Се изразува страв од продолжување на блокадата во Парламентот

Функционери на движењето „Ветевендосје“ го обвинија Уставниот суд за пречекорување на своите овластувања и создавање нови норми, коментирајќи ја пресудата за конститутивната седница. Политичките експерти предупредија дека отфрлањето на пресудата може да ја продлабочи институционалната блокада.

Функционерите на партијата што победи на националните избори продолжија да ја критикуваат пресудата на Уставниот суд во врска со конституирањето на Собранието, која сè уште не е целосно објавена во Службен весник.

На прес-конференција во неделата, вршителката на должноста министерка за правда, Албулена Хаџиу, изјави дека судот создал нови норми и ги пречекорил своите овластувања. 

Таа ја опиша судската наредба за организирање јавно гласање за претседател на парламентот како узурпација на овластувањата на пратениците.

„За мене, известувањето на Уставниот суд претставува сериозна загриженост, бидејќи претставува флагрантно пречекорување на овластувањата на Уставниот суд. Потоа ќе објаснам што точно се подразбира под пречекорување на уставни овластувања. Според член 4 од Уставот, Уставниот суд е највисоката институција што го толкува Уставот на Република Косово и е институција што е гарант за почитување на Уставот. Некои од точките од диспозитивот што веќе се објавени не потекнуваат од текстот на Уставот и не се предвидени во ниту еден член од Уставот. Ниту во Уставот ниту во Деловникот на Собранието и следствено тие претставуваат создавање нови норми, што е функција на законодавната власт, но не и на судската власт“, рече Хаџиу. 

Според неа, движењето Самоопределување „никогаш не рекло дека нема да ги почитува пресудите на Уставниот суд“ и додаде дека постапките на партијата за седницата по оваа пресуда ќе бидат објавени кога ќе дојде време. 

„Какви ќе бидат нашите постапки по оваа одлука, ќе разберете кога ќе дојде време. Не знам која одлука да ја почитувам, онаа од 2014 година, или онаа од пред еден месец, или што и да беше“, нагласи таа.  

Хаџиу рече дека треба да има дебата за практиките на толкување на уставот да не се претворат во тивки механизми за промени на уставниот поредок.

„Никаде во Уставот не е дозволено пратеник да биде предмет на оценка на Уставниот суд. Само претседателот може да биде предмет на уставен акт, а судот може да ги разгледува актите на Собранието, но не и на поединец, во овој случај претседателот. Другата вели, процесот на гласање за претседателот и заменик-претседателите, дека гласањето треба да биде отворено. Сега прашањето е дека во претпоследната пресуда се вели дека не е предвидено гласањето да биде отворено или затворено, ова е по волја на пратениците. Сега судот вели дека гласањето треба да биде отворено. Од каде судот го добива ова право“, рече Хаџиу. „Значи, судот ги ограбил уставните овластувања на Собранието на Република Косово, бидејќи тие се органот што треба да одлучува, а тоа го потврди и во пресудата од 2025 година. Другата е дека гласањето треба да се спроведува само три пати. Каде го виде судот ова?“.  

Коментирајќи ги изјавите на експонентите на најголемата партија, политичкиот експерт Африм Касоли оцени дека постојат сигнали дека конечната пресуда нема да биде прифатена. 

„Сега е јасно дека обидот претседателот на Собранието да се гласа со тајно гласање е неуставен, а исто така и дека победничката партија на изборите не може да продолжи бесконечно со истиот кандидат, бидејќи тогаш нејзиното право на позицијата претседател на Собранието се трансформира во механизам за блокирање, доколку нема компромис со другите политички субјекти. Значи, таа има право три пати со истиот кандидат да премине на вториот. Сепак, врз основа на досегашните политички изјави, со посебен акцент на оние на победничката партија на изборите, видовме исклучително критички став кон последната пресуда на Уставниот суд“, рече Касоли. „Она што моментално стои, ако обрнеме внимание на нивните изјави, е дека победничката партија не ја прифатила оваа пресуда. Тоа е официјалната изјава на Движењето Самоопределување каде што се нагласува фактот дека Уставниот суд го прекршил Уставот. Во моментот кога имате ваква перцепција, дека Уставот е прекршен, тогаш е логична бесмислица да се прифати истата пресуда.“ 

Касоли, исто така, ги коментираше наодите на голем број пратеници на Самоопределување, дека со последната пресуда се обидува да се украде демократската волја на граѓаните на Косово. 

„Дали тоа ќе се одрази во наредните денови, кога ќе истечат роковите, останува да се види. Можеби некој голем меѓународен притисок и пресметка на пофатални последици, ако оваа одлука не се спроведе, отколку ако се спроведе, би можеле да влијаат на почитување на пресудата на Уставниот суд, но ова не би било спроведување од волја, туку еден вид спроведување од притисок, а не демонстрација дека Уставот мора да се почитува и политичкото однесување мора да се прилагоди на неговите норми, но само за претстава, за да се исполни оваа задача“, рече тој.

Овој поранешен пратеник нагласи дека патот до конституирање на Собранието е турбулентен, освен ако нема тенденции на блокирање. 

„Според мене, ситуацијата е јасна. Тоа е, за практиките што се следат досега при изборот на претседател на Собранието, треба да се продолжи со јавно гласање. Победничката партија има право и она што е ново во овој поглед, кандидатот не може да биде номиниран повеќе од три пати. Како што знаеме, Движењето Самоопределување има 48 пратеници, а другите парламентарни субјекти изразија подготвеност да гласаат за други кандидати на Движењето Самоопределување. Го знаеме ставот на ПДК: секој што не бил министер во владиниот кабинет. Алијансата за иднината на Косово, исто така, изрази некои од своите политички преференции. Значи, реално, ако се следи оваа пресуда, ако не се следат субверзивни методи против неа со цел да се блокира, патот е отворен за конституирање на Собранието“, рече Касоли. 

Според него, главниот проблем лежи во недостатокот на политичка волја и обидот уставните норми да се толкуваат според тесна партиска призма. 

„Бев скептичен дека оваа пресуда ќе биде спроведена, иако не знаев каква ќе биде нејзината форма и содржина. Бев скептичен дека лесно ќе биде спроведена, бидејќи започна оваа негативна тенденција Уставот и неговите норми, правната инфраструктура, да се толкуваат повеќе според тесна партиска призма, а не онакви какви што се објективно, а тоа е дека сите политички субјекти треба да имаат примарна лојалност кон Уставот пред партиските интереси“, нагласи тој. 

Уставниот суд ја донесе својата одлука оваа недела, откако спои два случаи за конститутивната седница, кои беа поднесени одделно од ПДК и ЛДК. Уставниот суд наложи гласањето за претседател на парламентот да се одржи јавно и победничката партија да не може да предложи ист кандидат за оваа позиција повеќе од три пати. 

Пресудата ги обврзува пратениците да го изберат претседателот на Собранието со јавно гласање во рок од 30 дена, но не ги наведува последиците доколку овој рок биде прекршен. 

Пратениците не успеаја да го изберат претседателот на највисоката законодавна институција од изборите во февруари. Досега, повеќе од 50 седници беа неуспешни. Движењето Самоопределување, како победничка партија, никогаш не обезбеди 61 глас за името на Албулена Хаџиу, па дури ни за комисијата за тајно гласање за претседател на собранието.