-
Από:
Stephen O'Malley
- 19 Οκτωβρίου 2026 09:00
- Μοιράστε σε:
Çdo prind dëshiron ta shohë fëmijën e vet duke përparuar: të rritet i shëndetshëm në javët e para të jetës, të fillojë edukimin parashkollor dhe ta vazhdojë shkollimin gjatë adoleshencës. Këtë shpresë e kanë familjet në mbarë Kosovën. Fatkeqësisht, komuniteti të cilit i përket një fëmijë, të ardhurat e familjes ose vendbanimi ndikojnë në realizimin e saj. Kjo nuk duhet të ndodhë. Çdo familje meriton t’i shohë foshnjat e saj të rriten të shëndetshme, të bëhen fëmijë të lumtur e më pas të rinj të arsimuar.
Rezultatet e publikuara së fundmi të Anketës së Treguesve të Shumëfishtë (MICS) 2025 tregojnë se komunitetet po shënojnë përparim. E udhëhequr nga Agjencia e Statistikave të Kosovës me mbështetjen e Kombeve të Bashkuara, kjo anketë na tregon se ku po përmirësohet jeta e njerëzve dhe ku fëmijëve ende u mungojnë kujdesi dhe mundësitë që u nevojiten.
Ka lajme të mira. Pjesëmarrja e fëmijëve të moshës tre dhe katër vjeç në edukimin në fëmijërinë e hershme u rrit nga 15 për qind në vitin 2020 në 36 për qind në vitin 2025. Vdekshmëria neonatale, që mat vdekjet gjatë muajit të parë të jetës, ra nga 11 në 8 vdekje për 1 000 lindje të gjalla gjatë së njëjtës periudhë. Përqindja e nxënësve të klasës së parë që kishin ndjekur edukimin e hershëm një vit më parë u rrit nga 88 për qind në vitin 2020 në 92 për qind në vitin 2025.
Megjithatë, nga përmirësimet e përgjithshme nuk kanë përfituar njësoj të gjitha komunitetet në Kosovë dhe pabarazitë shfaqen që në moshë të hershme. Vetëm rreth shtatë për qind e fëmijëve të moshës tre dhe katër vjeç nga komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian ndjekin edukimin e hershëm. Po kështu, përqindja e nxënësve të klasës së parë nga këto komunitete që kishin ndjekur edukimin e hershëm një vit më parë ra nga 73 për qind në vitin 2020 në 62 për qind në vitin 2025. Mbulimi me imunizim të plotë për fëmijët e moshës 24–35 muajsh është 76 për qind në mbarë Kosovën, krahasuar me 44 për qind për fëmijët nga komunitetet rom, ashkali dhe egjiptian.
Zotimi që “askush të mos mbetet pas” kërkon të kuptojmë pse këto pabarazi vazhdojnë të ekzistojnë, edhe kur rezultatet e përgjithshme përmirësohen. A janë shërbimet të arritshme për familjet që kanë nevojë për to? Çfarë i pengon fëmijët të përfitojnë nga këto shërbime? Rezultatet e MICS-it ofrojnë të dhëna shtesë që i ndihmojnë institucionet dhe partnerët të vendosin si t’i ndajnë më së miri fondet, në mënyrë që shërbimet të arrijnë te fëmijët që kanë më shumë nevojë për to.
Roli i Kombeve të Bashkuara është të punojnë përkrah institucioneve të Kosovës, duke mbështetur përpjekjet e tyre për t’i shndërruar këto gjetje në politika dhe shërbime me financim të siguruar, veçanërisht për fëmijët më të margjinalizuar. Hapat e mëtejshëm duhet të jenë konkretë: të zgjerohet qasja në shërbimet parashkollore, të përfshihen në vaksinim fëmijët që nuk i kanë marrë vaksinat e nevojshme dhe të trajtohen pengesat që i ndalojnë fëmijët të vazhdojnë shkollimin. Çdo prioritet duhet të ketë një buxhet, një institucion përgjegjës dhe objektiva të matshëm. Zëri i familjeve dhe i komuniteteve duhet të merret parasysh gjatë hartimit të shërbimeve.
Së fundi, rezultatet e reja të MICS-it ofrojnë më shumë se 30 tregues që mund t’i ndihmojnë institucionet e Kosovës të ndjekin përparimin drejt Objektivave të Zhvillimit të Qëndrueshëm, përfshirë në fushën e të drejtave të fëmijëve dhe të përfshirjes sociale. MICS-i ofron gjithashtu të dhëna të krahasueshme ndërkombëtarisht dhe përvojë në mbledhjen e të dhënave të besueshme, duke mbështetur përpjekjet për përafrimin e sistemit statistikor me standardet e Bashkimit Evropian dhe të Eurostatit.
Fëmijët që nuk kanë mundësi të përfitojnë nga të nxënit e hershëm apo nga shërbimet thelbësore shëndetësore mund të përballen me vështirësi që i shoqërojnë gjatë shkollimit, punësimit dhe jetës si të rritur. Investimi në shëndetin dhe arsimimin e të gjithë fëmijëve ndihmon në zhvillimin e shkathtësive dhe aftësive nga të cilat varet mirëqenia e ardhshme e Kosovës. Këtë e meriton çdo prind dhe çdo fëmijë.
(Autori është koordinator i Kombeve të Bashkuara për Zhvillim në Kosovë)
Μεγαλώνοντας στο Κόσοβο: Ίσες ευκαιρίες για κάθε παιδί
Κάθε γονέας θέλει να δει πρόοδο: το μωρό του να ευδοκιμεί τις πρώτες εβδομάδες της ζωής του, την είσοδο του παιδιού στο νηπιαγωγείο, τον έφηβο του να παραμένει στο σχολείο. Οικογένειες σε όλο το Κοσσυφοπέδιο συμμερίζονται αυτή την ελπίδα. Δυστυχώς, η κοινότητα ενός παιδιού, το εισόδημα ή η διεύθυνση του νοικοκυριού επηρεάζουν το αν αυτές οι ελπίδες θα γίνουν πραγματικότητα. Αυτό δεν θα έπρεπε να συμβαίνει. Κάθε οικογένεια αξίζει να δει τα μωρά της να ευδοκιμούν και να γίνονται ευτυχισμένα παιδιά και μορφωμένοι νέοι ενήλικες.
Η πρόσφατα κυκλοφόρησε Έρευνα Πολλαπλών Δεικτών (MICS) Πέρα από τα Δεδομένα: Η Αλλαγή της Πραγματικότητας των Παιδιών στο Κόσοβο – MICS στο Κόσοβο 2025 | Πρόγραμμα UNICEF στο Κόσοβο δείχνει ότι οι κοινότητες προοδεύουν. Με επικεφαλής την Υπηρεσία Στατιστικής με την υποστήριξη του ΟΗΕ, τα ευρήματά της μας δείχνουν πού βελτιώνονται οι ζωές και πού τα παιδιά εξακολουθούν να μην έχουν τη φροντίδα και τις ευκαιρίες που χρειάζονται.
Υπάρχουν καλά νέα. Η συμμετοχή στην προσχολική εκπαίδευση παιδιών ηλικίας τριών ετών και άνω
τέσσερα αυξήθηκαν από 15% το 2020 σε 36% το 2025. Η νεογνική θνησιμότητα, η οποία
μετρά τους θανάτους κατά τον πρώτο μήνα ζωής, μειώθηκε από 11 σε 8 θανάτους ανά 1,000 ζώντες γεννήσεις
κατά την ίδια περίοδο. Το ποσοστό των μαθητών της πρώτης τάξης που είχαν παρακολουθήσει προσχολική εκπαίδευση το προηγούμενο έτος αυξήθηκε από 88% το 2020 σε 92% το 2025.
Ωστόσο, οι συνολικές βελτιώσεις δεν έχουν κατανεμηθεί ισότιμα μεταξύ των κοινοτήτων του Κοσσυφοπεδίου και τα κενά εμφανίζονται νωρίς. Μόνο περίπου το επτά τοις εκατό των παιδιών από τις κοινότητες Ρομά, Ασκάλι και Αιγύπτιων ηλικίας τριών και τεσσάρων ετών παρακολουθούν προσχολική εκπαίδευση. Μεταξύ των παιδιών Ρομά, Ασκάλι και Αιγύπτιων, το ποσοστό των μαθητών της πρώτης τάξης από τις κοινότητες Ρομά, Ασκάλι και Αιγύπτιων που είχαν παρακολουθήσει προσχολική εκπαίδευση το προηγούμενο έτος αυξήθηκε, μειώθηκε από 54-73 τοις εκατό το 2020 σε 62 τοις εκατό το 2025. Ο πλήρης εμβολιασμός μεταξύ των παιδιών ηλικίας 24-35 μηνών είναι 76 τοις εκατό σε ολόκληρο το Κοσσυφοπέδιο, σε σύγκριση με 44 τοις εκατό μεταξύ των παιδιών από τις κοινότητες Ρομά, Ασκάλι και Αιγύπτιων.
Η υπόσχεση να «μην αφήσουμε κανέναν πίσω» απαιτεί να κατανοήσουμε γιατί αυτά τα κενά επιμένουν, ακόμη και όταν τα συνολικά αποτελέσματα βελτιώνονται. Είναι οι υπηρεσίες προσβάσιμες στις οικογένειες που τις χρειάζονται; Τι εμποδίζει τα παιδιά να τις παρακολουθήσουν; Τα αποτελέσματα του MICS παρέχουν πρόσθετα στοιχεία για να αποφασιστεί ο καλύτερος τρόπος με τον οποίο τα ιδρύματα και οι εταίροι μπορούν να κατανείμουν τα κεφάλαια, έτσι ώστε οι υπηρεσίες να φτάνουν στα παιδιά που τις χρειάζονται περισσότερο.
Ο ρόλος των Ηνωμένων Εθνών είναι να συνεργάζονται με τους θεσμούς του Κοσσυφοπεδίου, υποστηρίζοντας τις προσπάθειές τους να μετατρέψουν αυτά τα ευρήματα σε χρηματοδοτούμενες πολιτικές και υπηρεσίες, ιδίως για τα πιο περιθωριοποιημένα παιδιά. Τα επόμενα βήματα θα πρέπει να είναι πρακτικά: επέκταση των προσβάσιμων υπηρεσιών προσχολικής ηλικίας, προσέγγιση των παιδιών που δεν έχουν εμβολιαστεί και αντιμετώπιση των εμποδίων που εμποδίζουν την παραμονή τους στο σχολείο. Κάθε προτεραιότητα χρειάζεται έναν προϋπολογισμό, έναν υπεύθυνο θεσμό και μετρήσιμους στόχους. Οι οικογένειες και οι κοινότητες πρέπει να έχουν λόγο στον τρόπο σχεδιασμού των υπηρεσιών.
Τέλος, τα νέα αποτελέσματα του MICS παρέχουν περισσότερους από 30 δείκτες που μπορούν να βοηθήσουν τους θεσμούς του Κοσσυφοπεδίου να παρακολουθούν την πρόοδο προς την επίτευξη των Στόχων Βιώσιμης Ανάπτυξης, συμπεριλαμβανομένων των
σχετικά με τα δικαιώματα των παιδιών και την κοινωνική ένταξη. Το MICS συμβάλλει επίσης σε διεθνώς συγκρίσιμα
στοιχεία και εμπειρία στη συλλογή αξιόπιστων δεδομένων, υποστηρίζοντας τις προσπάθειες ευθυγράμμισης του στατιστικού συστήματος με τα πρότυπα της ΕΕ και της Eurostat
Τα παιδιά που χάνουν την πρώιμη μάθηση ή τις βασικές υπηρεσίες υγείας μπορεί να αντιμετωπίσουν μειονεκτήματα που τα ακολουθούν στο σχολείο, την απασχόληση και την ενήλικη ζωή. Η επένδυση στην υγεία και την εκπαίδευση όλων των παιδιών βοηθά στην ανάπτυξη των δεξιοτήτων και των ικανοτήτων από τις οποίες εξαρτάται η μελλοντική ευημερία του Κοσσυφοπεδίου. Και τις οποίες αξίζει κάθε γονέας και παιδί.
(Ο συγγραφέας είναι Συντονιστής Ανάπτυξης των Ηνωμένων Εθνών στο Κοσσυφοπέδιο)