Το «Resistance in Kosovo...» περιηγείται στον παράνομο τύπο ανάμεσα στην ιδεολογία και την ελευθερία

Ήταν η περίοδος μεταξύ 1980-1999. Εκείνη την εποχή, οι παράνομες οργανώσεις μεγάλωναν, όπως και οι πλατφόρμες πληροφόρησης που τις πλατφόρμες τους. Δημοσιεύονταν επίσης «Γράμματα από τη φυλακή», που κατέληγαν σε «επαναστατικούς χαιρετισμούς». Υπήρχε η έντονη πεποίθηση ότι η ελευθερία θα κερδόταν με τη βοήθεια της σοσιαλιστικής Αλβανίας εκείνης της εποχής. «Αντίσταση στο Κοσσυφοπέδιο 1980-1999 μέσω του παράνομου τύπου» είναι ο τίτλος της έκθεσης που αναδεικνύει από τα αρχεία αρκετές εφημερίδες και περιοδικά εκείνης της εποχής, τα οποία για τους διοργανωτές της έκθεσης ήταν «σύμβολο αντίστασης και επιδίωξης για ελευθερία, ισότητα και ανεξαρτησία».

Με την εθνική σημαία πάνω από τον αετό βρίσκεται το πεντάκτινο αστέρι και δίπλα σε μια απεικόνιση ενός τουφέκι, η εφημερίδα «Liberty», κάτι μεταξύ εφημερίδας και περιοδικού, άρχισε να εκδίδεται κρυφά στο Κοσσυφοπέδιο το 1980 ως όργανο των αυτοαποκαλούμενων «Μαρξιστών-Λενινιστών του Κοσσυφοπεδίου».

«Ποιοι είναι οι αγωνιστές της ελευθερίας στο Κοσσυφοπέδιο και τι θέλουν;» είναι ο τίτλος στην πρώτη σελίδα. Είναι μόνο ένα από τα περιεχόμενα του τότε παράνομου τύπου που εκτέθηκε στην έκθεση «Αντίσταση στο Κοσσυφοπέδιο 1980–1999 μέσω του υπόγειου τύπου» την Τετάρτη στην Εθνική Βιβλιοθήκη του Κοσσυφοπεδίου.  
Αμέσως μετά τις διαδηλώσεις του Μαρτίου και του Απριλίου 1987, τον Μάιο του ίδιου έτους τυπώθηκε το τρίτο τεύχος αυτής της εφημερίδας με τον τίτλο «Ο Λαϊκός μας Αγώνας είναι Δίκαιος και θα Θριαμβεύσει». Ο υπότιτλος καλούσε σε ενότητα τους προλετάριους των καταπιεσμένων λαών και χωρών. Οι εικονογραφήσεις εμφάνιζαν συνθήματα του Μαρξισμού και του Λενινισμού, ενώ το αστέρι δεν αφαιρέθηκε από τη σημαία. 

Με την πάροδο του χρόνου, οι παράνομες οργανώσεις εκείνη την εποχή αυξάνονταν, όπως και οι πλατφόρμες πληροφόρησης που παρείχαν. Δημοσιεύονταν επίσης «Γράμματα από τη φυλακή» που τελείωναν με «επαναστατικούς χαιρετισμούς». Υπήρχε η έντονη πεποίθηση ότι η ελευθερία θα κατακτούνταν με τη βοήθεια της σοσιαλιστικής Αλβανίας εκείνης της εποχής. Μάλιστα, οι ηγέτες των οργανώσεων είχαν άμεση επικοινωνία με τους ηγέτες της Αλβανίας.

Η έκθεση που διοργανώνεται από το Ινστιτούτο Ιστορίας «Ali Hadri» συγκεντρώνει πολλές ιστορίες από εκείνη την εποχή. Σύμφωνα με την έκθεση, η «Zëri i Kosovës» άρχισε να εκδίδεται το 1981. Ένα ειδικό τεύχος τον Σεπτέμβριο του 1988 στην εφημερίδα, η οποία αυτοπροσδιοριζόταν ως το όργανο του Λαϊκού Κινήματος για τη Δημοκρατία του Κοσσυφοπεδίου, ανέφερε ότι «Ο λαός μας διαδηλώνει για δικαιοσύνη, γλώσσα, σημαία και ελευθερία». Η ενδεικτική φωτογραφία στο εξώφυλλο δείχνει μια σκηνή από τη διαμαρτυρία της 29ης Αυγούστου 1988 στο Κουμάνοβο. «Κοινή γροθιά στον αγώνα για την ελευθερία!» γράφει η επεξηγηματική λεζάντα της φωτογραφίας. 

Είναι τα ρεύματα που πίστευαν ότι ο Μαρξισμός-Λενινισμός θα έφερνε την ελευθερία. Ανεξάρτητα από τις ιδεολογικές τους πεποιθήσεις, το επίκεντρό τους ήταν η ελευθερία. Και δεν το εγκατέλειψαν αυτό μέχρι το 1999, όταν η στρατιωτική δραστηριότητα του UCK, η ειρηνική πολιτική παράλληλων θεσμών με ειρηνικές τάσεις και η βοήθεια του δημοκρατικού κόσμου οδήγησαν στην απελευθέρωση του Κοσσυφοπεδίου. 

Η Διευθύντρια του Ινστιτούτου Ιστορίας «Ali Hadri», Teuta Shala-Peli, δήλωσε ότι σε μια εποχή που η ελευθερία του λόγου ήταν απαγορευμένη, υπήρχε ένας μυστικός τύπος που έγινε ένα ισχυρό μέσο ενημέρωσης.

«Ο παράνομος τύπος έγινε ένα ισχυρό εργαλείο οργάνωσης, πληροφόρησης και εθνικής συνείδησης. Δεν ήταν μόνο πηγή πληροφόρησης, αλλά και σύμβολο αντίστασης και επιθυμίας για ελευθερία, ισότητα και ανεξαρτησία», είπε η Shala-Peli. 

Σύμφωνα με αυτήν, οι εκδότες, οι διανομείς και οι συγγραφείς αυτών των υλικών λειτουργούσαν υπό εξαιρετικά επικίνδυνες συνθήκες, θέτοντας σε κίνδυνο την ελευθερία και τη ζωή τους.

«Χάρη στο θάρρος και την αφοσίωσή τους, σήμερα έχουμε την ευκαιρία να καταγράψουμε και να κατανοήσουμε ένα πολύ σημαντικό μέρος της πρόσφατης ιστορίας μας. Αυτή η έκθεση μας υπενθυμίζει ότι η αντίσταση δεν λαμβάνει χώρα μόνο στους δρόμους και στις διαδηλώσεις, αλλά και μέσω του γραπτού λόγου, μέσω κρυφά τυπωμένων εφημερίδων και μέσω ιδεών που δεν μπορούν να κατασταλούν», είπε. Σύμφωνα με τη διευθύντρια Shala-Peli, αυτή η έκθεση αποτελεί μια εκτίμηση και ευγνωμοσύνη για τους ακτιβιστές που συνέβαλαν στην εθνική ταυτότητα.
«Ταυτόχρονα, αυτή η έκθεση αποτελεί επίσης μια εκτίμηση και ευγνωμοσύνη για όλους εκείνους τους ακτιβιστές, τους διανοούμενους και τους πατριώτες που συνέβαλαν στη διατήρηση της εθνικής ταυτότητας και στο ταξίδι προς την ελευθερία του Κοσσυφοπεδίου», είπε. 

Η Ντορίνα Ντάιου, ερευνήτρια στο Ινστιτούτο Μελετών για τα Εγκλήματα και τις Συνέπειες του Κομμουνισμού, ως συνδιοργανώτρια, δήλωσε ότι το υλικό που παρουσιάζεται σε αυτή την έκθεση αποδεικνύει το θάρρος και την αφοσίωση των ακτιβιστών, οι οποίοι έχουν διακινδυνεύσει τη ζωή τους για να έχουν ελευθερία έκφρασης.

«Τα υλικά που παρουσιάζονται σε αυτή την έκθεση μαρτυρούν, εκτός από τις πνευματικές ικανότητες, το θάρρος, την αφοσίωση και τη θυσία πολλών ακτιβιστών, οι οποίοι, διακινδυνεύοντας την ελευθερία και τη ζωή τους, συνέβαλαν στη διάδοση της αλήθειας και της ελευθερίας του λόγου ενός λαού που δεν εγκατέλειψε ποτέ τις φιλοδοξίες του για ελευθερία», είπε. Σύμφωνα με την Ντάι, πρόκειται για ένα πολύτιμο κομμάτι της ιστορικής μνήμης και μια απόδειξη της ανθεκτικότητας του αλβανικού λαού του Κοσσυφοπεδίου κατά τα σκοτεινά χρόνια 1980-1999. 

«Επιτρέψτε μου να εκφράσω την ύψιστη εκτίμησή μου, τον σεβασμό και την ευγνωμοσύνη μου σε όλους τους ακτιβιστές αυτής της περιόδου, των οποίων οι θυσίες και οι συνεισφορές βοήθησαν και επέτρεψαν ένα ελεύθερο και ανεξάρτητο Κοσσυφοπέδιο», δήλωσε η Ντάιου. Στη συνέχεια, πήρε το μικρόφωνο και με τη σειρά της έδωσε εξηγήσεις για το υλικό που παρουσιάστηκε στην έκθεση, μια κατάσταση που ήταν ταυτόχρονα επεξηγηματική και αυτοπροβαλλόμενη. 
Στην τελετή του Φεβρουαρίου, ο ακτιβιστής Εμρούς Τζεμαΐλι απευθύνθηκε στους παρευρισκόμενους, λέγοντας ότι τέτοιες δραστηριότητες είναι απαραίτητες. 

«Στις δύσκολες συνθήκες που υπήρχαν, καταβλήθηκαν προσπάθειες για την παροχή ακριβών πληροφοριών σχετικά με το τι συνέβαινε στο Κόσοβο. Όχι μόνο αυτή η έκθεση αλλά και άλλες δραστηριότητες που διοργανώνονται αποτελούν αξία και τιμή για την ιστορία και όσους έχουν προσφέρει», είπε.

Η έκθεση δεν είναι τόσο πλούσια σε υλικό και η επιμέλεια δεν ταιριάζει απόλυτα με τις σημερινές αντιλήψεις. Αποτελεί όμως μια βάση που ξεσκονίζει την παράνομη δραστηριότητα πριν από περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες. Αποκαλύπτει τον ενθουσιασμό για την ελευθερία και τον τρόπο με τον οποίο αυτή επιδιώχθηκε να επιτευχθεί.