KOHA.net

OpEd

Τι συνέβη μετά τον Λάιτσακ;

Τέσσερα χρόνια θητείας του Μίροσλαβ Λάιτσακ ως ειδικού απεσταλμένου για το διάλογο μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας δεν έφεραν την επιδιωκόμενη λύση. Δεν φταίει μόνο αυτός. Αλλά τώρα οι σχέσεις μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας δεν είναι καθόλου πιο φυσιολογικές από ό,τι πριν από τέσσερα χρόνια. Και τώρα στην ΕΕ υπάρχουν και αυτοί που ρωτούν αν αξίζει να υπάρχει ειδικός απεσταλμένος για διάλογο, να ξοδεύει τόσα πολλά για την ομάδα του και να μην έχει προστιθέμενη αξία. Επομένως, πριν αποφασίσει για τον διάδοχο του Λάιτσακ, η ΕΕ θα πρέπει να αποφασίσει τι θέλει να κάνει με τον διάλογο.

Έχουν περάσει ακριβώς τέσσερα χρόνια από τότε ο Υπουργός Εξωτερικών της Σλοβακίας, Mirolslav Lajčak, με μεγάλη εμπειρία στην περιοχή των Δυτικών Βαλκανίων, ξεκίνησε τη θητεία του ως ειδικός εκπρόσωπος της ΕΕ για το διάλογο μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας, με την εντολή να μεσολαβήσει για την επίτευξη μιας συνολικής ομαλοποίησης των σχέσεων μεταξύ αυτών των δύο χωρών. Η ΕΕ επέμεινε στον διορισμό του τόσο επειγόντως ώστε η απόφαση του Συμβουλίου ανέφερε ότι "η εντολή ξεκινά αμέσως". Και η εντολή ξεκίνησε την 1η Απριλίου. Όπως πολλοί άλλοι εκείνη την εποχή, όταν υπήρχε πλήρης διακοπή λειτουργίας λόγω μέτρων για την πρόληψη της εξάπλωσης της πανδημίας Covid-19, ο Lajçak άρχισε επίσης να εργάζεται από το σπίτι. Εκτός από την εντολή για τον ίδιο προσωπικά, η ΕΕ είχε επίσης εγκρίνει έναν σημαντικό προϋπολογισμό για τον Lajçak για να σχηματίσει την ομάδα του.

Οι φιλοδοξίες ήταν μεγάλες και κατανοητές, αφού ο διάλογος για σχεδόν δέκα χρόνια δεν είχε σημειώσει καμία σημαντική πρόοδο στην εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας. Ειπώθηκε ότι ο Λάιτσακ θα πρέπει να διευκολύνει την επίτευξη συμφωνίας για τη συνολική εξομάλυνση των σχέσεων μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας. Ο ίδιος είπε ότι αυτό πρέπει να επιτευχθεί «μέσα σε λίγους μήνες και όχι σε χρόνια». Μέχρι τότε, ο διάλογος διαχειριζόταν η ομάδα της Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης της ΕΕ (ΕΥΕΔ) και η ίδια η Ύπατη Εκπρόσωπος για θέματα Εξωτερικής Πολιτικής και Πολιτικής Ασφάλειας. Διότι οι σχέσεις μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας ήταν αναμφίβολα μια πρόκληση ασφαλείας για την περιοχή ζωτικής σημασίας για την ΕΕ και επίσης ένα θέμα προτεραιότητας της κοινής εξωτερικής πολιτικής της ΕΕ. 

«Τώρα έχουμε ένα άτομο που ασχολείται μόνο με αυτό το θέμα 24 ώρες την ημέρα και επτά ημέρες την εβδομάδα», δήλωσαν οι ανώτεροι διπλωμάτες της ΕΕ.

Αν και υπήρξαν διπλωμάτες που είπαν ότι «αυτή η θέση δημιουργήθηκε για τον Λάιτσακ», αναφέροντας ότι ήταν γνωστό ακόμη και όταν ήταν υπουργός Εξωτερικών της Σλοβακίας ότι θα αναλάβει αυτή τη θέση, χωρίς καμία αμφιβολία θεωρούνταν το σωστό πρόσωπο. Πέρασε αρκετά χρόνια στις δομές της Ευρωπαϊκής Ένωσης ως διευθύνων σύμβουλος. Είχε εμπειρία ως ανώτερος διεθνής εκπρόσωπος στη Βοσνία-Ερζεγοβίνη. Μιλούσε άπταιστα τη σερβική γλώσσα. Είχε επίσης μεγάλη εμπειρία στις σχέσεις με τη Ρωσία ως πρώην μαθητής της Μόσχας. Τότε, πιστευόταν ότι και η Ρωσία θα υποστηρίξει τη λύση και το Κοσσυφοπέδιο θα γίνει δεκτό στον ΟΗΕ μετά τη συμφωνία. Για τον σκοπό αυτό κράτησε ενήμερο και τον Ρώσο πρέσβη στην ΕΕ στις Βρυξέλλες για την πορεία του διαλόγου. Ο Λάιτσακ ήταν επίσης ενάντια στην ιδέα ανταλλαγής εδαφών. Για αυτό έλαβε την υποστήριξη της Γερμανίας, την οποία απολαμβάνει μέχρι και σήμερα. Η Γερμανία μάλιστα ήταν τόσο πίσω από τον Λάιτσακ που διέταξε τους Κοσοβάρους ότι «όποιος είναι εναντίον του Λάιτσακ είναι και κατά της Γερμανίας». Ο Πρωθυπουργός Albin Kurti στην πρώτη του θητεία κάλεσε επίσης να μην προκαταλάβει τον Lajçak με βάση τη χώρα από την οποία προέρχεται. Και εδώ υπήρχαν κάποιες επιφυλάξεις, γιατί ο Λάιτσακ καταγόταν από τη Σλοβακία, μια χώρα που δεν αναγνώρισε το Κοσσυφοπέδιο και η οποία είχε υποστηρίξει την ανεξαρτησία του Κοσσυφοπεδίου στο Διεθνές Δικαστήριο την εποχή που ο Λάιτσακ ήταν επικεφαλής της διπλωματίας αυτής της χώρας. Και δεν έλαβε υπόψη την άποψη του ICJ ότι η ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου δεν παραβιάζει το διεθνές δίκαιο ή το ψήφισμα 1244 του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ. Οι αμφιβολίες για την αμεροληψία του Λάιτσακ έγιναν θέμα, έστω και αθόρυβα, ακόμη περισσότερο αφού το αφεντικό του, ο ύπατος εκπρόσωπος Μπορέλ, προερχόταν από μια χώρα που δεν γνωρίζει το Κόσοβο. Από την Ισπανία, που είχε ακόμη πιο αντίθετη στάση από τη Σλοβακία. Ενώ ο Μπορέλι είχε προσωπικά επεισόδια από το παρελθόν όπου μποϊκόταρε συναντήσεις στις οποίες συμμετείχε το Κόσοβο. Όμως η δουλειά ξεκίνησε με φιλοδοξία, με το σκεπτικό ότι πλέον «εφαρμόζουν τις πολιτικές της ΕΕ και όχι των χωρών-μελών τους».

Τώρα, μετά από τέσσερα χρόνια, ο Lajçak διορίστηκε πρεσβευτής της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην Ελβετία. Θα εκπροσωπεί την ΕΕ σε μια χώρα που δεν είναι στην ΕΕ, αλλά είναι στενά συνδεδεμένη με την ΕΕ. Ο Λάιτσακ έχει άλλους πέντε μήνες σε αυτόν τον ρόλο και κατά τη διάρκεια αυτών των μηνών μπορεί να υπάρξει μια στροφή στο διάλογο και να τελειώσει με επιτυχία η εντολή.     

Τέσσερα χρόνια θητείας του Μίροσλαβ Λάιτσακ ως ειδικού απεσταλμένου για το διάλογο μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας δεν έφεραν την επιδιωκόμενη λύση. Δεν φταίει μόνο αυτός. Αλλά τώρα οι σχέσεις μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας δεν είναι καθόλου πιο φυσιολογικές από ό,τι πριν από τέσσερα χρόνια. Και τώρα στην ΕΕ υπάρχουν και αυτοί που ρωτούν αν αξίζει να υπάρχει ειδικός απεσταλμένος για διάλογο, να ξοδεύει τόσα πολλά για την ομάδα του και να μην έχει προστιθέμενη αξία. Επομένως, πριν αποφασίσει για τον διάδοχο του Λάιτσακ, η ΕΕ θα πρέπει να αποφασίσει τι θέλει να κάνει με τον διάλογο. Αν πρέπει να υπάρχει ή όχι ένας ειδικός απεσταλμένος μόνο για διάλογο, με μια μεγάλη ομάδα. Ή θα έπρεπε αυτό το καθήκον να επιστραφεί σε μια ομάδα εντός της ΕΥΕΔ όπως ήταν πριν διοριστεί ο Lajcaku. Αυτό πιθανότατα θα αποφασιστεί το καλοκαίρι, όταν θα γίνουν γνωστά τα αποτελέσματα των ευρωεκλογών που θα διεξαχθούν τον Ιούνιο. Και μετά από αυτές τις εκλογές, η σύνθεση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και οι κύριες θέσεις σε άλλα θεσμικά όργανα της ΕΕ θα είναι λίγο πολύ γνωστές. Αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι θα υπάρξει ανάγκη, ακόμη περισσότερο από πριν, για ειδική μέριμνα της ΕΕ και των χωρών μελών της για τις σχέσεις μεταξύ Κοσσυφοπεδίου και Σερβίας. Διότι αυτές οι εκθέσεις, εκτός από απαραίτητες για το ταξίδι τους προς την ΕΕ, είναι επίσης σημαντικές για την ειρήνη και τη σταθερότητα της περιοχής. Η σύγκρουση βίαιων Σέρβων με στρατιώτες της KFOR και οι επιθέσεις στη Bajska τον Σεπτέμβριο, τις οποίες η ίδια η ΕΕ ονόμασε τρομοκρατικές επιθέσεις, το υπενθυμίζουν επαρκώς.