Ниту САД ниту ЕУ не се изјаснија против идејата за размена на територии меѓу Косово и Србија

Дијалогот меѓу Косово и Србија е еден од најнетранспарентните процеси што досега се развиле околу Косово, надминувајќи ги разговорите во Рамбује и оние за статусот што започнаа во Виена.

Поради ова, во текот на овој процес се создадени многу митови, многу недоразбирања, шпекулации, недоречености и нејаснотии. Честопати тие беа намерни, па дури и од страна на ЕУ како олеснувачки и пожелни. Затоа што ЕУ наивно го избра пристапот на „конструктивна двосмисленост“ како принцип што ќе и овозможи да успее додека „страните“, Косово и Србија, кажуваат што сакаат и се во право.

Ова продолжува и денес. Што и да каже косовскиот претседател Тачи, може или не е правилно. Дури и Вучиќи и неговите соработници можат да кажат што сакаат, дури и спротивно од она што го кажува Тачи и повторно никој од ЕУ не смее да ги демантира.

Помеѓу многу работи, кои се познати и непознати, видени и невидени, претставена е и идејата за размена на територии како идеја за договор. Затоа што е прифатено барањето на Србија дека „не може да прифати едната страна да добие сè, а другата ништо“ и дека „Србија мора да добие нешто“.

Се зборуваше дека „веќе има договор“ и дека треба само да се почека тој да биде потпишан. Демантирано е дека „има такво нешто, барем во писмена форма“. Но, со голема веројатност, иако не со сигурност, може да се каже дека оваа тема е разговарано, постои како идеја и предизвика големи поделби и на Косово и меѓу косовските пријатели.

Ќе се обидеме, врз основа на информациите што можевме да ги добиеме во текот на неколку месеци, јавни и неформални, да ги разјасниме што е можно повеќе митовите и „вистините“ за овие дилеми:

Дали постои таен договор за размена на територии?

По секоја веројатност, НЕ. Барем не во писмена форма. Но, многу меѓународни, европски и американски дипломати, луѓе кои имаат блиски контакти со актерите во дијалогот, велат дека оваа идеја постоела и полетала во 2019 година, кога истече мандатот на Федерика Могерини и на Европската комисија.

Откако се појави идејата за можноста за размена на територии, како решение во дијалогот Косово-Србија, претставници од Соединетите Американски Држави и голем број претставници на ЕУ во Брисел изразија подготвеност да прифатат таков идеја „ако е резултат на договор на страните“.

Впрочем, ЕУ работеше на „изолирање на Германија“ која заедно со Велика Британија беше категорично и јавно против.

Дипломатите кои се спротивставија на оваа идеја, оценувајќи дека таа ќе има големи последици во Косово и во регионот, и отидоа против сето она што го направи меѓународната заедница во последните 30 години, вклучително и против правните аргументи на кои се повикаа кога го бранеа правото на Косово да прогласи независност, се плашеа дека Тачи и Вучиќи ќе излезат пред нив со завршен чин и ќе излезат со вест дека постигнале договор и сега само треба да го спроведат. Дали ќе биде потпишан во Белата куќа во Вашингтон или во Елисејската палата во Париз, малку беше важно.

Фактот дека таков „таен“ договор не постои на хартија, не ги олесни противниците на идејата за промена на границите. Доколку имаше договор, договорот на хартија можеше да се напише за неколку часа.

Дали Соединетите Американски Држави се против идејата за размена на територии?

БР. Барем ако се засноваме на досегашните јавни соопштенија на американски претставници. Но, не може да се каже дека тоа е американска идеја или план. Повеќе се верува дека тоа е идеја на Србија, за која актуелниот претседател на Косово изразил подготвеност да разговара, додека на Американците, но и на Европејците им е продадена како идеја за која би можеле да се договорат страните.

Оваа подготвеност да се разговара за таква идеја од страна на Соединетите Американски Држави беше новина. Затоа што до сега целиот западен дел од Контакт групата инсистираше дека не може да има промена на границите и дека со прогласувањето на независноста на Косово заврши цртањето на картите на територијата на поранешна Југославија.

Оваа промена во американските ставови за прв пат се виде во изјавата на Џон Болтон, тогашниот советник за национална безбедност на американскиот претседател Доналд Трамп. Во летото 2018 година, на прашањето дали САД ја поддржуваат идејата за размена на територии меѓу Косово и Србија, како што јави Радио Слободна Европа од Киев, главниот град на Украина, тој одговори:

„Мислам дека има нови знаци дека двете влади наскоро може да бидат подготвени да преговараат за ова. Нашата политика, политиката на САД, е дека ако двете страни можат да го решат ова меѓу себе и да се договорат, ние не исклучуваме територијални аранжмани. Навистина не зависи од нас да разговараме“, рече тој, за да продолжи: „Ние нема да им ставаме пречки на патот и мислам дека никој во Европа нема да им застане на патот ако страните во несогласувањето постигнат задоволителен решение . Подготвени сме да помогнеме и од далеку и од блиску. Мислам дека нема да им го решиме. Мислиме дека треба сами да го решат“, рече Болтон.

Оттогаш, Соединетите Американски Држави продолжуваат со наративот дека „ќе го прифатиме договорот за кој ќе се договорат страните“, но идејата за промена на границите или размена на територии или која било друга варијанта никогаш не беше отфрлена. значи промена на границите.

И во последната заедничка изјава на амбасадорите Гренел и Коснет, поддржана од функционерот на Стејт Департментот, Палмер, не се изразува противење на идејата за размена на територии. Се вели дека „нема таен план“, дека Гренели „не видел, ниту разговарал“, но не се вели дека САД не би прифатиле таква идеја.

Да претпоставиме дека постои „таен план“. Дали американските амбасадори би рекле дека „да, можеме да потврдиме, знаеме за таен план!“. Дипломатијата не функционира така.

исто така Арбери 6 јули 2020 година Реорганизација на дијалогот за отстранување на дискусијата за територии

Дали ЕУ е против идејата за размена на територии?

НЕ и ДА. Европската унија беше меѓу оние кои со години тврдеа дека не може да има промена на границите на Балканот. Иако 5-те земји од ЕУ не го признаа Косово, тие исто така се согласија дека не може да има промени на границите, иако тоа го сфатија на различни начини. Во текот на дијалогот, ЕУ постепено се приближуваше до логиката на Белград. Тој го прифати наративот дека „Србија загуби, а Косово победи“ и дека сега мора да се обезбеди „нешто повеќе за Србија“.

Поранешната висока претставничка за надворешна политика и безбедност на ЕУ, Федерика Могерини и некои нејзини соработници, на крајот од мандатот, од една страна, поради наивноста од една и желбата за успех од друга страна, паднаа во замка. на претседателот на Србија, Александар Вучиќ, и изрази подготвеност да разговара за идејата за размена на територии. Оттогаш, во име на ЕУ, никој не изрази дека оваа идеја би била неприфатлива. Дури и ЕУ, барем нејзините структури во Брисел, почнаа да одговараат дека „не зависи од нас, туку од партиите да најдат решение“ и дека „за нас е прифатливо секое решение за кое ќе се договорат партиите“.

По големиот притисок од некои земји-членки и мислењето во Косово, Србија, регионот и пошироко, ЕУ почна да додава дека „решението мора да биде во согласност со меѓународното право, европските стандарди и да има стабилизирачки ефект врз регионот“.

Сите овие се отворени за толкувања за тоа што значи секој договор, па и тој за промена на границите, може да се оцени дека е во рамките на меѓународното право (бидејќи страните се согласиле на договор), дека се според Европски стандарди, „не постојат европски стандарди за ова, покрај прифаќањето договори по мирен пат) и дека нема негативно влијание врз регионот (сите се задоволни бидејќи тоа е постигнато преку помирување и европскиот пат има е отворена за регионот).

ЕУ како организација нема став за статусот на Косово, нема цврст став ниту за ниту против размена на територии.

Дали Германија е против промена на границите?

ДА. Ставот на Германија е цврст, јасен и јавен. Од канцеларката Меркел, министри до дипломати, Германија се изјасни против ваквите идеи и предупреди дека тие ќе имаат големи последици во регионот и во цела Европа. Ваквиот став на Германија продолжува. Но, Германија беше загрижена дека, во случај другите да ја поддржат, во случај Тачи да ја претстави како идеја со која се согласува и самото Косово, повеќе нема да може да се спротивстави. Затоа, гневот на претседателот на Србија, Александар Вучиќ, со германскиот однос бил толку голем што тој го обвини Берлин за неуспехот на напорите за постигнување договор. Меркел е голема, а јас сум мал“, со својот патос порача Вучиќ.

Но, Франција покажа поголема флексибилност за оваа идеја за размена на територии. Особено што претседателот на Франција, Емануел Макрон, во еден момент ја спомна можноста овој „историски договор“ да биде постигнат во Париз кога се славеше 100-годишнината од крајот на Првата светска војна. Иако во последните случаи кон Косово дејствуваат заедно, сепак меѓу Франција и Германија постојат разлики околу тоа што може да биде прифатливо, а што не како решение. Франција не е категорично, барем не сè уште, против идејата за промена на границите. Германија досега успеа привремено да ја тргне од маса оваа идеја, благодарение и на доказите дека не ужива широка поддршка во Косово, но идејата како идеја се уште не е целосно потоната.

Дали Собранието на Косово или народот на референдум би го прифатиле договорот за размена на територии?

Повеќе ДА отколку НЕ: Доколку таков договор беше постигнат и имаше поддршка од САД и ЕУ, тогаш ќе се вршеше притисок врз пратениците во Собранието да го прифатат.

И, како некои договори за дијалог, како оној за демаркацијата, да им се продаваат на пратениците како „договор со благослов на меѓународните пријатели“ што ќе го отвори патот за Косово кон „европските интеграции, во НАТО и ОН“ и граѓаните „визна либерализација“, додека оние кои се против би биле обвинети дека се „антиамериканци“, „антиевропски“ и „сакаат да го задржат Косово изолирано“.

Во такви околности, секој договор би бил прифатен во Собранието на Косово, прво од ЛДК, а потоа од другите партии и со голема кампања, дури и од народот на референдумот. Како аргумент може да се земе и дека поделбата е подобра од создавањето на „Република Српска“ на Косово.

Како да се осигураме дека нема да има размена на територии?

Такви гаранции нема и не може да има во дипломатијата. На крајот на краиштата, таквите гаранции се вклучени во Пакетот на Ахтисари, во Уставот на Косово, во насоките на Контакт групата од 2006 година, но тие не спречија да се разговара за оваа идеја.

исто така Арбери 5 јули 2020 година Болтон вели дека идејата за размена на територии меѓу Косово и Србија била поттикната од самите страни

Но, повторувањето на принципите дека границите не можат да се менуваат, истовременото и јасно и недвосмислено повторување од страна на претседателот Тачи, од страна на ЕУ и САД, би помогнало оваа тема повеќе да не предизвикува вознемиреност ниту во Косово, ниту во регионот. Криејќи се зад дипломатскиот јазик дека „не сме виделе“ или „не сме разговарале“, „не размена, туку демаркација“ или „не промена на границите, туку соединување на Прешевската долина со Косово“, или „секој договор со негово помирување е прифатлив за двете страни“, тие само би ја продолжиле оваа вознемиреност.

Овде може да помогне и поранешниот премиер Рамуш Харадинај и без разлика на актуелниот анимозитет со вршителот на должноста премиер Албин Курти, да разјасни дали е разговарано или не за идејата за размена на територии. Тој, како од меѓународните дипломати, така и од оние кои немаат големи симпатии кон него, се споменува како еден од лицата што ја спречил идејата за размена на територии.