Vendet evropiane që dënojnë qeverinë talebane për shkeljet e të drejtave të njeriut po kërkojnë ndihmën e saj për të kthyer refugjatët në Afganistan.
Qeveritë evropiane prej kohësh kanë shmangur bashkëpunimin me talebanët, kryesisht për shkak të kufizimeve të ashpra që ky grup ka vendosur ndaj grave dhe vajzave. Megjithatë, nën presionin për të treguar një qëndrim më të ashpër ndaj migrimit, disa vende evropiane po kthejnë refugjatë në Afganistan. Muajt e fundit, ato kanë zhvilluar bisedime me qeverinë talebane për të mundësuar dëbimin e më shumë afganëve.
Në fund të qershorit, në Bruksel u mbajt një takim ku morën pjesë më shumë se 20 zyrtarë evropianë dhe pesë përfaqësues të talebanëve. Ata diskutuan për dëbimin e afganëve, duke thyer një tabu të Bashkimit Evropian për zhvillimin e bisedimeve të drejtpërdrejta me këtë grup.
Sipas tre pjesëmarrësve dhe tre zyrtarëve të tjerë të informuar për takimin, përfaqësuesit evropianë nuk i përmendën shkeljet e të drejtave të njeriut nga talebanët.
Detajet e këtij takimi po bëhen publike për herë të parë. Informacionet janë mbledhur nga Ministria e Jashtme e Gjermanisë, si dhe nga intervistat me shtatë diplomatë të tjerë, pesë prej të cilëve përfaqësojnë vende evropiane, dhe dy zyrtarë të qeverisë afgane. Të gjithë kërkuan të mbeten anonimë për shkak të ndjeshmërisë së negociatave.
Afganistani prej vitesh është një nga vendet kryesore të origjinës së migrantëve që hyjnë pa autorizim në Evropë. Qeveritë evropiane, që po negociojnë me talebanët, këmbëngulin se bisedimet janë vetëm teknike dhe kanë të bëjnë ekskluzivisht me dëbimet. Megjithatë, shumë organizata për të drejtat e njeriut paralajmërojnë se këto kthime nuk marrin parasysh rreziqet me të cilat përballen afganët në vendin e tyre.
“Bashkimi Evropian nuk mund të dënojë me besueshmëri shtypjen sistematike të talebanëve, ndërkohë që bashkëpunon me ta për t’i kthyer afganët në vendin ku mund të përballen pikërisht me abuzimet që BE-ja thotë se i kundërshton”, tha Fereshta Abbasi, hulumtuese për Afganistanin në organizatën Human Rights Watch.
Njohja zyrtare e talebanëve si qeveri legjitime mbetet një çështje tabu në nivel ndërkombëtar. Rusia është i vetmi vend në botë që e ka njohur zyrtarisht këtë grup.
Megjithatë, talebanët i shohin bisedimet e vazhdueshme për dëbimet si një mundësi për të fituar pranimin e sundimit të tyre, pesë vjet pasi morën sërish pushtetin në Afganistan. Disa diplomatë evropianë pranojnë se ky vlerësim është i saktë.
Gjermania ka lejuar zyrtarë talebanë të veprojnë në misionet diplomatike afgane në Berlin dhe Bon. Zyrtarët gjermanë e përshkruajnë këtë hap si njohje faktike të talebanëve si qeveri legjitime të vendit. Edhe Franca po shqyrton mundësinë e një veprimi të ngjashëm në Paris. Ndërkohë, në qershor, përfaqësues të 15 vendeve të tjera evropiane u takuan me një delegacion talebanësh në Bruksel.
Talebanët po përpiqen ta shfrytëzojnë këtë situatë për të fituar më shumë mbështetje. Ata u kanë kërkuar qeverive evropiane qasje më të gjerë në misionet diplomatike afgane nëpër Evropë, si dhe ndihmë financiare për riintegrimin e afganëve të dëbuar pas kthimit në vend.
Ata kërkojnë gjithashtu ndihmë më të gjerë ekonomike, por kjo mbetet një vijë e kuqe për qeveritë evropiane, të cilat deri më tani e kanë kufizuar mbështetjen kryesisht në ndihma humanitare. Ndihma për zhvillimin ekonomik mund të përfundojë duke financuar drejtpërdrejt qeverinë talebane, duke forcuar më tej pushtetin e saj. Përfitues mund të jenë edhe zyrtarë ndaj të cilëve janë vendosur sanksione ndërkombëtare.
“Talebanët kanë ndikim të konsiderueshëm, ndërsa Bashkimi Evropian është në një pozitë mjaft të pafuqishme”, tha Conrad Schetter, drejtor i Qendrës Ndërkombëtare të Bonit për Studime mbi Konfliktet në Gjermani.
“Shtetet evropiane janë nën aq shumë presion, saqë janë të gatshme të pranojnë pothuajse çdo marrëveshje për të dëbuar migrantët me precedentë penalë”, shtoi ai.
Gjermania hap rrugën për dëbimet
Gjermania është ndër vendet që po shtyjnë më fort për dëbimin e afganëve. Qeveria e drejtuar nga kancelari i qendrës së djathtë po përpiqet të përmbushë premtimet për dëbimin e migrantëve me precedentë penalë. Ritmi i dëbimeve është kritikuar nga partia e ekstremit të djathtë, Alternativa për Gjermaninë (AfD), e cila po kryeson në sondazhet kombëtare dhe ka premtuar dëbimin e miliona migrantëve.
Në fund të vitit të kaluar, zyrtarët gjermanë arritën marrëveshje me qeverinë talebane për të mundësuar kthimin e drejtpërdrejtë të afganëve që ndodhen pa leje në Gjermani. Kjo shmang nevojën që ata të dërgohen fillimisht në vende të treta përpara se të kthehen në Afganistan.
Më shumë se 500 mijë afganë jetojnë në Gjermani dhe shumica dërrmuese e tyre qëndrojnë ligjërisht. Afërsisht 20 për qind e personave që kërkojnë azil në këtë vend janë nga Afganistani.
Në shkurt, një avion çarter me 20 burra afganë, të dënuar për vepra penale nga gjykatat gjermane, u nis nga Lajpcigu drejt Kabulit. Ky ishte dëbimi i parë i realizuar sipas marrëveshjes së re.
Marrëveshja me talebanët “krijon një bazë të qëndrueshme për dëbime të drejtpërdrejta dhe të vazhdueshme drejt Afganistanit”, deklaroi ministri i Brendshëm gjerman, Alexander Dobrindt.
Sipas Ministrisë së Brendshme të Gjermanisë, që nga maji i vitit të kaluar, vendi ka dëbuar 263 shtetas afganë, nën drejtimin e kancelarit Friedrich Merz.
Zyrtarët e landeve dhe ata federalë po kërkojnë që dëbimet të përshpejtohen. Ndërkohë, autoritetet kanë nisur të kthejnë në Afganistan edhe burra migrantë që nuk kanë precedentë penalë.
Gratë, në pjesën më të madhe, mbeten të përjashtuara nga kjo fushatë dëbimesh. Sipas statistikave qeveritare, gati 95 për qind e grave afgane që kërkuan azil në Gjermani gjatë gjysmës së parë të këtij viti morën mbrojtje.
Që nga maji i vitit të kaluar, një numër i vogël diplomatësh talebanë kanë vepruar në Gjermani për të lehtësuar procesin e dëbimeve.
Kur qeveria gjermane nisi përgatitjet për të shtuar kthimet, talebanët dërguan edhe tre zyrtarë të tjerë për të përpunuar rastet e personave që do të dëboheshin. Sipas Ministrisë së Jashtme gjermane, këta zyrtarë ndodhen në Berlin dhe Bon për një mision njëmujor.
Edhe Franca, e cila prej kohësh ka qenë ndër vendet më hezituese të Bashkimit Evropian për të bashkëpunuar me talebanët, po shqyrton një qasje të ngjashme. Këtë e kanë konfirmuar katër diplomatë evropianë dhe afganë të përfshirë në negociata.
Zëdhënësi i Ministrisë së Jashtme franceze, Pascal Confavreux, ka thënë se bisedimet synojnë të “lehtësojnë largimin nga vendi të shtetasve afganë që qëndrojnë ilegalisht dhe që përbëjnë rrezik për sigurinë kombëtare”.
Britania, zyrtarët e së cilës vizitojnë rregullisht Kabulin, po i ndjek nga afër zhvillimet në Bashkimin Evropian, sipas tre diplomatëve. Edhe disa vende të tjera evropiane po shqyrtojnë mundësinë e arritjes së marrëveshjeve të drejtpërdrejta me talebanët, bëjnë të ditur vetë përfaqësues të këtij grupi dhe dy diplomatë.
Ndërkohë, Shtetet e Bashkuara kanë dëbuar shtetas afganë drejt vendeve të treta dhe u kanë bërë presion disa afganëve, të bllokuar në një ish-kamp ushtarak amerikan në Katar, që të kthehen vullnetarisht në Afganistan. Megjithatë, SHBA-ja nuk ka bërë publik ndonjë rast të kthimit të afganëve drejtpërdrejt në vendin e tyre.
Suhail Shaheen, ambasadori i talebanëve në Katar, tha se u kërkon diplomatëve evropianë të bashkëpunojnë më hapur me talebanët dhe t’i ofrojnë Afganistanit ndihmë ekonomike.
Në të kundërt, sipas tij, numri i afganëve që emigrojnë drejt Evropës do të vazhdojë të rritet.
“Nëse në Afganistan ka papunësi dhe krizë ekonomike, afganët do të vijnë drejt Evropës si një vërshim i madh”, tha Shaheen.
Takimet me talebanët
Diplomatët evropianë takohen rregullisht me zyrtarë talebanë në Doha dhe Stamboll, ndërsa më 23 qershor u thye edhe një tabu tjetër, pasi bisedimet me talebanët u zhvilluan në territorin e Bashkimit Evropian.
Pesë zyrtarë talebanë, të cilët kishin udhëtuar nga Stambolli drejt Brukselit, u shoqëruan nga policë belgë me rroba civile, me furgonë të zinj, deri te një hotel Novotel pranë aeroportit ndërkombëtar. Aty i prisnin më shumë se 20 zyrtarë evropianë.
Të dyja palët diskutuan mënyrat e bashkëpunimit për kthimin e shtetasve afganë në vendin e tyre. Talebanët kërkuan gjithashtu ndihmë ekonomike dhe prani më të madhe diplomatike në Evropë.
Njoftimi për vizitën e delegacionit taleban në Bruksel shkaktoi reagime të ashpra nga organizatat për të drejtat e njeriut dhe politikanët evropianë. Për këtë arsye, vendndodhja e takimit u mbajt e fshehtë deri vetëm pak orë para fillimit të tij.
Takimi u organizua bashkërisht nga Suedia dhe Komisioni Evropian, organi ekzekutiv i Bashkimit Evropian. Delegacioni afgan u drejtua nga Abdul Qahar Balkhi, zëdhënës i Ministrisë së Jashtme të Afganistanit, i cili shoqërohej nga katër zyrtarë të ministrive të Jashtme dhe të Brendshme.
Përfaqësues të Bashkimit Evropian kanë deklaruar se takimi i qershorit u organizua me ndihmën e bllokut, me kërkesë të vendeve anëtare. Sipas tyre, bisedimet përqendrohen te dëbimi i personave që kanë kryer krime të rënda ose që përbëjnë rrezik për sigurinë.
Në takim u përfaqësuan 15 vende evropiane, përfshirë Greqinë, Austrinë, Poloninë dhe Norvegjinë.
Pas takimit të përbashkët në Bruksel, delegacioni taleban zhvilloi bisedime të veçanta me të paktën katër vende evropiane, përfshirë Suedinë, sipas pjesëmarrësve.
Anastasia Sofla, zëdhënëse e ministres suedeze të Migracionit, tha se institucionet qeveritare po bashkëpunojnë me qeverinë talebane për dëbimin e 200 shtetasve afganë, të dënuar për vepra penale në Suedi. Ajo theksoi se bashkëpunimi zhvillohet “në nivel teknik”.
Megjithatë, marrëdhëniet mes qeverive evropiane dhe asaj afgane vazhdojnë të karakterizohen nga mosbesimi i ndërsjellë.
Para takimit në Bruksel, pesë përfaqësuesit afganë ishin ndier të fyer, pasi qeverisë belge iu deshën disa muaj për t'u lëshuar vizat. Për këtë arsye, talebanët bojkotuan drekën me diplomatët evropianë më 23 qershor.
Zyrtarët talebanë kishin viza të vlefshme vetëm për një ditë, ndaj u larguan po atë pasdite, pasi biseduan me homologët evropianë për pak më shumë se pesë orë.
Bashkëpunimi me talebanët
Disa organizata të njohura evropiane dhe ekspertë e mbështesin zgjerimin e kontakteve me talebanët.
Jan Egeland, sekretar i përgjithshëm i Këshillit Norvegjez për Refugjatët, u ka bërë thirrje qeverive që t'i rikthejnë diplomatët e tyre në Afganistan. Ndërkaq, Komiteti Norvegjez për Afganistanin, një organizatë humanitare me prani të gjerë në vend, ka kërkuar që shtetet evropiane të zgjerojnë ndihmën për popullsinë dhe institucionet afgane.
Në Norvegji, e cila nuk është anëtare e Bashkimit Evropian, diplomatët talebanë kanë vepruar në mënyrë diskrete prej vitesh.
Deri më tani, përfaqësuesit diplomatikë talebanë në Norvegji dhe Gjermani kanë treguar kujdes ndaj shqetësimeve të qeverive evropiane për praninë e tyre. Jashtë ambasadave në Oslo dhe Berlin nuk valëvitet flamuri i talebanëve dhe nuk ka tabela me emërtimin zyrtar të qeverisë së tyre, “Emirati Islamik i Afganistanit”.
Një diplomat evropian tha se qeveritë po shkojnë drejt lëshimeve të mëtejshme ndaj talebanëve. Sipas tij, ky grup tashmë ka përparësi në negociata, ndërsa presioni publik për dëbimin e migrantëve po rritet.