-
Од:
Валбона Битиќи
- 20 март 2024 година 16:24 часот
- Споделете на:
Фатени во толпата српски демонстранти, под камењата што им летаа над главите и гранати што им експлодираа крај нозете, чувството на несигурност и опасност за новинарите не правеше никаква разлика по етничка припадност.
Месецот мај 2023 година се смета за најопасен за известување од страна на медиумските тимови и пошироко. Од протестите во Лепосавиќ и Звечан, организирани за да се спротивстават на присуството на градоначалниците во општинските згради, десетици српски граѓани не штедеа на насилство.
Најтешка беше ситуацијата во Звечан, каде при пресметката со демонстрантите беа повредени околу 100 припадници на КФОР. На еден од нив дури и му беше ампутирана ногата поради здобиените повреди. Повредени се и демонстрантите и новинарите.
Катарина Маринковиќ беше меѓу многуте новинари кои ги посетија тензичните области на северно Косово во понеделникот, 29 мај.
Новинарката на Медиа центарот во Грачаница, Маринковиќ раскажува како започнала со својот тим со истата срамежливост што ги придружувала и колегите Албанци. И за него не беше безбедно известувањето од толпата.
Катарина Маринковиќ смета дека покривањето на случувањата во тој ден е најтешко и најопасно за неа и за тимот.
Покрај тоа што беше новинар во оваа област, Маринковиќ работеше и како фотограф и снимател.
„Во моментот кога дојде до конфликт меѓу припадниците на КФОР и демонстрантите, се слушнаа експлозии за кои подоцна дознав дека биле шок бомби, солзавец и можеби имало истрели, не сум сигурен. Бев исплашена, бидејќи покрај тие експлозии, летаа камења и шишиња на сите страни и никој не обрнуваше внимание на новинарите“, признава Маринковиќ, која на неколку метри била повредена кога една нејзина колешка била повредена откако бомба експлодирала во близина на нејзините стапала..
„Неколку метри од мене беше колега-новинар кој беше повреден од граната која му експлодира во близина на ногата“, вели таа.
Освен други јавни институции, на северот на Косово на крајот на 2022 година оставки поднесоа и градоначалниците на четири општини. А за пополнување на институционалниот вакуум и уставната обврска, во април 2023 година во овие општини се одржаа вонредни избори, кои беа бојкотирани од главната партија на Србите, Листа Срби. Освен овој ентитет, ги бојкотираа и Србите од другите субјекти. Како резултат на тоа, во четирите општини на север за градоначалници беа избрани кандидатите од албанските партии, со симболичен процент од излезноста на граѓаните.
Започнувањето со работа во општинските објекти на двајца од четворицата избрани градоначалници, на Лепосавиќ и на Звечани и на придружбата до канцелариите од страна на косовската полиција наиде на противење на дел од српските граѓани.
За разлика од Маринковиќи, кој известуваше од Звечани, новинарката на Kallxo.com Аделина Ахмети на 29 мај известуваше од Лепосавиќи. Ахмети раскажува како дел од лицата кои биле дел од протестите започнале со вербални и физички напади врз новинарите, главно со фрлање разни работи кон нив. Со истите сцени, вели таа, се соочуваат околу една недела по ред.
„На 29 мај 2023 година, маскирани лица не нападнаа додека известувавме за разговорите на поранешниот градоначалник на Лепосавиќ и членовите на КФОР за отстранување на градоначалникот и полицајците од објектот на општината. Во Лепосавиќ имаше неколку дена од 29 мај, некои 7-8 дена, кога одвреме-навреме не навредуваа, пцуеја, демолираа автомобили, како и вербални и физички напади“, вели таа.
Зорица Крстиќ-Воргучиќ како новинар работи повеќе од 10 години. За време на долгогодишното новинарско искуство, сега во „Радио Ким“, таа ја опишува и ситуацијата на крајот на мај во општините со мнозинско српско население како најтешка за известување. Таа вели дека таа и другите колеги имале среќа да избегаат без повреди, иако стоела на просторот меѓу демонстрантите и силите на КФОР, кога бил испукан солзавец.
„Во еден момент не видов ништо бидејќи го голтнав солзавецот. Откако малку се повлековме од конфликтот, здравствените работници од локалниот здравствен дом излегоа од никаде и ни дадоа физиолошки раствор за да ги измиеме очите. Со мене беа уште неколку колеги. Кога се вратив, сфатив дека не знам каде е мојот пријател снимател. Бидејќи мрежите (интернет и мобилен) беа лоши, долго време не можев да дознаам каде е. Бев многу загрижен за него, бидејќи последен пат го видов меѓу КФОР и демонстрантите“, вели Крстиќ-Воргучиќ.
Лоши искуства со безбедносниот персонал
Од извештаите за тензични ситуации на север, Ана Куп, новинарка на „Прва“, нема добри искуства со безбедносните лица.
„Бев во дворот на црквата каде што мислев дека сум безбеден, со некои други колеги, кога солзавецот полета кон нас. Полицијата дистрибуираше солзавец. По таа акција излегов од дворот на црквата и имав непријатна ситуација со полицаец кој ми впери пиштол. Иако ја покажав акредитацијата, добив впечаток дека не е заинтересиран. Потоа, неколку дена подоцна, имав непријатна ситуација со еден војник од КФОР, кој изненадувачки се обиде да ми го прекине преносот во живо за телевизија“, вели таа.
Фетије Камбери, новинарка во ТВ1, има различно искуство со косовската полиција и КФОР. Таа укажува на грижата што ја добивале од полицијата во времето кога биле соочени со тензии во Лепосавиќ, но вели и дека членовите на мисијата на НАТО и ЕУ на Косово не дејствувале.
„Немаше иста љубезност од припадниците на КФОР и ЕУЛЕКС, бидејќи тие беа таму кога бевме нападнати. Не реагираа, дури има случаи кога не ни дозволија да влеземе во безбедносните линии за да побараме помош“, вели таа.
Припадниците на безбедносните институции, локални или меѓународни, според Аделина Ахмети од Kallxo.com, не обезбедиле обезбедување на ниту еден од новинарите на северот на земјата.
„Единствено безбедно место за новинарите одвреме-навреме беше полициската станица во Лепосавиќ. КФОР и ЕУЛЕКС никогаш не обезбедиле безбедност иако немале мандат, но и во случаите кога биле евидентирани напади против нас не реагирале“.
„На српските новинари вербално им се заканувале, а на албанските физички“
Српските и албанските новинари имаат различни ставови во однос на третманот на етничките разлики во вакви ситуации. Сепак, сите пет интервјуирани новинари зборуваат за добра комуникација и соработка меѓу себе.
Но, Камбери вели дека „албанските и српските новинари не биле еднакви во овие извештаи за тензии во четирите северни општини“.
„Додека албанските новинари се соочија со демонстрантите со маски, пцуења на српски јазик, не дозволувајќи снимање на овие групи, кршеа камери и други информативни уреди, фрлаа камења/јајца при врски во живо и појавување пред камера до кога автомобилите беа скршени и изгорени, нашите српски колеги беа блиску до нив, па не беа на линијата за известување каде што стоевме, беа меѓу демонстрантите што известуваа, освен српските колеги на Гласот на Америка, кои решија да останат со Албански новинари, а не меѓу толпата на оние што не нападнаа“, вели Фетије Камбери, новинарката на ТВ1, иако додава дека комуникацијата со повеќето српски новинари е добра.
Катарина Маринковиќ беше сведок и на физичките и вербалните напади врз медиумските екипи на албански јазик, заедно со српските.
„Разликите беа во тоа што ние новинарите од српските редакции повремено добивавме вербални и попровокативни закани, додека албанските новинари често беа физички нападнати и нивните автомобили беа оштетени“, вели таа. „Тие беа удирани со јајца и вербално им се заканија дека ќе го напуштат местото каде што се собраа демонстрантите во центарот на Лепосавиќ. Бев сведок и на инцидентот кога беа каменувани два автомобила на албанските медиуми во центарот на Лепосавиќ“.
Но, Ана Куп смета дека без разлика на националноста, во тензични ситуации новинарите треба да бидат подготвени да се соочат со одредени инциденти. Знам дека некои колеги кои известуваат на албански јазик имале проблеми додека известувале на север, но познавам многумина кои немале никакви. Во такви ситуации, без разлика на националноста, мора да бидеме подготвени дека некој инцидент може да му се случи“, вели таа.
Сличен став кон Купот дели и Зорица Крстиќ-Воргучиќ. Таа вели дека нема голема разлика во односот кон новинарите, иако признава дека албанските медиуми имале повеќе мака.
„За нив беше понеизвесно. Евидентирани се неколку случаи на напади врз наши колеги од Приштина, уништени им се автомобилите и опремата. „Српските новинари не доживеале таква загриженост, но доживеале - навреди, турканици, закани“, рече таа.
Однесувањето на граѓаните од општините со српско мнозинство, вели таа, е поврзано со расположението што го имаат кон мнозинството новинари.
„Не сакаат да даваат изјави, можеби од страв што би можеле да кажат. Тие немаат доверба во медиумите, без разлика на која заедница и припаѓаат. Од друга страна, тие не разбираат дека ние само си ја работиме работата“, вели таа.
А, Аделина Ахмети, новинарка на Kallxo.com, вели дека нивните српски колеги ја имаат предноста во јазикот, што им ја олеснува комуникацијата во таа област.
„Ние известуваме од истиот простор, но српските новинари поради комуникација успеваат да имаат повеќе простор во покривањето на настаните со граѓаните во разговор, за разлика од нас, инаку сличноста е само местото, дали Лепосавиќ или Звечан.
Потребна е поголема безбедност при известувањето
Петте интервјуирани новинари - тројца Срби и двајца Албанци - повикуваат на обезбедување на новинарите кога ќе се соочат со тензични ситуации, како оние од минатата година.
Недостигот од соодветна опрема за известување за насилни настани и поддршка од безбедносните институции се другите забелешки што ги имаат албанските и српските новинари. Тие, исто така, сметаат дека е важна обуката за известување од напнати ситуации.
Да ни овозможат непречено да си ја вршиме работата и институциите да не ни создаваат дополнителни потешкотии“, е барањето на новинарката Ана Куп.
Зорица Крстиќ-Воргучиќ од РадиоКим го сподели своето искуство од посетата на Стокхолм, каде што беше информирана за обезбедувањето кое им го нуди полицијата на новинарите.
„Ние сме далеку од таква ситуација“, вели таа. „Наша должност е да и служиме на јавноста..., и тие мора да го разберат и прифатат ова. Затоа што на крајот сите се заменливи, додека новинарите остануваат и си ја вршат работата“.
Но, покрај обезбедувањето и повикот што треба да се упати да не се напаѓаат новинарите при извршувањето на нивните должности, Катарина Маринковиќ од Медиумскиот центар ја критикува и казнената политика.
„Криминалната политика кон оние кои напаѓаат новинари треба да биде построга, а не напаѓачите да бидат казнети или условни затворски казни за физички напад врз новинари“, вели таа.
Покрај опремувањето со потребните алатки за известување, Аделина Ахмети од Kallxo.com вели дека е важно обуките кои се одвиваат да се прават на практичен начин, а не само теоретски.
„Обука на терен, во која било полициска вежба за време на немири за да имаме детално во планот каде можеме да останеме, како да се пријавиме, колку можеме да ја попречиме работата на полицијата или другите институции или колку тие можат да ни ја попречат работата. ако не сме рангирани на вистинското место за известување“, вели таа.
Според Здружението на новинари на Косово, од јануари до декември минатата година биле пријавени 74 случаи на закани и напади врз новинари и медиуми. Од нив, 30 се евидентирани при пријавување во северниот дел на државата, додека останатите случаи се пријавени од други области и активности.
Од овие напади, 46 биле извршени врз новинари во групи, 17 врз машки новинари и 11 врз новинарки.
Во прилог на оваа статија, Новинарката на Цензоловка и Фондацијата Славко Чурувија, Даница Ѓокиќ, пишуваше за предизвиците на новинарките кои известуваат за Косово во меѓународните медиуми.