Banorët e kryeqytetit ukrainas po marrin masa për ndërprerjet e energjisë, sulmet me dronë dhe temperaturat e ulëta. Gjeneratorët, rezervat ushqimore, uji dhe mjete të tjera për higjienën personale janë pjesë e përgatitjeve për dimrin që po afrohet.
Dukej sikur ishte dita e fundit e verës. Një të diel pasdite, në fund të shtatorit, njerëzit në Kiev shëtisnin në kopshtet botanike dhe shijonin lulet e dahlias që ende po çelnin. Më vonë, tarracat e zonës Podil, një lagje e mbushur me bare, pastiçeri dhe librari, u mbushën me njerëz që kërkonin të pinin një koktej.
Por kjo qetësi ishte vetëm një iluzion. Me errësimin e ditës, sistemet e mbrojtjes ajrore nisën të gjëmonin. Kur një objekt ra me zhurmë mbi një tavolinë në një bar, njerëzit u trembën për një çast dhe më pas qeshën. Ishte vetëm një gështenjë që kishte rënë nga pema sipër tyre.
Duke pirë një gotë verë rozë, shkrimtari Myroslav Laiuk tregoi për piknikun që kishte bërë një mbrëmje më parë me bashkëshorten e tij, në një park në lagjen Obolon. Kishin marrë prosekon në gota të vërteta, djathë dhe mishra të përpunuar. Në atë moment, mbi kokat e tyre u rrëzua një dron. “Shumë bukur”, tha ai me buzëqeshje. “Si yje që bien. Është koha të mendojmë një dëshirë”.
Kievi nuk është më qyteti që ishte gjatë verës. Që nga fundi i gushtit, forcat ruse kanë kryer sulme të përsëritura edhe gjatë ditës, dhe jo vetëm gjatë natës. Zhurma e mbrojtjes ajrore, tingulli i dronëve dhe shpërthimet janë bërë pjesë e përditshmërisë. Ato ndërpresin mësimin në shkolla, punën dhe rrezikojnë jetën e banorëve.
Janë goditur depo dhe pika karburanti në qytet, ndërsa në disa raste tymi i rëndë ka mbuluar mëngjeset e kthjellëta të vjeshtës. Kievi është kthyer në një qytet pranë vijës së frontit. Dhe dimri po afrohet.
Dimri është një periudhë që banorët e Kievit e presin me frikë. Vitin e kaluar, temperaturat ranë deri në minus 20 gradë dhe i ftohti zgjati për një kohë të gjatë, deri në shkurt. Ilustruesi Sergiy Maidukov ishte një nga shumë banorët që mbetën pa ngrohje pasi sulmet ruse dëmtuan infrastrukturën energjetike. Qëllimi dukej se ishte ta bënin kryeqytetin të vështirë për të jetuar.
Temperatura brenda banesës së tij ra në vetëm 3 gradë Celsius. Ai mbahej ngrohtë duke veshur disa shtresa rrobash, por edhe duke dalë për të vrapuar.
“Pas të paktën 10 minutash vrap, ndiheshe si një njeri normal dhe mund të vishje vetëm një bluzë”, tregoi ai. Furnizimi me gaz funksiononte, ndaj mund të ngrohte ujë në një tenxhere për t’u larë. Herë pas here, gjatë punës, çohej dhe kërcente ose bënte pompa. Por një gjë e tillë nuk është e mundur për njerëzit e moshuar apo ata me probleme shëndetësore.
Regjisorja Iryna Tsilyk e përshkroi situatën kështu: “Të rinjtë dhe njerëzit e fortë do t’ia dalin gjithmonë. Por çfarë do të ndodhë me të gjithë ata njerëz që nuk i shohim dhe që zakonisht nuk i takojmë?”
Frika më e madhe e Tsilykut ishte humbja e lidhjes me internetin. Edhe mungesa e ujit do të ishte një tjetër makth.
Maria Shuvalova, redaktore në fushën e botimeve akademike, tregoi për një periudhë dy dimra më parë, kur për disa ditë nuk kishte ujë as në banesën e saj dhe as në hapësirën ku punonte. Ajo pinte çaj për t’u ngrohur gjatë punës, por më pas i duhej të shkonte në tualet.
Kështu, ajo ecte rreth 20 minuta deri në shtëpi, përdorte një shishe dhe më pas kthehej sërish në vendin e punës. Pastaj pinte përsëri çaj dhe i gjithë cikli përsëritej. Për nevojat e tjera përdorte një qese plastike, të cilën më pas e hidhte në mbeturina. “Janë gjëra që me të vërtetë nuk do të donit t’i dinit”, tha ajo me shaka.
Përgatitja për dimër
Gjatë një shëtitjeje në kopshtet botanike, ekspertja e bashkëpunimit ndërkombëtar, Iryna Gorlach, qeshi kur u pyet se si po përgatitej për të ftohtin që po vjen. Ajo nxori telefonin dhe tregoi një postim në Instagram nga një faqe e njohur në Kiev.
“Ky dimër do të jetë shumë i vështirë. Duhet të përgatitemi siç duhet”, thuhej në postim.
Më pas renditeshin tri këshilla: “Blini një shtëpi në fshat; shkoni jashtë vendit; furnizohuni me drithëra dhe ushqime bazë”.
Poshtë tyre shkruhej: “Si po përgatitem unë”, shoqëruar me një karikaturë të një qeni të tmerruar, që mbante në duar një kryq dhe një kopje të Biblës.
Largimi nga qyteti është gjithashtu një mundësi që shumë njerëz po e mendojnë, qoftë edhe vetëm për disa javë, nëse situata përkeqësohet.
Nastya Dyakova, drejtuese e një organizate që merret me sigurinë në internet, ka marrë me qira një shtëpi me shtatë dhoma gjumi në malet e Karpateve, në pjesën perëndimore të Ukrainës. Aty punonjësit e saj dhe familjet e tyre mund të qëndrojnë pa paguar qira, nëse situata në Kiev bëhet shumë e vështirë për t’u përballuar, qoftë në aspektin praktik apo psikologjik.
“Nuk bëhet fjalë vetëm për dimrin në Kiev, por edhe për dronët”, tha ajo. Që nga gushti, kryeqyteti është sulmuar nga dronë të rinj, më të shpejtë dhe më të vështirë për t’u ndaluar. “Është bërë shumë e vështirë emocionalisht të qëndrosh në Kiev. E kuptuam se për ekipin tonë është e vështirë të punojë dhe të përqendrohet, sepse shqetësohen shumë për sigurinë e tyre. Prandaj, kjo mundësi në Karpate do të jetë në dispozicion për gjashtë muajt e ardhshëm, deri në fund të dimrit”.
Lagjja Lukyanivka, në qendër të Kievit, është goditur rëndë këtë vit. Një kompleks i madh tregtar dhe tregu i zonës u bombarduan dhe u dogjën në fillim të verës. Megjithatë, tregtarët kanë ngritur sërish tezgat pranë rrënojave.
Një grua që shiste copa të mëdha dhjami derri, të njohur si “salo”, e tregonte me humor mënyrën se si po përgatitej për situatën. Ajo tha se do të siguronte rezerva të mëdha të pijes tradicionale të prodhuar në shtëpi, “horilka”.
Edhe Halyna, një tjetër tregtare që shiste buqeta me livandë, dahlia dhe krizantema, e përballonte situatën me të njëjtin fatalizëm. “Do të jetë çfarëdo që Zoti të na sjellë”, tha ajo.
Viktoriia Riabchenko, një llogaritare, kalonte pranë tregut çdo ditë rrugës për në punë. Ajo tha se këtë vit kishte pasur një korrje shumë të mirë në kopshtin e saj në shtëpinë e pushimit dhe kishte bërë rezerva të mëdha me fruta e perime të konservuara: kumbulla, qershi të tharta, mjedra, domate, tranguj dhe speca të ëmbël.
Megjithatë, ajo nuk ishte veçanërisht e shqetësuar për mungesat e mundshme të ushqimeve, edhe nëse bombardimet e depove vazhdonin. Sipas saj, propaganda ruse e ekzagjeron problemin, ndërsa mungesat e përkohshme në dyqane zakonisht zgjidhen shpejt.
Qëndrimi ndaj dimrit, natyrisht, varet nga përvoja e secilit.
Viktor, një shpërndarës, po pushonte jashtë degës së McDonald’s në Lukyankivka. Harqet e verdha në anën e ndërtesës ishin restauruar së fundmi. Gjatë verës, nxehtësia nga bombat dhe zjarret i kishte deformuar aq shumë, sa dukeshin si një vepër e Salvador Dalít.
Viktori ishte mësuar me të ftohtin, pasi kalonte gjithë ditën jashtë me motorin e tij. Ai kishte ardhur nga Kramatorsku, në rajonin e Donetskut, dhe kishte përvojë me shpërthimet dhe sulmet.
Ivan Onyshchenko, i cili kishte ardhur nga puna aty pranë për të ngrënë një hamburger me patate të skuqura, kishte blerë një gjenerator. Ai e kishte vendosur në ballkonin e apartamentit të tij në katin e pestë. Nëse energjia elektrike do të ndërpritej, do t’i duhej të ngjiste edhe karburantin deri në katin e pestë.
Gjeneratorët zakonisht bëjnë shumë zhurmë, por Ivan premtoi se i tij ishte “vetëm aq i zhurmshëm sa një tharëse flokësh”.
Shuvalova jeton në katin e 14-të të pallatit të saj. Ajo bëri shaka se vitin e kaluar kishte fituar muskuj të fortë në këmbë, duke ngjitur shkallët sa herë që ndërpritej energjia elektrike.
Dimër ndryshe
Por ky dimër do të jetë ndryshe. Ajo dhe bashkëshorti i saj, i cili shërben në ushtri, janë në pritje të një fëmije. Për këtë arsye, përgatitjet për dimrin kanë qenë shumë më të detajuara.
Çifti ka tre plane: A, B dhe C. Plani A është të qëndrojnë në Kiev, por mundësia për t’u larguar dhe për të qëndruar te miqtë ose familjarët, më larg raketave ruse, mbetet e hapur.
Duke kuptuar se nuk mund të prisnin që foshnja të jetonte si “në një shpellë”, siç kishin bërë ata vitin e kaluar, duke lexuar nën dritën e qirinjve dhe duke punuar vetëm me ndriçimin e ekranit të laptopit gjatë ndërprerjeve të gjata të energjisë, ata kanë blerë një sistem për ruajtjen e energjisë.
Pajisja është në thelb një bateri e madhe, afërsisht sa një valixhe e vogël dore. Ajo mund të mbajë në funksion pajisjet elektrike për rreth një ditë, nëse është e nevojshme. Dimrin e kaluar, këto pajisje shiteshin për rreth 160 mijë hryvnia, ose rreth 2.700 funte. Çifti priti deri në verë dhe bleu një të tillë për rreth gjysmën e kësaj shume.
Shuvalova hapi gjithashtu një sirtar, ku kishte vendosur një numër të madh baterish të vogla rezervë për telefonat.
Banorët e pallatit ku jetojnë po votojnë nëse do ta marrin vetë në administrim ndërtesën. Nëse kjo ndodh, ata planifikojnë të vendosin një gjenerator që do të furnizojë me energji një nga ashensorët gjatë ndërprerjeve dhe të ndërtojnë një tualet në strehën e bombardimeve, që ndodhet në parkingun nëntokësor.
Shuvalova hapi dollapët e kuzhinës dhe tregoi rezervat e ujit, drithërave, orizit dhe mishit të konservuar. Ata kanë edhe një sobë të vogël për kamping dhe një kuti me produkte për “dush të thatë” - peceta që mund të përdoren për t’u larë pasi u shtohen rreth 50 mililitra ujë.
Në kurset para lindjes ku merr pjesë, i kushtohet shumë rëndësi ushqyerjes me gji. Ajo shpjegoi se qumështi formulë kërkon ujë të pastër dhe mundësinë për ta ngrohur, gjëra që nuk mund të merren si të mirëqena këtë dimër.
“Ushqyerja me gji i zgjidh të gjitha këto”, tha ajo.
Ndërsa fliste, në distancë dëgjoheshin sistemet e mbrojtjes ajrore.
Njerëzit jashtë Ukrainës mund të pyesin pse një çift vendos të sjellë në jetë një fëmijë në Kiev, në rrethana të tilla. Por Shuvalova thotë se nuk kishin më mundësi ta shtynin.
“Nuk mund ta shtynim më, ndaj duhet të përshtatemi. Kjo po i jep shumë kuptim dhe gëzim jetës sonë. Edhe hormonet e shtatzënisë janë shumë të mira. Jam shumë e qetë dhe nuk stresohem aspak”, tha ajo.
Pavarësisht nëse i përballojnë gjërat me qetësi, me dëshpërim apo me përgatitje të hollësishme, banorët e Kievit janë detyruar të zgjerojnë kufijtë e asaj që konsiderohet “normale” dhe “e pranueshme”. Për banorët e kryeqyteteve të tjera evropiane, një realitet i tillë është i vështirë të imagjinohet.
Megjithatë, për dimrin e ardhshëm ekziston një siguri e vetme: ai do të përfundojë.
Ilustruesi Maidukov thotë se, në mbrëmje, kur trupi të ftohet dhe të fillojë të dridhet, ai mendon: “Në rregull, edhe një ditë kaloi. Ndoshta duhet të përballoj edhe dy ose tri javë të tjera. Nuk është edhe aq gjatë”.
Dimrin e kaluar, tha ai, ishte një periudhë e çuditshme. “Çdo ditë isha në kufijtë e mi, gati të dorëzohesha, por nuk e lejoja veten. Sepse asgjë nuk mund ta ndalë pranverën. Pranvera do të vijë patjetër”.