How banned goods are smuggled into Gaza, the network that generates millions is revealed

Një hulumtim i Associated Press ka zbuluar përmasat e mëdha të një rrjeti të kontrabandës në Gazë, ku mallrat e ndaluara nga Izraeli futen ilegalisht përmes rrjeteve të organizuara. Miliona dollarë kalojnë në duart e tregtarëve, kontrabandistëve dhe personave të tjerë të përfshirë

Palestinezët po përballen me çmime shumë të larta për ushqimet dhe bateritë. Spitalet janë detyruar t’u drejtohen kontrabandistëve për ilaçe dhe pajisje mjekësore. Ndërkohë, ushtarë izraelitë dhe persona të tjerë të përfshirë në këtë rrjet akuzohen se kanë përfituar miliona dollarë nga kontrabanda e mallrave të kufizuara nga Izraeli drejt Rripit të Gazës.

Këto janë gjetjet e një hulumtimi të Associated Press, i cili bazohet në dokumente gjyqësore dhe intervista me tregtarë, shoferë kamionësh dhe zyrtarë.

Cigaret dhe duhani, të ndaluara të hyjnë në Gazë që nga fillimi i luftës Izrael-Hamas në tetor 2023, sjellin fitimet më të mëdha për kontrabandistët dhe tregtarët, sipas zyrtarëve dhe banorëve. Por në Gazë futen ilegalisht edhe produkte të tjera, nga iPhonët dhe panelet diellore, deri te karburanti dhe anestetikët.

Izraeli kufizon sasinë e disa mallrave dhe ndalon plotësisht të tjera. Shumë prej tyre i klasifikon si produkte me “përdorim të dyfishtë”, përfshirë betonin, pjesët e automjeteve dhe aparaturat me rreze X. Sipas Izraelit, këto produkte mund të përdoren nga militantët e Hamasit për qëllime ushtarake.

Për të krijuar një pasqyrë të këtij tregu të paligjshëm, AP-ja analizoi dokumente të gjykatave izraelite dhe intervistoi pesë tregtarë të mëdhenj që importojnë mallra të kontrabanduara, tre tregtarë që i shesin ato dhe dy shoferë kamionësh.

Të gjithë kërkuan të mbeten anonimë për shkak të përfshirjes së tyre në kontrabandë dhe shqetësimeve për sigurinë. AP-ja intervistoi edhe katër zyrtarë palestinezë, dy prej të cilëve kërkuan anonimitet për shkak të frikës nga hakmarrja e Izraelit, Hamasit ose tregtarëve. Dy zyrtarë të OKB-së folën gjithashtu në kushte anonimiteti, nga frika për vendet e tyre të punës.

AP-ja foli edhe me dhjetëra banorë palestinezë, të cilët treguan se si i sigurojnë produktet e përditshme dhe sa shumë janë rritur çmimet e tyre.

Hulumtimi zbuloi se të gjitha palët po përpiqen të përfitojnë nga kufizimet e ashpra të vendosura nga Izraeli ndaj Gazës dhe rreth dy milionë banorëve të saj. Shumica e popullsisë është zhvendosur nga lufta.

Rrjetet e kontrabandës, të cilat kanë ekzistuar prej kohësh për të anashkaluar bllokadën izraelite, kanë krijuar një rrjet biznesmenësh dhe bashkëpunëtorësh. Ato gjenerojnë miliona dollarë. Sipas tregtarëve dhe dokumenteve gjyqësore, një pjesë e parave u jepet trupave izraelite, shoferëve, punëtorëve të magazinave dhe personave të tjerë në të dyja anët e kufirit.

“Pushtimi nuk na ka lënë asnjë mundësi tjetër. Kontrabanda është bërë rutinë”, tha një tregtar. Ai shtoi se disa persona në ushtrinë izraelite janë të gatshëm të ndihmojnë, në këmbim të parave.

“Ne përfitojmë, ata përfitojnë dhe njerëzit në Gazë përfitojnë, sepse ne sjellim mallra, përfshirë ushqime, në treg”, tha ai.

Ushtria izraelite përmes një emaili tha se e merr shumë seriozisht çështjen e kontrabandës dhe se punon për ta parandaluar atë. Sipas saj, çdo rast i dyshuar i përfshirjes së personelit ushtarak “hetohet dhe trajtohet në përputhje me ligjin”.

Megjithatë, zyrtarët ushtarakë nuk iu përgjigjën pyetjeve për rolin e ushtarëve izraelitë apo të qeverisë së Gazës në aktivitet.

Edhe qeveria e Gazës, e udhëhequr nga Hamasi, përfiton një pjesë të të ardhurave nga kontrabanda, sipas tregtarëve dhe një zyrtari palestinez. Tregtarët e quajnë këtë “taksim”, i cili aplikohet si për mallrat e kontrabanduara, ashtu edhe për ato që hyjnë legalisht.

Mohammad Barbakh, nga Ministria e Ekonomisë e Palestinës në Gazë, tha se qeveria merr deri në 20% të çmimit të mallrave të kontrabanduara nëse tregtari i deklaron ato tek autoritetet. Nëse mallrat nuk deklarohen dhe autoritetet i zbulojnë, kjo përqindje mund të arrijë deri në 80%.

Barbakh tha se autoritetet nuk e quajnë këtë pjesë “taksë” dhe se nuk kanë vendosur taksa mbi mallrat që hyjnë legalisht që nga fillimi i luftës.

Si hyjnë mallrat e kontrabanduara në Gazë?

Që nga fillimi i luftës, Izraeli ka kontrolluar në mënyrë të rreptë hyrjen e ushqimeve, ndihmave humanitare dhe mallrave në Rripin e Gazës. Vitin e kaluar, një bllokadë totale e ndihmave ndaloi hyrjen e tyre për gati tre muaj, duke bërë që disa pjesë të territorit të përballeshin me zi buke.

Fluksi i mallrave është rritur që nga hyrja në fuqi e një marrëveshjeje të brishtë armëpushimi në tetor, por mbetet shumë më i ulët se nivelet e para luftës.

Përveç OKB-së dhe organizatave të tjera humanitare që sjellin ndihma, Izraeli u ka dhënë 12 tregtarëve të mëdhenj në Gazë leje për të importuar mallra komerciale.

Përmbajtja e dërgesave duhet të miratohet nga autoritetet izraelite. Punonjësit e ndihmave dhe tregtarët thonë se ky proces mund të jetë i gjatë dhe jo transparent. Në disa raste, kërkesat refuzohen me arsyetimin se mallrat mund të kenë “përdorim të dyfishtë”.

Ushtria izraelite klasifikon rreth 150 kategori të gjera produktesh si mallra me “përdorim të dyfishtë”. Në këtë listë përfshihen betoni, asfalti, tubat e çelikut dhe dërrasat prej druri, sipas dokumenteve të siguruara nga COGAT, departamenti ushtarak që koordinon hyrjen e mallrave në Gazë.

COGAT ka njoftuar se në raste të caktuara ka lejuar hyrjen e disa produkteve të tilla, nën monitorim të rreptë.

Disa prej tregtarëve kryesorë u drejtohen rrjeteve të kontrabandës për të plotësuar kërkesën në Gazë, ndërsa tregtarët më të vegjël përpiqen t’i shesin këto mallra në treg.

Dy tregtarë dhe një shofer kamioni, thanë se në disa raste institucionet qeveritare kërkojnë produkte të caktuara për të vazhduar funksionimin.

Edhe spitalet u drejtohen kontrabandistëve për ilaçe dhe pajisje mjekësore.

Pleqtë e fiseve kërkojnë gjithashtu mallra të kontrabanduara për komunitetet e tyre. Mes tyre janë edhe ilaçet që mungojnë, tha një udhëheqës fisnor.

Dy tregtarë të mëdhenj dhe një ndihmës i një tregtari thanë se u dërgojnë listat e mallrave që duan të importojnë “koordinatorëve”. Këta janë ndërmjetës izraelitë dhe palestinezë në Izrael dhe Bregun Perëndimor.

Koordinatorët sigurojnë mallrat dhe më pas organizojnë mënyrën se si ato do të futen në Gazë.

Mallrat tregtare dhe ndihmat humanitare kalojnë kryesisht përmes pikës kufitare Kerem Shalom, në jug të Gazës. Ushtria izraelite ka gjithashtu rrugë të posaçme për hyrje-daljen e automjeteve të saj nga Gaza.

Sipas tregtarëve dhe dokumenteve të gjykatave izraelite, kontrabandistët përdorin të dyja rrugët. Ata u japin ryshfet ushtarëve për të lehtësuar kalimin e kamionëve ose për të transportuar mallrat me automjete ushtarake.

Edhe kamionët e organizatave humanitare përdoren ndonjëherë për këtë qëllim, megjithëse më rrallë, sipas tregtarëve dhe deklaratave të qeverisë izraelite.

Kontrabanda përbën një pjesë të madhe të ekonomisë së Gazës

Kontrabanda është bërë thelbësore për ekonominë e Gazës. Ajo është një burim i rëndësishëm të ardhurash, në një kohë kur shumica e banorëve kanë humbur burimin e tyre të jetesës, tha udhëheqësi fisnor.

Disa prej tregtarëve kryesorë vlerësojnë se kontrabanda përbën më shumë se gjysmën e aktivitetit të tyre dhe mund të gjenerojë mbi 70% të fitimeve.

Paratë u paguhen shumë personave të përfshirë në këtë zinxhir, përfshirë shoferët dhe punëtorët e magazinave në Izrael dhe Gazë, tha një tregtar.

Të gjitha këto kosto përfundojnë te konsumatorët. Banorët thonë se një bateri automjeti mund të kushtojë më shumë se 2,300 dollarë, ndërsa para luftës kushtonte rreth 140 dollarë.

“Kontrabanda u rrit ndjeshëm në gjysmën e dytë të vitit 2024, kur tregu filloi të boshatisej”, tha Mohamed Abu Taha, banor i Gazës dhe baba i një fëmije.

Ai tha se në mënyrë të fshehtë silleshin në Gazë pula, mish dhe produkte të tjera bazë ushqimore. “Kontrabandoheshin edhe qumështi për foshnjat dhe ushqimi për kafshët shtëpiake”, shtoi ai.

Por, ndoshta asnjë produkt nuk kërkohet më shumë se cigaret dhe duhani.

Sipas banorëve, një paketë cigare ka arritur së fundmi deri në 140 dollarë. Gjatë bllokadës totale të Izraelit, çmimi kishte kaluar edhe 1,000 dollarë.

“Mund të gjeje dy ose tre burra që ndanin një cigare”, tha Abu Taha.

COGAT nuk iu përgjigj pyetjes se përse cigaret janë të ndaluara të hyjnë në Gazë.

Për kontrabandistët, cigaret dhe produktet me nikotinë janë të lehta për t’u fshehur dhe mund të sjellin fitime të mëdha.

Qeveria e udhëhequr nga Hamasi përfiton para nga kontrabanda

Qeveria e Gazës përfiton kryesisht duke marrë një përqindje të çmimit të mallrave të kontrabanduara. Megjithatë, sipas tregtarëve dhe zyrtarit të Ministrisë së Ekonomisë, Barbakh, ajo nuk merret drejtpërdrejt me kontrabandën tregtare dhe as nuk e mbikëqyr.

Dy tregtarë thanë se kërkesat e qeverisë për pagesa janë rritur që nga marrëveshja e armëpushimit. Të dy thanë se ishin thirrur nga autoritetet e Hamasit për shkak të mallrave që kishin kontrabanduar gjatë luftës.

Mes palëve u arrit një marrëveshje. Njëri prej tregtarëve tha se pagoi 3.5 milionë dollarë, ndërsa tjetri rreth 3.75 milionë.

Dy zyrtarë të lartë të administratës së Hamasit, të cilët folën në kushte anonimiteti sepse nuk kishin autorizim të flisnin me gazetarët, thanë se këto para përdoren për financimin e shërbimeve sociale dhe pagesat e dhjetëra mijëra punonjësve të administratës publike dhe policisë.

Sipas tyre, që nga armëpushimi mund të jenë mbledhur deri në 100 milionë dollarë nga mallrat e kontrabanduara.

Barbakh tha se qeveria nuk ka shifra të sakta për mallrat e kontrabanduara, pasi “këto operacione zhvillohen në mënyrë të fshehtë, jashtë mbikëqyrjes së autoriteteve”.

Në përgjigje, Ismail al-Thawabta, nga zyra e mediave e qeverisë, tha se asnjë pjesë e parave të mbledhura nuk shkon për krahun ushtarak të Hamasit.

Qeveria thotë se shkatërron çdo mall të konfiskuar që ka skaduar, përfshirë produktet ushqimore.

Megjithatë, dy zyrtarët e lartë, si dhe dy tregtarë dhe një shofer kamioni, thanë se Hamasi i shet cigaret e konfiskuara. Al-Thawabta nuk iu përgjigj pyetjes për këtë.

“Ai është i gjithëfuqishmi”

Kontrabandistët duket se kanë ndikim të madh. Në dokumentet gjyqësore, prokurorët izraelitë përmendin një kontrabandist misterioz, të njohur vetëm si Abu Bassel. Sipas tyre, ai ka “lidhje të shumta brenda Policisë së Izraelit”.

Në një rast të përshkruar në dokumente, policia izraelite bastisi një magazinë në një vendbanim hebre në Bregun Perëndimor. Aty kishte telefona celularë dhe cigare që kontrabandistët po i ngarkonin në kamionë për t’i dërguar në Gazë.

Njëri prej kontrabandistëve telefonoi Abu Bassel dhe ia dha telefonin një polici. Pas bisedës, policia e ndërpreu bastisjen. Oficerët u larguan pa arrestuar askënd dhe pa konfiskuar mallrat, thuhet në dokument.

Të gjithë personat që folën për AP-në thanë se Abu Bassel është koordinatori më i madh i botës së kontrabandës. Megjithatë, ata thanë se nuk dinin asgjë për identitetin e tij, emrin e vërtetë, nëse është izraelit apo nga territoret palestineze, apo se si e ka krijuar rrjetin e tij.

“Ai është i gjithëfuqishmi”, tha një zyrtar i lartë i Dhomës së Tregtisë së Gazës. “Asgjë nuk mund të hyjë në Gazë pa miratimin e tij”.

Një tregtar nga Gaza tha se kishte folur në telefon me Abu Bassel, por nuk pranoi t’ia jepte numrin AP-së.

Që nga fundi i vitit 2025, autoritetet izraelite kanë goditur disa rrjete të dyshuara kontrabande. Dhjetëra persona janë akuzuar, përfshirë ushtarë rezervistë që vepronin në Gazë.

Megjithatë, tregtarët, shitësit dhe shoferët e kamionëve që folën për AP-në thonë se këta përfaqësojnë vetëm një pjesë të vogël të personave të përfshirë.

Në një nga rastet më të mëdha, prokurorët akuzuan dy vëllezër izraelitë, Eliran dhe Avi Algarabli, partnerin e tyre në biznes, Yaron Peretz, si dhe një tjetër shtetas izraelit për drejtimin e një rrjeti kontrabande nga qyteti Kiryat Gat.

Sipas një sërë aktakuzash ndaj tyre dhe personave të tjerë, ata akuzohen se u kanë dhënë ryshfet ushtarëve rezervistë në Gazë. Mes tyre ishte Bezalel Zini, vëllai i drejtuesit të Shin Bet-it, agjencisë së fuqishme izraelite të sigurisë së brendshme.

Dokumentet thonë se Zini ishte komandant në një njësi të inxhinierisë ushtarake. Sipas aktakuzave, rrjeti i pagoi atij rreth 120 mijë dollarë për të kontrabanduar me automjetin e tij tri dërgesa, me gjithsej rreth 6 mijë paketa cigare.

Dokumentet gjyqësore tregojnë se në rrjetet e kontrabandës qarkullojnë miliona dollarë.

Vëllezërit Algarabli fituan rreth 2.2 milionë dollarë nga disa operacione kontrabande të kryera nga tetori deri në dhjetor, kur u arrestuan. Persona të tjerë të akuzuar në raste të ngjashme dyshohet se kanë përfituar nga 1 deri në 3 milionë dollarë.

Për banorët e Gazës, përballimi i një vere tjetër me burime të kufizuara është bërë pothuajse i padurueshëm.

Ventilatorët që dikur kushtonin rreth 100 dollarë tani mund të shiten për 500 dollarë.

“Kur i pyesim tregtarët pse nuk sjellin ventilatorë, ata thonë se ushtria izraelite nuk lejon hyrjen e tyre, sepse konsiderohen produkte me përdorim të dyfishtë”, tha banori Mohamed Abu Olwan.

Mohamed Abuel-Enein, një burrë i zhvendosur nga qyteti jugor Rafah, tha se një ndalim i tillë nuk ka logjikë.

“Nuk e kuptoj çfarë dëmi ka lejimi i ventilatorëve përmes pikave kufitare”, tha ai.

“Çfarë do të bëjnë me ta? Do të ndërtojnë raketa? Ne nuk mund të jetojmë në këto tenda. Gjatë gjithë ditës përdorim karton për të ndezur zjarr ose u hedhim ujë fëmijëve për shkak të vapës”.