Годината чии последици се бројат

Речиси цела 2025 година, Косово беше политички блокирано, со некои институции нефункционални, а други со ограничени овластувања. Последиците од оваа криза се почувствуваа особено во економијата и во меѓународната позиција на државата.

На Косово ќе му треба време да се опорави од последиците од политичката криза што ја одбележа 2025 година, проценуваат експертите за политички случувања.

Недостатокот на волја за соработка меѓу политичките субјекти, дури и по изборите на 9 февруари, ја остави земјата без функционална влада. Деветтиот законодавен дом беше конституиран седум месеци по изборите, само за да биде распуштен само 40 дена подоцна.

Вулнет Бугаќку, истражувач во Косовскиот демократски институт (KDI), вели дека изминатата година се смета за неуспех во однос на законодавството, парламентарниот надзор и реформите. Тој ги споменува неуспехот во спроведувањето на проверката, неусвојувањето на Граѓанскиот законик и законите насочени кон реформирање на правосудниот систем.

„Секако, ова (институционалната блокада vj) предизвикува одложувања во спроведувањето на процесот на проверка во Косово. Ова е многу важен процес бидејќи, како што нагласи Венецијанската комисија, но и самиот наш Уставен суд, на Косово му е потребен процес на проверка што ќе го процени интегритетот на раководителите на институциите на правосудниот систем, на таков начин што ќе го отвори патот за проценка на учинокот и одговорноста на сите судии и обвинители во Косово“, рече тој. 

Њомза Арифи, која ја предводи Групата за политички и правни студии (GLPS), исто така ги наведе последиците од блокадата во однос на неможноста за одобрување на многу законски иницијативи.

исто така Арбери 7 март 2026 година Евентуалното распуштање на Собранието со големи последици

„Покрај владата со редовен мандат, ние дури немаме ниту функционално собрание и многу законски иницијативи што се пренесуваа од година во година веќе останаа блокирани или некои други воопшто не се започнати. Важни иницијативи, како што се Законот за правата при работа, разни закони поврзани со аспектот на здравствените права или здравствената заштита, менталното здравје, граѓанскиот законик и паралелно со овие, разни стратешки рамки што се изготвени, но кои останаа заложници на одобрувања од страна на влада со целосен мандат или ратификација во функционално собрание како што е Стратегијата за борба против корупцијата и многу други стратегии што се од суштинско значење за Косово“, рече таа.

Во меѓувреме, политичкиот аналитичар Себ Битиќи заклучи дека политичките драми што ги доживеа Косово во текот на една година, имаат последици и во чувствителните области.

„Одложувањето на домашните агенди за економски реформи е блокирано, за какви било напори што треба да постојат за зајакнување на домашното производство или алтернативна енергија, одложувањето на домашните јавни политики. Сè е суспендирано и ова е поважно од, на пример, губењето на можностите за фондовите на ЕУ или слични прашања“, оцени тој.

Список на последици

Последиците од институционалната блокада не запираат само на реформите.

Истражувачот Бугакку, исто така, предупреди на блокади во независните институции, поради истекот на мандатот на нивните членови, со посебен акцент на судиите во Уставниот суд, бидејќи нема функционално собрание кое ќе ги замени.

„Мандатот на Народниот правобранител е истечен, мора да се избере нов Народен правобранител. Нѐ нема на Уставниот суд двајца судии. И тука мора да се изберат нови судии на Уставниот суд. Ризикуваме Уставниот суд да остане без кворум бидејќи мандатот на неколку членови таму наскоро ќе истече“, вели овој истражувач на КДИ.

Освен домашните последици, политичката криза во Косово имаше последици и надвор од неговите граници. 

Арифи заклучи дека институционалната блокада ја ослабнала позицијата на земјата во чувствителен геополитички момент, кога меѓународното внимание кон регионот се зголемува. 

„Политичката нестабилност во Косово, недостатокот на влада со полни овластувања, секако, му штети и на имиџот или кредибилитетот на Косово кај пријателите на Косово, но и на меѓународната сцена. Како резултат на оваа криза, ризикуваме да искористиме два многу важни моменти: првиот е нова администрација во САД, а вториот е сосема нова констелација на институции на ЕУ“, вели директорот на GLPS.

Според Арифи, институционалната криза го спречува Косово да го искористи моментумот создаден за неговото барање за преиспитување на статусот на земја-кандидат за членство во ЕУ и да има корист од милиони евра од Планот за раст на Европската унија. 

„Тешко е да се поверува дека сега Косово ќе може целосно да го искористи износот од кој Косово всушност има најголема корист по глава на жител од Планот за раст на ЕУ. Како што знаеме, многу доцниме во овој поглед, токму како резултат на невраќањето на договорите во косовското собрание“, рече Арифи.

И според Битиќи, политичките драми што ги доживеа Косово во текот на една година, исто така, резултираа со регресија.

„Тоа е еден вид назадување бидејќи се губи перспективата или перцепцијата дека Косово веќе го заврши процесот на градење држава и е сериозна држава. Ова е самонанесен удар во овој поглед“, рече овој политички аналитичар.

исто така Арбери 11 декември 2026 година Политичката тврдоглавост што ги парализираше државните институции и изборите што ветуваа деблокада

Едно од најчувствителните прашања кое, според аналитичарите, е директно загрозено од институционалната блокада од 2025 година е процесот на членство на Косово во меѓународните организации. Советот на Европа останува во посебен фокус, членството во кое се смета за клучен чекор за меѓународна консолидација на државата и унапредување на стандардите за човекови права.

„Следната година (членството во ЕК) би можело потенцијално да се разгледа доколку во Косово се постигне политички консензус во врска со овој процес“, вели Арифи.

И според Бугаќку, напредокот на Косово кон членство во меѓународни организации е директно поврзан со усвојувањето на Граѓанскиот законик, клучен документ кој има за цел да го хармонизира локалното законодавство со европските стандарди, но кој останува блокиран со години.

„Ова е многу долготраен процес и Косово долго време го доставува овој документ од Граѓанскиот законик до владата и парламентот, како резултат на недостатокот на консензус меѓу пратениците. Затоа, потребно е што поскоро да се конституира собрание за да го одобри Граѓанскиот законик на таков начин што ќе се отвори пат, на таков начин што Косово ќе добие оценка во врска со исполнувањето на стандардите во почитувањето на слободите и човековите права“, рече тој.

Малку надеж

Но, не се изразени високи очекувања ниту за брзи промени во новата година. 

Познавачите на политичките случувања се осврнуваат на времето потребно на Централната изборна комисија за да ги потврди резултатите од изборите на 28 декември, процедурите за конституирање на Собранието, изборот на новата Влада, како и уставниот рок за завршување на мандатот на претседателот Вјоса Османи.

Во овој контекст, истражувачот Бугакку предупредува дека земјата ризикува да ја изгуби првата половина од годината само со институционални процедури, не исклучувајќи ја можноста Косово повторно да оди на избори, по четврти пат во краток временски период, по општите избори на 9 февруари, локалните избори на 12 октомври и предвремените избори на 28 декември.
„Ризикуваме повторно да завршиме на избори како резултат на фактот дека можеби нема волја и политички консензус во Собранието за да се најде договор за тоа како да се избере следниот претседател на Косово. Уставот јасно наведува дека постапката за избор на претседател на Косово мора да се заврши 30 дена однапред, па ако нема и ако продолжи оваа логика на функционирање на овие политички партии, тогаш искрено ќе продолжиме следната година со ваков вид блокади“, рече тој.

По месеци институционална блокада и со ризик оваа ситуација да продолжи во 2026 година, аналитичарите предупредуваат дека последиците нема да останат само на институционално ниво, туку директно ќе се одразат во животот на граѓаните на Косово.

За сите овие месеци блокада и евентуалниот ризик од нејзино продолжување дури и во текот на 2026 година, Бугаќку вели дека граѓаните на Косово ќе ги трпат последиците „или во економска смисла поради големото зголемување на инфлацијата“ или поради недостатокот на парламентарен надзор, како резултат на што „владините оддели повеќе не ја играат својата улога како што ја играле или како што треба, според важечките закони“.

Доколку, по предвремените избори на 28 декември, не се формира брзо нова влада, последиците, според аналитичарот Битиќи, ќе бидат непосредни и потенцијално потешки.

„Доколку има други проблеми со изборот на претседател, со буџетот и со воспоставувањето на сите институции, тогаш последиците ќе бидат уште потешки и ќе се видат во сите аспекти, но се надевам дека политичарите ќе се вразумат“, рече Битиќи.

Од друга страна, директорот на GLPS ги нагласува очекувањата дека новата извршна власт ќе дејствува брзо, особено во однос на меѓународното претставување на Косово и обврските кон ЕУ.

исто така Арбери 2 јануари 2026 Политичката тврдоглавост што ја парализираше државата

„Секако, се очекува итно враќање на масата за дијалог на високо политичко ниво, а втората е ратификација на договорот за Планот за раст и спроведување на реформската агенда на која се обврзавме и можноста да имаме корист од средствата наменети за Косово. Во меѓувреме, внатрешно има голем број реформи кои се заглавени и кои бараат итно внимание и кои се директно поврзани со, да речеме, она што се нарекуваат фундаменти на ЕУ, како што се: владеењето на правото, јавната администрација и голем број други реформи во здравството, образованието и аспекти кои се важни за нас“, рече Арифи.

Во отсуство на нова влада, земјата продолжува да биде управувана од сегашното раководство, консолидирано пред речиси пет години. Како актуелна влада, таа има ограничени овластувања, што го стеснува просторот за донесување одлуки и го остава Косово во исчекување на формирање на нови функционални институции, по изборите одржани на 28 декември.