Në Kosovë më shumë se gjysma e monumenteve në rrezik pa mirëmbajtje

Në Kosovë më shumë se gjysma e monumenteve në rrezik pa mirëmbajtje

08 January 2019 11:01

Prishtinë, 8 janar - Shumica e pronarëve dhe e shfrytëzuesve të aseteve të trashëgimisë kulturore në rrezik janë në dijeni për statusin ligjor të këtyre monumenteve, por më shumë se gjysma e tyre nuk i mirëmbajnë ato dhe njëkohësisht nuk kanë ndonjë përfitim institucional. Ky është një prej konkludimeve të hulumtimit “Pse po shkatërrohet trashëgimia kulturore”, publikuar nga dega në Kosovë e organizatës suedeze “Trashëgimia Kulturore pa Kufij” (CHwB).

Hulumtimi për gjendjen në terren, për vitin 2018, po ashtu ka alarmuar se shumica e ndërtesave të listës “Trashëgimia në rrezik” nuk u janë nënshtruar projekteve të konservimit dhe gjendja e tyre është para shkatërrimit. Në fund të vitit 2017, ChwB doli me raportin e monitorimit të listës “Trashëgimia në rrezik” të publikuar më 2016, sipas së cilës konstatohej se 109 asete të trashëgimisë kulturore në Kosovë “janë në rrezik të lartë të degradimit, shkatërrimit dhe humbjes totale”.

Raporti “Pse po shkatërrohet trashëgimia kulturore në Kosovë” nis me të dhëna për gjendjen e kësaj fushe. Thuhet se mungesa e informatave bazë për monumentet e mbrojtura me ligj adreson nevojën për identifikim dhe monitorim të secilit monument veç e veç. Pjesa tjetër e raportit fokusohet tek mbrojtja e aseteve të trashëgimisë kulturore ku jepen të dhëna për aspektin ligjor. Një pjesë e raportit i përgjigjet pyetjes se sa janë të informuar pronarët me trashëgiminë kulturore/ Elvira Berisha.

(Gjerësisht, sot në "Kohën Ditore")

Gazetën Koha Ditore mund ta lexoni edhe online. Këtu mund të gjeni sqarimin se si mund të abonoheni.

© KOHA. Të gjitha të drejtat janë të rezervuara.

Komentet

ICOMOS KOSOVA08/01/2019 18:06

.......Nëse nuk ka kulturë nuk ka zhvillim, - biem të gjithë në një mendje kur flasim me njeri-tjetrin dhe kur tema e bisedës është vetëm kultura. Por kur biseda fillon me shqetësimin për zhvillimin ajo nuk vazhdon më me kulturën por me ekonominë si e vetmja shtylle qe mban njerëzimin në këmbë..Kultura kthehet kështu në një apendix, i pa rëndësishëm, ose me së shumti si çështje qejfi pa të cilën edhe mund të bëhet. Me këtë logjikë sempliste, për kulturën nuk harxhohen para. Kosova është një vend i pasur me trashëgimi kulturore, të të gjitha epokave e prej shumë origjinash, duke mos krijuar kështu asnjë komplex inferioriteti përballë qytetërimeve të tjera që e rrethojnë dhe me të cilat ndan sot jo vetëm kufij por sidomos hapësira, gjeografike, ekonomike, hapësira bashkëpunimi dhe hapësira njerëzore. Kjo hapësirë e hapur e sjell kulturën dhe diversitetin e saj brenda tendencave globale të zhvillimit të ekonomisë. Organizata joqeveritare “Trashëgimia Kulturore pa Kufij” (CHwB).nuk ka kapacitet profesionalë që të tregojë kujdesë karshi trashëgimisë arkeologjike,arkitekturore,shpirtrore e të lëvizëshme pasi vet kjo OJQ që nga viti 2000 ka përdhosur trashëgimin kulturore të Republikë të Kosovës andaj kjo fletushkë është një ofshajë për të gllabëruar sa ma shumë fonde dhe paren publike. Kjo “firmë” duhet mbyllur gjer sa të dëshmojë se nuk ka kryer konservim apo restaurim pa leje, se firmat e tyre kanë ekspert për konservim apo restaurim, dhe stafi I tij a ka licenca specialistike,Me shume se 18 vite këta krekosen. Është koha qe dikush të hulumtojë dhe të mirët me veprimtarinë e kësaj OJQ. Efektet e kësaj OJQ “Trashëgimia Kulturore pa Kufij” (CHwB) do të reflektohen në vazhdimësinë e mostrajtimit meritor të trashëgimisë arkitekturore, apo dhe trajtimit të saj me programe dhe plane të konceptuara mbi praktika joprofesionale si dhe në disharmoni me kërkesat drejt parandalimit urgjent të rrezikshmërisë kjo OJQ dhe stafi i saj nuk ka kaçik dhe zotësi të mirët me çështje të konservimit apo restaurimit (e njëkohësisht nuk janë te vetishëm se thyerja e ligjit është vepër penale), pasi në mënyrë të drejtpërdrejt me veprimet e tyre kanë kërcënuar trashëgimin arkitekturore dhe arkeologjike, dhe se më prononcim të tillë kanë vuar në lajthitje opinionin e gjerë me miopinë e tyre profesionale duke rritur dyshimin se puna e restaurimi është biznes i leverdishëm për ta. Zhvillimi i arsimit profesional një konservatori apo restauruesit është një pjesë integrale e historisë së konservimit dhe restaurimit në Evropë, e cila është zhvilluar më shumë se 40 vjet të shekullit të njëzetë dhe tani është një fushë e pasur dhe komplekse e studimit. Në mënyrë që të përmirësojë cilësinë e restaurimit dhe bashkëpunimit në fushën e konservimit në Evropë janë institucione veçanërisht të rëndësishme si Instituti Qendror për Restaurimi në Romë i themeluar në vitin 1939, i cili tani quhet Instituti i Lartë për Ruajtjen dhe Restaurimi. Komisioni u krijua për të marrë kujdesin e pikturës, atëherë, Instituti Ndërkombëtar për Ruajtjen e objekteve muzeale në Londër 1950, e cila tani quhet IIC Komiteti Ndërkombëtar për Ruajtjen e Punëve historike dhe artistike dhe ICCROM 1959. Gjithashtu, një arritje e rëndësishme për ruajtjen dhe edukimin restaurimit në Evropë është puna e Cesar Brandi "Teorisë së restaurimit" të vitit1963. viti cili në atë kohë ishte drejtor i PCN-së. Kjo punë ka rezultuar në shkencën dhe metodologjinë e konservimit dhe restaurimit, si të artit dhe monumenteve të kulturës. Gjatë 70ta dhe 80ta e në Evropë është krijuar një shkollë e re për ruajtjen dhe restaurimin e kualitetit të lartë rëndësishme ndër të cilat janë Hamilton Kerr Instituti në Universitetin e Kembrixhit 1977, West Dean College 1972, Shkolla Mbretërore e Rivendosje Akademia e Arteve të Bukura në Kopenhagë 1973, Institut Français de des oeuvres d'restaurimin e artit IFROA në Paris 1977 dhe Departamenti i Restaurimi në Akademinë e Arteve të Bukura në Dresden. Në vitin 1978 është zbatuar programi e parë edukues të restaurimit në Complutense Universiteti i Madridit, dhe universitetet tjera në Holandë dhe Belgjikë Ecole Superiore Kombëtare de la Cambre, 1979.Viti 1993. Ecco European Konfederata e kujdestarit restauruesit e cila ka botuar "Udhëzimet profesionale", në të cilën për herë të parë të parë shpjegohen trajnimi për konservatorët apo restauruesit . Ky udhëzim në vitin 1997. riformulohet në një "rekomandim" i njohur si "Dokumenti i Pavia", e cila merret me parimet e përgjithshme që duhet të propozohen për në BE të miratojë masa konkrete "për njohjen edhe promovimin e konservimit dhe restaurimit, si një aktivitet multidisciplinar , për të gjitha kategoritë e monumenteve. Që atëherë, në nivel evropian, njohja e restauruesit profesionale të trashëgimisë kulturore u zhvillua paralelisht me pranimin e rekomandimeve më lart të cekura. Gjatë dhjetë viteve të fundit në Evropë, pothuajse të gjitha shkollat e arsimit të lartë në fushën e restaurimit dhe konservimit janë sjellë në niveli universitar. Gjashtëmbëdhjetë institutet në njëmbëdhjetë vende evropiane aktivizoni programet e tyre në nivelin universitar, me zbatimin e rrjetit për komunikimin dhe shkëmbimin e quajtur Encore Rrjeti Evropian i Ruajtjes,Restaurimit dhe Arsim qëllimi kryesor i Encore është qëllimi dhe fushata për promovimi, kërkimit dhe edukimit në fushën e ruajtjes dhe restaurimit të trashëgimisë kulturore mbi bazë e etike dhe parimet metodologjike dhe teknologjike. Sot, përveç restauruesit,konservatorit profesional të trashëgimisë kulturore, ruajtja dhe restaurimin përfshin një numër të profesioneve të specializuar si arkitektë, inxhinierë, kimistë, biologë, fizikanët, arkeologë, historianë të artit, dhe kështu me radhë. Në kontekstin evropian, ka shumë institucione dhe universitete që kanë programe për trajnimit konservatorëve në nivel akademik. ndër këto me cilësi është Institutit të Trashëgimisë Kombëtare i njohur si Instituti Kombëtar du Patrimoine INP në Francë, ku që nga viti 1978.funkcionon departamenti aktiv përrestaurimi i trashëgimisë i njohur si institutit des Patrimoine restaurateurs du IFROA,Institutin Mbretëror në Belgjikë për trashëgiminë artistike InstitutiRoyal du Patrimoine Artistique IRPA, janë programe aktive dhe trajnim në fushën e restaurimit në Universitetin e Kambrian Ecole Nationale Supérieure des Visuels Arteve në Antwerp. Në Gjermani, Spanja, Danimarka, Mbretërinë e Bashkuara janë aktive në shumë programe, publike dhe private të organizuara në mënyra të ndryshme. Sot, restauruesi konservatorët profesionistë me arsim autonome teknik dhe shkencor është i bazuar në kodin e etikës,respekti për konceptin e autenticitetit, kthimi dhe njohjen e procedurave të restaurimit, duke respektuar historinë dhe ruajtjen e materialeve kulturore,andaj OJQ E KAN PRUAR NE LAJTHITJE MINISTIN E KULTURES me një vizatim të hartuar, pa asnjë planë për konservim këtu restaurimi përjashtohet pasi për këtë veprimi Kosova nuk posedon kapacitete teknike të mjaftueshme duke anashkaluar dispozitat dhe aktet nënligjore qe burojnë nga Ligji për trashëgimi kulturore, si dhe shume rekomandime të cilësuara për këtë veprimtari, me njohurit e tyre si dhe konceptet primitive të restaurimit apo konservimit këta zyrtarë duhet të shfletojnë literaturë dhe të konsultojnë specialistë të kësaj fushe të cilët janë jashtë institucioneve e pastaj le të provojnë qe të gjykojnë se çka është konservim, restaurim...

Shto koment

Të ngjashme