, да преземе други мерки за спречување на повеќекратно гласање. „Во меѓувреме, органите на правдата треба да ја забрзаат истрагата и мериторното судење на ваквите случаи без одлагање“, рече тој. 

Мисијата за набљудување на изборите на Европската Унија (ЕУ ЕОМ), исто така, откри сериозни недостатоци во управувањето со парламентарните избори на 9 февруари 2025 година, каде што се покренати сомневања за злоупотреба и во врска со гласањето по пошта. 

„Од 20,324 лица со право на глас, 15,348 гласале лично. Вкупно, ЦИК примила 68,715 поштенски пратки со гласачки ливчиња, од кои 63,705 пликови со гласачки ливчиња биле одобрени за броење на гласовите, а 4,898 пратки биле одбиени од различни причини. По проверката на избирачките списоци и евалуацијата на поштенските пратки, комисијата идентификувала 921 случај на можно повеќекратно гласање“, се вели во извештајот. 

Исто така, се опишуваат проблемите со објавувањето на прелиминарните резултати што влијаеле врз довербата на јавноста во интегритетот на изборите. 

Набљудувачите, исто така, идентификуваа директно политичко влијание во рамките на ЦИК, каде што одредени членови дејствуваа во одбрана на интересите на нивните соодветни субјекти, наместо да одржуваат независен и професионален став. 

За да се избегнат овие проблеми, се препорачува да се воспостави сигурен и транспарентен систем за управување со резултати со јасни и проверливи процедури за да се обезбеди точна обработка на податоците за резултатите.