Летање на работната сила

*Текстот и приказната се подготвени во рамките на проектот „Слушај“!

За една деценија околу 350 илјади граѓани на Косово мигрирале на Запад. Економистите велат дека трендот на егзодус силно го погодил пазарот на трудот. И Косово е напуштено од добро квалификувани работници. Во Лекарската комора рекоа дека за десет години повеќе од илјада нејзини членови го напуштиле Косово

Четврт век четвртина од жителите на Косово мигрирале во западните земји во потрага по подобар живот. Само во последните десет години повеќе од 350 илјади граѓани ја напуштиле државата која, според челниците на Агенцијата за статистика, има не повеќе од 1.5 милиони жители.

Властите постојано се гордеат со најголемото богатство на Косово - младите. Но, токму младите доминираа во редиците пред амбасадите на земјите кои го олеснија издавањето на работните визи, пред се на германската амбасада.

Економистот Висар Вокри вели дека миграцискиот тренд на работната сила на Косово започнал во 2016 година.

„Зборуваме од 2016 до 2022 година, кога околу 120 илјади Косовари добија работни дозволи во Германија. Така, овој тренд се очекува само да продолжи, можеби дури и да се зголеми со либерализацијата на визите бидејќи сега процедурите се премногу поедноставени, многу се поедноставени за секој што има на ум да замине и да бара работа во земјите на Европската унија. . Но, уште еднаш потенцирам, Германија и понатаму останува главна дестинација“, рече Вокри. 

исто така Арбери пред 10 месеци Бројот на здравствени работници кои сакаат да го напуштат Косово се намалува

Германската амбасада во Приштина посочи дека во текот на 2023 година издале 56 илјади 194 шенген визи за граѓаните на Косово, како и 18 илјади 87 национални визи, меѓу кои и работни визи. Податоците за визите доделени оваа година не се достапни, меѓутоа, врз основа на статистиката на Сојузното Министерство за надворешни работи на Германија, Косово во 2022 година беше рангирана на петтото место, по Индија, Турција, Србија и Босна и Херцеговина по бројот на национални визи. на работа со вкупно 9 илјади 309. Дури и по бројот на визи за обединување на семејството, Косово е на петтото место со 4, по Индија, Турција, Либан и Русија. 

Економистот Вокри ги споменува главните фактори кои ги тераат младите да ја напуштат државата.

„Во случајот со Косово, сметам дека тоа е комбинација на фактори, односно движечки и стимулативни фактори. Велам охрабрувачки затоа што Германија, која веќе го направи овој чекор и веројатно води нов бран на промени во Европа, сè уште го нагласувам тоа, бидејќи верувам дека таа Германија неизбежно ќе го следат и други земји од Европската унија направи“, нагласи тој. „Значи, ќе размислуваат да го отворат пазарот на трудот и за другите земји бидејќи им треба работна сила. Значи, ова се движечките фактори. Во конкретниот случај, во Косово тоа е олеснување на движењето кон земјите на ЕУ“.

И други земји издадоа работни визи, но помалку од Германија.

Амбасадата на Хрватска потврди дека во текот на 2022 година има издадено вкупно 6 илјади 760 визи, од кои 4 илјади 216 од типот Д, кои се издадени за долготраен престој, главно за работа или обединување на семејството. Лани вкупно издала повеќе визи, но за долгорочен престој 4 илјади 116 визи.

Во Словенија работат и многу Косовари, но Амбасадата на оваа земја не одговори на прашањата за визите што ги издала.

Четирицифрен број визи се издадени и од земји како Финска. Амбасадата на оваа земја во Приштина соопшти дека во 2022 година примила 2 илјади 125 барања за први дозволи за престој од државјани на Косово, од кои 1 илјада 270 биле за работа, а помалку во 2023 година - од 1 илјада и 670 барања, 662 биле за работа. Годинава, од 1 јануари до 15 април, во Амбасадата пристигнале 219 апликации, од кои 86 за работни места.

Швајцарија беше меѓу главните дестинации за миграција на Албанците. Сепак, од амбасадата на оваа земја во Приштина соопштија дека граѓаните на Косово и другите земји кои не се членки на ЕУ имаат многу ограничен пристап до швајцарскиот пазар на труд. Врз основа на податоците на Централната управа, за граѓаните на Косово во 74 година се издадени вкупно 2022 работни визи, во 53 година 2023 и во трите месеци од 2024 година 9 работни визи.

Првите ефекти

Економистот Вокри вели дека пазарот на труд е погоден од миграцијата. 

„Веќе ги гледаме првите ефекти во градежниот сектор, донекаде можеби и земјоделството, но и во угостителството или гастрономскиот сектор на кој се повикуваме. Има недостиг на работна сила. Ова го кажуваат приватниот сектор и бизнисите. Секако, во овој период имавме и можна промена во структурата на имигрантите од Косово. Не зборуваме само за работници со пониски вештини, туку зборуваме и за добро квалификувани работници од здравствениот сектор, на пример“, нагласи тој. „Имавме голем број здравствени работници кои главно мигрираа во Германија, но и во други сектори, како што е ИКТ секторот.

Миграцијата особено го погоди здравствениот сектор. 

Претседателот на Лекарската комора на Косово, Плеурат Сејдиу вели дека трендот на бегство на здравствени работници трае од 2013 година.

„Од тогаш имаме просечен број од 140 луѓе годишно. Во некои години беа од 110. Значи од 2013 година може да се брои кога почнаа да го напуштаат Косово со трицифрена бројка и оваа појава продолжува“, нагласи Сејдиу. „Во овие први четири месеци имаме 40 наши колеги кои си заминаа. Приближно 10 месечно, тоа е бројот што доаѓаат да ги пополнат потребните документи за заминување или прифаќање работа таму и како краен документ за комплетирање на документацијата е токму потврдата од Лекарската комора дека немаат никакви проблеми во етичкото минато - професионалец“. 

Повеќе од лекари, има медицински сестри кои заминуваат. 

Сејдиу вели дека бројот на овие здравствени работници кои го напуштаат Косово е три пати поголем од оној на лекарите.

„Тоа е поголем број, но обично е од 1 до 3. Тоа е, ако ние имаме 10, тие имаат 30“, вели тој. 

Само минатата година Сејдиу вели дека Косово го напуштиле 180 лекари, додека од 2013 година има близу 1 лекари кои заминале во западните земји за вработување. Тој смета дека бегството на здравствените работници е загрижувачко за државата, во чие образование вели дека државата инвестирала многу.

„Да, цената е огромна. Има различни пресметки, од неколку десетици илјади до 100 илјади, дека може да чини да се подготви студент до дипломирање, а да не зборуваме за специјалисти, бидејќи специјализацијата е веројатно три пати повеќе од оваа сума. Со други зборови, тоа се големи суми и за развиените земји и покрај тоа што ние мирно го прифаќаме фактот дека тие плати што се трошат на факултет се“, рече Сејдиу. „Ова е голема загуба, имајќи предвид дека сите се млади мажи и девојки штотуку дипломирале, имаат 28-29, 30 години, сите се во времето кога создаваат семејства и си заминуваат со своите семејства“.

Срамежлив од новиот бран бегства

Институциите како Министерството за надворешни работи и дијаспора, Министерството за внатрешни работи и Агенцијата за статистика не го знаат бројот на граѓани кои добиле работни визи, обединување на семејството и туристички визи во текот на 2022, 2023 и овие месеци од 2024 година. .

исто така СВЕТОТ 1 ј. пред Заминувањето на лекарите го остава здравствениот систем на Јемен во колапс, милиони пациенти без помош

А, извештајот на Институтот за напредна политика ГАП, објавен во јануари, покажува дека од 2012 до 2022 година од Косово се иселиле над 338 граѓани, додека само во 2022 година се иселиле 41,553 граѓани. Врз основа на овој документ, во 2022 година активната работна сила е намалена за околу 21,500 лица, додека неактивната работна сила е намалена за околу 14,700 лица. 

Секторите кои се очекува да бидат најмногу погодени од заминувањето на вработените на краток и среден рок, според извештајот, се градежништвото, хотелиерството и гастрономијата, трговијата и производството. А, според ГАП, истите сектори се меѓу оние со најголем број вработени и каде продуктивноста на вработените е висока. 

Економистите стравуваат од новиот одлив.

„Во следните месеци и години веројатно ќе видиме нов тренд на напуштање на работната сила од овој сектор. Ова го велам затоа што досега во првите месеци од годинава бевме во можеби постуден период во зимско време, каде што активностите во градежниот сектор во земјите од Европската унија се веројатно со помал интензитет. Пак ја земам Германија за пример затоа што голем дел поради капацитетите бегаат во Германија. Очекувам сега, со почетокот на пролетта, да има можеби поизразен егзодус на работници од овој сектор“, вели економистот Висар Вокри. 

На младоста се гледа како на важна предност во Косово. А, отворањето на земјите од Запад главно кон земјите од Западен Балкан, според економистот Вокри, ги покажува преференциите што ги имаат европските земји.  

За ова зборуваше и директорот на Одделот за Европа при Меѓународниот монетарен фонд (ММФ), Алфред Камер, кој препорача елиминација на бариерите на европскиот внатрешен пазар. На прес-конференција во април, одговарајќи на прашањето на TIME за тоа како да се запре одливот на мозоци, Камер рече дека нема лесни решенија и брзи поправки. 

„Ова беше голем проблем за земјите во регионот и тука советот е дека образованието е клучно, вештините се клучни за населението, за да се генерираат работни места и вработување таму. Ова е важен одговор. А другиот дел, во крајна линија, е дека треба да ја зголемите продуктивноста, треба да го зголемите растот за да го генерирате приходот што луѓето го бараат, а тоа, повторно, значи преземање на сè уште тешките структурни реформи во многу од земји и тие, на крајот, ќе овозможат стимулации за работниците да останат или да се вратат“, рече Камер. „Нема лесни решенија, ова е суштината и нема брзи решенија за да се реши проблемот со одливот на мозоци.

Надеж за враќање

Претседателот на Лекарската комора на Косово смета дека е невозможно да се запре одливот на мозоци. Вели дека ова не можеле да го направат ниту другите земји. 

„Не гледаат перспектива во здравството во Косово во блиска иднина, но гледаат перспектива и во семејството, во земјите каде што одат. Сега капацитетите ги дава Германија, каде по три години им дава и државјанство, за ова време добиваат и квалитативна специјализација, плус обединување на семејството. Сето тоа се причини и олеснувања што ги даваат тие држави кои не ни доаѓаат со години“, рече Сејдиу.

На прашањето што прават за да се запре бегството на здравствените работници, Министерството за здравство го спомена зголемувањето на платите, кои според нив се меѓу највисоките во регионот. Надлежните од ова министерство во писмените одговори велат дека покрај економскиот развој, зголемувањето на коефициентот на плати ќе продолжи и следната година и дека доколку лекарите изберат да работат само во јавниот сектор, се предвидува уште едно зголемување на платите.

Сепак, тоа не го промени трендот на заминување на здравствените работници.

Економистот Висар Вокри вели дека платата не е главниот двигател за бегство од државата.

„Доминираат здравјето, нивото на здравство во Косово, образованието, условите за работа. Кога велам услови за работа, не мора да мислам на платата, односно на висината на приходите, туку на работното време, безбедноста при работа, сигурноста во однос на договорот. Имавме и продолжуваме да имаме релативно висок степен на неформалност на пазарот на трудот. Некаде третина од вработените се веројатно без договори за работа и слично. Значи има многу фактори“, потенцира економистот Вокри. 

Но, има млади луѓе како студентот по математичко-природни науки, Ринор Кичмари, кои веруваат дека бегството не е решение.

„Мојата цел е да живеам во Косово, да работам и да придонесувам за земјата и заедницата. Она кон што целиме јас и мојата компанија, кои имаме слични размислувања, е да стекнеме знаење во странство, да одиме на семестарски студии, но и да завршиме научна и академска програма, но потоа да се вратиме со знаењето што го добиваме од другите земји пријатели на Косово. било да е во Европа, било во Америка, да се вратиме назад и со тоа знаење да и служиме на заедницата и на државата“, рече ученикот Вокри. 

Тој вели дека квалитетот на животот на младите кои излегуваат на улиците низ Европа е предизвик. 

„Кога одат таму, немаат друштво, немаат семејство, немаат социјална поддршка, немаат социјален мотив и сето тоа придонесува да има проблеми со интеграцијата, така што квалитетот на животот може да им биде послаб, особено ако немаат квалификации, немаат ни сертификати, кои се меѓународно признати“, рече Кичмари. 

Резултатите од истражувањето спроведено од Институтот ГАП во декември 2023 година покажуваат дека 28 отсто од граѓаните на Косово над 18 години планираат да емигрираат во првата половина на 2024 година. Возрасната група под 24 години, според Институтот ГАП, е најверојатна категорија со 33.4 отсто да емигрираат.

А, економистот Вокри дава неколку предлози за политиките што треба да се преземат за да се запре миграцискиот тренд.

„За да го запреме овој тренд, мора да размислуваме за решавање на овие прашања, односно на овие фактори кои ги туркаат граѓаните да го напуштат Косово. Значи, да размислиме за подобрување на здравствениот систем, образовниот систем, да создадеме механизми за да се обезбеди почитување на договорот за работа. Првично, вработените ги уживаат сите права што треба да ги имаат според важечката законска регулатива и на овој начин верувам дека постепено ќе создадеме средина, која е веројатно попогодна за живеење, поприфатлива за граѓаните на Косово“, рече тој. рече економистот Вокри.

исто така СВЕТОТ пред 1 месеци ОН: Речиси 118 милиони луѓе раселени поради конфликт или прогон во 2025 година

КОХА упати прашања и до Кабинетот на премиерот и до Министерството за образование што прават за да обезбедат услови граѓаните да не ја видат перспективата во странство, но одговорите изостанаа.

А, истражувањата покажуваат дека миграцијата на Косовците кон западните земји ќе продолжи уште некое време. Не е пронајден лек за спречување на овој тренд. И не се очекува некое време да се најде!