Enver Petrovci – l’artiste qui quitte la vie, mais pas la scène

Mënyra se si është përkujtuar në njëvjetorin e vdekjes, ka qenë dëshmia se artistët sikurse ai largohen nga jeta, por jo edhe nga skena. Enver Petrovci jeton në veprat që ka lënë pas, në kujtimet e shumta. Takimi përkujtimor të martën mbrëma në Teatrin Kombëtar të Kosovës, s’e ka njohur fjalën “lamtumirë”, por “faleminderit”. Ka qenë si një shfaqe ku rolin kryesor ai e jetën nëpërmjet gjurmëve që kanë lënë ndër gjenerata

Kur dera e sallës hapet, sikurse kur hyn publiku në një shfaqje, në “ekran” këngës ia thotë Enver Petrovci. I këndon jetës, siç ka bërë jo rrallë midis miqsh. Me të marrë fund ato sekonda të këngës, portretet e tij ndërrohen e Lulzim Lushtaku luan në kontrabas. Efekti me dy palë imazhe, njëri në perden e tejdukshme e tjetri pas, bashkë me lojën në kontrabas, sikur janë intro e një shfaqjeje ku bashkohen mediume të shumta. Me rreth 50 veta në sallë, kjo lloj introje ia lëshon rrugën aktores Teuta Krasniqi në rolin e moderatores.

Të martën mbrëma Teatri Kombëtar i Kosovës ka kujtuar aktorin, regjisorin e profesorin universitar, Enver Petrovci. Në njëvjetorin e vdekjes, ai është kujtuar si artist që, pos roleve në skenë, qe edhe profesor i artit e po ashtu edhe i jetës. Enver Petrovci vdiq më 22 shtator 2025, në moshën 71-vjeçare.
Ministrja e Kulturës, Saranda Bogujevci, ka thënë se gjithmonë i ka lënë përshtypje sidomos për pjesën e studentëve të tij, të cilëve u ka mësuar gjëra të ndryshme nga përvoja e tij.

“Jo veç si artist, por edhe nga përvoja e tij në jetë. Mendoj se jemi me fat që e kemi pasur dhe më vjen keq që sot nuk e kemi fizikisht pranë nesh. Por mbetet pjesë e jona e rrënjosur në punën që e bëjmë në institucione”, ka thënë ajo. Sipas Bogujevcit, nuk qe e lehtë të lësh një emër dhe veprimtari prapa vetes, sidomos në periudhën kur Enver Petrovci ka qenë pjesë e skenës, por edhe në kohën kur ka qenë profesor.

“Uroj shumë që në gjeneratat që vijnë të lindin njerëz si Enver Petrovci dhe të lënë gjurmë siç ka lënë ai”, ka thënë ajo.

Në emër të Fakultetit të Arteve, prodekani Zeni Ballazhi ka rrëfyer se me Petrovcin u njohën në aeroplan, duke udhëtuar për në Norvegji, në kuadër të një projekti të përbashkët, “Arti kundër dhunës”. E ka përshkruar si njohje të çuditshme dhe të bukur.

“Që në takimin e parë, pata ndjesinë sikur nuk po takoja një njeri për herë të parë, por sikur po takoheshim përsëri pas shumë kohësh. Gjatë atij udhëtimi kaluam shumë mirë. Folëm, qeshëm, bashkëpunuam dhe, mbi të gjitha, e kuptuam se arti na kishte sjellë bashkë. Që nga ajo ditë, rrugët tona u kryqëzuan shumë herë”, ka thënë Ballazhi. Ka treguar se bashkëpunuan në projekte filmike e teatrore. Ka përmendur shfaqjen “Myslimani” në Teatrin Kombëtar, ku qe skenograf. Sipas tij, këto nuk janë vetëm punë që i përkasin një biografie profesionale, por edhe kujtime.

“Por Enveri për mua nuk ishte vetëm aktori i madh, regjisori apo profesori. Ishte edhe miku. Ishte ai njeri me të cilin mund të punoje seriozisht, por edhe të qeshje shumë. Dhe ndoshta ajo që e bënte Enverin të veçantë ishte mënyra se si sillej me njerëzit. Ishte i dashur me ata që e donin, por dinte të ishte i mirë edhe me ata që nuk e donin. Kjo është diçka që nuk mësohet në shkollë. Ky është karakter”, ka thënë ai. Sipas Ballazhit, kontributi i Petrovcit në Fakultetin e Arteve ishte i jashtëzakonshëm. Ka thënë se, si profesor, ai nuk u mësoi studentëve vetëm aktrimin, por edhe të guxonin, të kërkonin, të mos kënaqeshin me të zakonshmen dhe ta merrnin artin seriozisht. Në emër të Fakultetit, ai ka thënë se Petrovci kujtohet me mall, me respekt dhe me mirënjohje të pafundme.
“Mirënjohje për artin e tij. Për teatrin. Për filmin. Për studentët. Për miqtë. Dhe për të gjitha ato takime e kujtime që na ka lënë. Enveri ishte njeri i skenës. Dhe ndoshta prandaj edhe sot, kur flasim për të, kemi ndjesinë sikur ai është diku këtu. Sepse disa njerëz largohen nga jeta, por nuk largohen nga skena. Nuk largohen nga kujtesa. Nuk largohen nga njerëzit. Enver, sonte nuk po të themi lamtumirë. Po të themi: Faleminderit, Enver! Për artin”, ka përfunduar ai.

Në emër të familjes Petrovci, të pranishmëve u është drejtuar e bija, Vanesa Petrovci. Sipas saj, nuk ka vend më domethënës se skena e Teatrit për ta kujtuar të atin. Ka thënë se ai e ka dashur këtë vend, sikurse gjuhën, kulturën, artin dhe njerëzit e tij.

“Por sonte për një moment dua ta lë anash Enver Petrovcin që e njeh publiku. Dua të flas për babanë. Për njeriun që, para se të jetë profesor i aktrimit e regjisor, ai ka qenë profesor i jetës. Ai na ka mësuar shumë. Na ka mësuar ta duam artin, të jemi modestë e t’i duam njerëzit. Na ka mësuar ta duam kombin e të qenit shqiptar si diçka parësore. Mbi të gjitha, na ka mësuar ta duam jetën”, ka thënë Vanesa Petrovci. Sipas saj, për vite i ati e ka përballuar një sëmundje shumë të rëndë.

“Kishte dhimbje dhe ne e shihnim. Por ai gjithmonë ka gjetur një mënyrë që të na lehtësojë me një shaka, një buzëqeshje e fjalë. Ky ka qenë babai që kemi njohur. Njeriu që edhe kur vetë e kishte të vështirë të merrte frymë, na ka dhënë frymë neve”, ka thënë Petrovci. Të pranishmit më pas me nga një pije kanë kujtuar artistin. Në mënyrën që ai festonte për jetën. 

Né à Pristina le 28 février 1954, Petrovci y a fait ses études primaires et secondaires. Il n'a pas quitté Pristina, même après avoir commencé des cours de théâtre à l'École supérieure pédagogique. Il s'est installé à Belgrade, où il a obtenu son diplôme de la Faculté d'art dramatique en 1978. Selon le Dictionnaire encyclopédique du Kosovo, avec les pièces « Mblesëria » et « Martesa » d'Anton Tchekhov, il a participé à tous les festivals de l'ex-Yougoslavie, ainsi qu'à plusieurs festivals internationaux. D'après le Dictionnaire, rédigé par Besim Rexhaj, après l'obtention de son diplôme, Petrovci a travaillé au Théâtre dramatique yougoslave et a notamment interprété le rôle principal de la pièce « Kurora e Kosançiqit » dans « Atelje 212 ». 

Après cette performance, dans les années 80, il se consacra principalement à des rôles principaux au théâtre. Face à l'aggravation de la crise en ex-Yougoslavie, il quitta Belgrade et joua à Pristina les pièces « Confiteori », « Procesi » et « Nastasja Filipovna » », peut-on y lire. Les théâtres de Dubrovnik, Subotica et Novi Sad l'accueillèrent également. Au début des années 90, Petrovci retourna à Pristina en tant que citoyen. Il fut nommé professeur de théâtre et de diction à la Faculté des Arts de Pristina. 

Entre 1990 et 1993, il fonda et metteur en scène du théâtre Dodona à Pristina. Après avoir quitté ce théâtre, il fonda en 1994 la première école privée de théâtre de Pristina, l'Actor's Studio. Après la dernière guerre du Kosovo, Petrovci fonda également le théâtre Teatri i Babas, qui resta éphémère. Il joua un rôle dans de nombreux films et pièces de théâtre. Des pièces comme Kush më ka faj qe jam shqiptar et Të mallkuarit, dont il est l'auteur, le metteur en scène et l'acteur, furent les premières pièces jouées au théâtre Dodona et au Théâtre national du Kosovo immédiatement après la guerre. 

Quant au cinéma kosovare, dans les années 80, il serait connu pour ses rôles dans des films tels que « When Spring Is Late », « The Proud Pain » et « The Rangers of the Mist ». Mais au cours de cette décennie, il était tout un nom dans le cinéma yougoslave. "Hajde da se volimo 2", "Obična prica", "Šargarepo ti ne rasteš lepo", "Manifesto", "Ortaci", "Dečji bič", "Uvek spremne žene", "Život u grobljanskoj", "Jugovizija", "Dvostruki udar", sont quelques-uns des films de l'époque dans lesquels Petrovci a joué. Il a également joué dans des films albanais après la dernière guerre. 

Petrovci a reçu de nombreux prix au cours de sa vie, tels que le premier prix au festival national « Aleksandër Moisiu » de Tirana, le prix du meilleur acteur au Festival du film du Kosovo en 2003, 2004 et 2007, et le prix du meilleur acteur au Festival international du film de Tirana en 2010. En 2021, il a été lauréat du Lifetime Achievement Award dans le domaine du théâtre, un prix décerné par le ministère de la Culture.