Косовскиот демократски институт (KDI) директно го поврза падот на Индексот за перцепција на корупцијата во Косово со парламентарната криза по изборите на 9 февруари 2025 година.
КДИ ги наброја последиците предизвикани од политичката блокада во спроведувањето на антикорупциските реформи.
Поддржете го ВРЕМЕЗачувај ја вистината.
Професионалното новинарство е во јавен интерес. Вашата поддршка му помага да остане независно и кредибилно. Придонесете и вие. 1 евро прави разлика.
Писмо до читателот — Зошто бараме ваша поддршка Придонесете„За прв пат, владата во целосен мандат не успеа да ја усвои националната стратегија против корупцијата. Уште полошо, 2025 година заврши без да биде назначен Главен државен обвинител, поради континуираното противење од претседателот, премиерот и другите институционални носители. Неуспехот да се пополни оваа клучна позиција подолг период го ослабна функционирањето на обвинителскиот систем и создаде институционална несигурност во однос на борбата против корупцијата. Исто така, вреди да се напомене дека корупцијата не беше меѓу централните теми на изборните програми на двата изборни циклуси минатата година, за разлика од претходните изборни циклуси“, се наведува во соопштението за медиумите од КДИ.
Според КДИ, 2025 година беше карактеризирана и со истраги и обвинувања против неколку високи владини функционери. Тука се споменува прашањето за „државните резерви“ во кое премиерот Албин Курти одби да се појави пред Специјалното обвинителство како сведок.
„Одбивањето на соработка со органите за кривично гонење од страна на највисоките извршни нивоа ја поткопува довербата во независноста на правдата и сериозно ја оштетува културата на јавна одговорност, директно влијаејќи на перцепцијата за корупција. Сепак, и покрај истрагите и обвиненијата, во Косово сè уште нема конечна пресуда за ефикасно затворање на високи јавни службеници за коруптивни дела - што создава перцепција за неказнивост, намалувајќи ја јавната доверба во правдата и во ефикасноста на борбата против корупцијата“, се вели во соопштението.
КДИ оцени дека отсуството на Собранието го спречило одобрувањето на нацрт-законите од пакетот реформи и уставните амандмани за процесот на проверка.
„Неколку клучни закони, вклучувајќи го и оној за Бирото за конфискација на неоправдан имот, продолжија да чекаат пресуда од Уставниот суд до јануари оваа година. Иако новиот Закон за Обвинителскиот совет на Косово стапи на сила и се очекуваше првите ефекти од реформата да се дадат до јануари 2026 година, неодамнешните случувања во Косовскиот обвинителски совет откриваат внатрешни пречки и отворен отпор кон институционалната рекалибрација од страна на некои од старите структури на обвинителскиот систем. Кон крајот на минатата година, група високи членови на Косовскиот обвинителски совет донесоа незаконски одлуки, разрешувајќи го вршителот на должноста главен државен обвинител и блокирајќи го назначувањето на нов член, во обид да се спречи реконфигурацијата на кворумот што би овозможило спроведување на реформата“, се вели во соопштението.
Исто така, се истакнува дека актуелната влада донела одлуки со буџетски последици во отсуство на транспарентност и парламентарна контрола, како и дека имало случаи на користење на јавни средства за изборни цели. Исто така, се вели дека имало случаи каде што функционери на владејачката партија вршеле притисок врз медиумите, организациите на граѓанското општество и правосудните институции преку делегитимизирање на дискурсот и јавни напади.
„Овие дејствија не се само политичка реторика, туку обид за ослабување на критичкиот надзор. Стеснувањето на граѓанскиот простор е директен показател за слабеењето на демократската контрола врз власта. Од друга страна, значителен дел од позициите на високо ниво за донесување одлуки во овој период ги држеа вршители на должност раководители, што ја ослабува институционалната одговорност и ја попречува стабилноста на донесувањето одлуки“, се наведува во соопштението.
КДИ оцени дека имало стагнации и во други области поврзани со јавниот интегритет, имено набавките и трошењето на јавните пари.
КДИ побара Собранието да се формира што е можно поскоро по изборите на 28 декември, земајќи ја предвид минатогодишната стагнација како резултат на политичката криза.
„Конечно, КДИ оценува дека овогодишната стагнација е директна последица на политичката криза и недостатокот на целосно функционирање на институциите. Без функционално Собрание, без спроведени реформи и без вистинска неказнивост, напредокот против корупцијата останува кревок. Поради оваа причина, итно формирање на нови институции по изборите на 28 декември е суштински услов за враќање на нормалното функционирање на државата и продолжување на блокираните реформи“, се наведува во соопштението.
КДИ побара од Парламентот и новата Влада да ја стават борбата против корупцијата на врвот на агендата, вклучително и усвојување на национална стратегија за борба против корупцијата, финализирање на пакетот за реформи во правосудството, целосно спроведување на реформата во Обвинителскиот совет и обезбедување ефикасно казнување за корупција на високо ниво.
„Подеднакво итно е враќањето на парламентарната контрола врз донесувањето буџетски одлуки, зајакнувањето на транспарентноста во јавните набавки и заштитата на граѓанскиот простор од политички притисок. Без овие конкретни и итни чекори, секое ветување за борба против корупцијата ризикува да остане декларативно и да се претвори во долгорочен удар за владеењето на правото во Косово“, се наведува во соопштението.
Транспаренси Интернешнл денес го објави Индексот на перцепција на корупцијата (CPI) за 2025 година, кој ја мери перцепцијата за корупција во 182 земји низ целиот свет, врз основа на податоци од независни меѓународни извори, вклучувајќи ја Светската банка, Светскиот економски форум и други веродостојни глобални организации.
Косово оваа година освои 43 поени и беше рангирано на 76-то место од 182 земји. Со пад од еден поен во споредба со минатата година и рангирање од три места, Косово го прекина постепениот тренд на пораст што го бележеше околу една деценија. Падот на индексот претставува стагнација во борбата против корупцијата и е директно поврзан со парламентарната криза по изборите на 9 февруари 2025 година, кои го блокираа нормалното функционирање на институциите, а со тоа и спроведувањето на важни реформи во областа на борбата против корупцијата.
Во споредба со регионот на Западен Балкан, рангирањето по поени е следно: Црна Гора (46), Косово (43), Северна Македонија (40), Албанија (39), Босна и Херцеговина (34) и Србија (33). Косово останува второ во регионот, но овогодинешниот пад го прекинува трендот на раст од последните години и ја става земјата во фаза на стагнација во време кога регионот како целина се соочува со слабеење на институциите и намалени реформи.
