Το τρίο του Κοσσυφοπεδίου επεκτείνει τα σύνορα της ειρήνης στην Ιρλανδία

Εξέχοντες καλλιτέχνες από όλο τον κόσμο συγκεντρώθηκαν στο Ιρλανδικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στο Δουβλίνο για να διευρύνουν τα όρια της ειρήνης, η οποία δεν είναι απλώς η απουσία πολέμου, αλλά ένα «αέναο κινητό». «Τεχνολογίες Ειρήνης: Τέχνη και Μετάβαση στη Σύγχρονη Ευρώπη» είναι ο τίτλος της έκθεσης που θέτει σύνθετα ερωτήματα, και τρεις καλλιτέχνες από το Κοσσυφοπέδιο: ο Petrit Halilaj, ο Driton Selmani και ο Alban Muja τα απαντούν.

«Ποια είναι η κληρονομιά της ειρήνης;» είναι ένα από τα κεντρικά ερωτήματα που τίθενται στην έκθεση «Τεχνολογίες Ειρήνης: Τέχνη και Μετάβαση στη Σύγχρονη Ευρώπη (1989–2026)» στο Ιρλανδικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης στο Δουβλίνο. Τρεις καλλιτέχνες από το Κοσσυφοπέδιο, μαζί με καλλιτέχνες από την Ελλάδα, την Πολωνία, τη Ρουμανία, την Ισπανία, την Κύπρο, την Πορτογαλία, τη Σλοβενία, τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Κροατία, απαντούν σε αυτό το ερώτημα με τα έργα τους. Η έκθεση περιλαμβάνει επίσης έργα άλλων καλλιτεχνών που αποτελούν μέρος της συλλογής του Μουσείου, συμπεριλαμβανομένης της διεθνούς φήμης Σέρβας καλλιτέχνιδας Μαρίνα Αμπράμοβιτς. Σύμφωνα με την επιμελητική ιδέα, η έκθεση εξετάζει την ειρήνη όχι ως αμετάβλητη κατάσταση ή ως τελικό σημείο, αλλά ως μια ενεργή διαδικασία. Έργα των Petrit Halilaj, Alban Muja και Driton Selmani κινούνται επίσης σε αυτό το πνεύμα.

Στην έκθεση που άνοιξε αυτές τις μέρες στο Δουβλίνο και θα είναι διαθέσιμη στο κοινό μέχρι τις αρχές Μαΐου του επόμενου έτους, συμμετέχουν οι Petrit Halilaj με το έργο «Do you realize there is a rainbow even if it’s night?! (pink)», ο Driton Selmani με το «Tell Me Where I Am From» και ο Alban Muja με την ταινία «I Believe the Portrait Saved Me».

Το έργο του Halilaj χρονολογείται από το 2017 και ανήκει στον ομώνυμο κύκλο. Είναι σκώροι φτιαγμένοι από υφαντικό υλικό που είχε επίσης εκθέσει στο έγκριτο βρετανικό ίδρυμα "Tate Modern" το 2024. Για το Δουβλίνο επέλεξε αυτό το ροζ χρώμα. Ο Halilaj μιλάει πολύ για την ταυτότητα μέσα από τον κύκλο, αλλά και από αυτό το έργο.

Είπε ότι η συμμετοχή σε αυτή την έκθεση στο Δουβλίνο τον ενδιαφέρει ακριβώς επειδή η έκθεση δεν αντιμετωπίζει την ειρήνη ως μια ολοκληρωμένη κατάσταση, αλλά ως μια διαδικασία που απαιτεί φροντίδα, διαπραγμάτευση, μνήμη και φαντασία.

«Για μένα, αυτό είναι ιδιαίτερα κοντά στον τρόπο που βίωσα και δούλεψα με τη μνήμη του πολέμου στο Κοσσυφοπέδιο. Η τέχνη δεν μπορεί να αντικαταστήσει την πολιτική διαδικασία της ειρήνης, αλλά μπορεί να δημιουργήσει και να διευρύνει τον χώρο όπου μπορούμε να σκεφτούμε τι απομένει μετά τη σύγκρουση: απώλεια, εκτοπισμός, σπίτι, μνήμη, σχέσεις και πώς φανταζόμαστε το μέλλον», είπε. Έχει δείξει ότι ενδιαφέρεται για αυτή την έκθεση, καθώς η εμπειρία του Κοσσυφοπεδίου δεν θεωρείται μόνο ως ιστορία πολέμου, αλλά ως μια συνεχιζόμενη ιστορία ανοικοδόμησης και της προσπάθειας δημιουργίας νέων μορφών συνύπαρξης.

«Το γεγονός ότι η έκθεση αντιπαραβάλλει την εμπειρία του Κοσσυφοπεδίου με την ιστορία της Ιρλανδίας και άλλες ευρωπαϊκές εμπειρίες μου φάνηκε ιδιαίτερα σημαντικό. Υπάρχουν μεγάλες διαφορές μεταξύ αυτών των ιστοριών, αλλά και κοινά ερωτήματα: τι κάνουμε με τη μνήμη, πώς χτίζεται η εμπιστοσύνη και πώς μπορούμε να φανταστούμε ένα μέλλον μετά τη βία. Αυτό σχετίζεται επίσης με τη δουλειά με το «Hajde» και τον νέο χώρο στο Ρούνικ, καθώς και με άλλους χώρους. Σχετίζεται με τον τρόπο που σκέφτομαι τον ρόλο της τέχνης στην κοινωνία. Τουλάχιστον εν μέρει», δήλωσε ο Χαλιλάι, ο οποίος αυτή τη στιγμή ολοκληρώνει ένα μεγάλο έργο.

Το έργο του Ντρίτον Σελμάνι «Πες μου από πού είμαι;» χρονολογείται από το 2012. Είναι ένας «πίνακας» όπου ένας χάρτης του κόσμου είναι ραμμένος και το Κόσοβο βρίσκεται σε μια παράξενη γεωγραφική θέση. Στην πραγματικότητα, η ιδέα ξεκίνησε όχι μακριά από το Δουβλίνο, στη Βρετανία.

«Η δουλειά ξεκίνησε κατά τη διάρκεια της παραμονής μου στη Βρετανία, όταν συνειδητοποίησα ότι το Κόσοβο έλειπε από ορισμένα από τα συνηθισμένα συστήματα: Δεν μπορούσα να το επιλέξω ως προορισμό, ούτε να το σημειώσω ως τον τόπο από τον οποίο προέρχομαι. Ζήτησα από τους ανθρώπους γύρω μου να ζωγραφίσουν το Κόσοβο από μνήμης. Ο καθένας το τοποθέτησε κάπου αλλού, με διαφορετικό σχήμα. Στη συνέχεια, η μητέρα μου μετέτρεψε μια από αυτές τις προσπάθειες σε κέντημα. Αυτή η αργή, χειρωνακτική εργασία δεν «διόρθωσε» τον χάρτη. Σε αυτόν, το Κόσοβο καταλήγει να συγχωνεύεται με τη θάλασσα», είπε ο Σελμάνι. Εξήγησε ότι ο Στιούαρτ Χολ μιλάει για την αναπαράσταση ως τρόπο δημιουργίας νοήματος, όχι απλώς ως αντανάκλαση του κόσμου.

«Για μένα, αυτό έγινε πολύ συγκεκριμένο: όταν η χώρα σου απουσιάζει από το σύστημα, δεν απουσιάζει μόνο το όνομά της. Απουσιάζει επίσης η δυνατότητα να υποδείξεις με ακρίβεια από πού προέρχεσαι. Η δυστοπία της ύπαρξης εδώ παίρνει τη μορφή ενός τύπου: είσαι εκεί, η χώρα σου είναι εκεί, αλλά το σύστημα δεν έχει θέση για κανέναν», είπε. Συνέχισε εξηγώντας ότι ακόμη και σήμερα, πέντε χώρες της ΕΕ δεν αναγνωρίζουν το Κοσσυφοπέδιο. Σύμφωνα με τον ίδιο, στο πλαίσιο των «Τεχνολογιών Ειρήνης», το ερώτημα του έργου είναι: «Τι είδους ειρήνη μπορείς να χτίσεις, αν η ύπαρξή σου εξακολουθεί να εξαρτάται από την αναγνώριση κάποιου άλλου;» Ο Σελμάνι είπε ότι, αν και το έργο δημιουργήθηκε το 2012, το ερώτημά του δεν έχει ακόμη λήξει.

«Το να το παρουσιάσεις σε μια έκθεση για την ειρήνη σημαίνει να φέρεις εκεί μια εμπειρία που συχνά παραλείπεται από αυτή τη λέξη: την εμπειρία του ανθρώπου που πρέπει συνεχώς να αποδεικνύει τη θέση του στον κόσμο», είπε.

Το «I Believe the Portrait Saved Me» είναι μια ταινία του Alban Muja, η οποία έχει περιοδεύσει σε διάφορα φεστιβάλ, ξεκινώντας με την παγκόσμια πρεμιέρα της στο Φεστιβάλ της Μπερλινάλε. Η ταινία αφηγείται την ιστορία του πατέρα του, ενός καθηγητή καλλιτεχνικών, ο οποίος κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Κοσσυφοπέδιο, όμηρος στα χέρια της σερβικής αστυνομίας, αναγκάζεται να παρουσιάσει το πορτρέτο του αξιωματικού που κρατούσε ομήρους σε έναν σχολικό μαυροπίνακα, με την προϋπόθεση ότι αν το παρουσιάσει καλά, θα σωθεί η ζωή του.

Ο Μούγια είπε ότι, εφόσον η ταινία έχει παρουσιαστεί μέχρι στιγμής κυρίως στην κινηματογραφική σκηνή, είναι καλό να τη δούμε και στο πλαίσιο της τέχνης.

«Ειδικά στην Ιρλανδία, όπου δεν έχει καν προβληθεί σε κανένα κινηματογραφικό φεστιβάλ. Επιπλέον, όταν προσθέσεις αυτό που πραγματεύεται η έκθεση, δηλαδή η ταινία, πιστεύω ότι κάνει τη συμμετοχή ακόμη πιο σημαντική», είπε.

Η έκθεση, σε επιμέλεια των Mary Cremin και Johanne Mullan, με τη βοήθεια των Georgie Thompson και Sara Muthi, διερευνά πώς οι καλλιτέχνες έχουν ανταποκριθεί στους βαθείς πολιτικούς, κοινωνικούς και πολιτισμικούς μετασχηματισμούς που προκύπτουν μετά τις συγκρούσεις. Σύμφωνα με την επιμελητική ιδέα, η οποία συνδυάζει καλλιτεχνικές πρακτικές από την Ιρλανδία και όλη την Ευρώπη, η έκθεση εξετάζει την ειρήνη όχι ως μια αμετάβλητη κατάσταση, αλλά ως μια δυναμική και συνεχή διαδικασία, και ως μια συλλογική νοημοσύνη που πρέπει να αποτελέσει αντικείμενο διαπραγμάτευσης, να φανταστεί και να διατηρηθεί συνεχώς μέσω του διαλόγου, της εκπροσώπησης και της συμμετοχής των πολιτών.

«Η έκθεση επικεντρώνεται στην περίοδο από το 1989 έως σήμερα. Σηματοδοτημένη από σημαντικές γεωπολιτικές αλλαγές σε όλη την Ευρώπη, αυτή η εποχή έχει βιώσει σύνθετες μεταβάσεις από την αποικιοκρατία, τις συγκρούσεις, τους πολιτικούς διχασμούς και τον αυταρχισμό στη δημοκρατία, τη σταθερότητα και (μερικές φορές εύθραυστη) συνύπαρξη», αναφέρει η ιδέα. Περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, έργα των Marina Abramović, Goška Macuga, Małgorzata Mirga-Tas, Claudia Pagès Rabal, Χριστόδουλου Παναγιώτου και Indrë Šerpytytė. Μαζί με τον Halilaj, αυτά είναι τα επτά έργα μέσω των οποίων η έκθεση προωθείται ευρύτερα. Από την περιοχή, περιλαμβάνεται επίσης το γνωστό όνομα, Šejla Kamerić.

«Τοποθετώντας την εμπειρία της Ιρλανδίας παράλληλα με εκείνη άλλων ευρωπαϊκών πλαισίων, το «Τεχνολογίες Ειρήνης» στοχεύει να αναδείξει τόσο κοινές ιστορίες συγκρούσεων όσο και συγκεκριμένες τοπικές πραγματικότητες, δείχνοντας πώς διαφορετικές κοινωνίες έχουν προσπαθήσει να αντιμετωπίσουν την κληρονομιά της βίας κινούμενοι προς τη συμφιλίωση και την οικοδόμηση ενός πιο συμπεριληπτικού μέλλοντος», αναφέρει η ιδέα. Αυτό το έργο, σύμφωνα με το Μουσείο, καθοδηγείται από την πεποίθηση ότι η ειρήνη δεν είναι απλώς η απουσία πολέμου και στοχεύει να διευρύνει την κατανόηση της ειρήνης λαμβάνοντας υπόψη τις κοινωνικές, πολιτιστικές και συναισθηματικές διαστάσεις που στηρίζουν τη δημοκρατική ζωή.

«Οι καλλιτέχνες συμβάλλουν σε αυτή τη συζήτηση δημιουργώντας χώρους για στοχασμό, διάλογο, μνήμη και συλλογική φαντασία, επιτρέποντας στο κοινό να αντιμετωπίσει ιστορίες που συχνά είναι δύσκολες, αμφισβητούμενες ή άλυτες», αναφέρει η ιδέα. Το τρίο από το Κόσοβο συμμετέχει στο έργο με τις ιστορίες του, τόσο προσωπικές όσο και συλλογικές.