«Όχι Κάρμεν!» – απογυμνώνοντας το σύμβολο από μύθους, φαντασιώσεις και θυσίες

Η σλοβενική παραγωγή, η οποία έρχεται ως μια σύγχρονη επανερμηνεία της εμβληματικής μορφής της Κάρμεν, μετακινώντας την από το παραδοσιακό πλαίσιο της όπερας σε ένα πειραματικό, φυσικό και πολιτικό θεατρικό σύμπαν, έφερε μια μοναδική προσέγγιση στο Σλοβενικό Θέατρο για Νέους, και η σκηνοθεσία του έργου έχει ανατεθεί στη Ζάνα Χότζα. Η μουσική έχει συντεθεί από τον Λίμπουρν Γιούπολι.

Το «Όχι Κάρμεν!» μοιάζει με μια μοναδική παράσταση, μια θεατρική εκδοχή της διάσημης όπερας του Ζωρζ Μπιζέ. Γραμμένο από τη Σλοβένα θεατρική συγγραφέα Ούρσκα Μπρόνταρ, αλλά εκεί που το «ασυνήθιστο» προέρχεται από το σκηνοθετικό κομμάτι και οι σκηνές εικονογραφούνται κυρίως με τις πράξεις των ηθοποιών, η ευθύνη της σκηνοθεσίας έχει ανατεθεί στη Ζάνα Χότζα. Το βράδυ της Πέμπτης, η πρεμιέρα δόθηκε στο Σλοβενικό Θέατρο Νέων (Slovensko mladinsko gledališče).

Το έργο, το οποίο πραγματεύεται πολιτικά και κοινωνικά θέματα μέσα από τον εμβληματικό χαρακτήρα της όπερας, την Κάρμεν, αναμένεται να τοποθετήσει την ιστορία στην Πρίστινα, αλλά οι συνθήκες το έχουν δυσχεράνει. 

Η σλοβενική παραγωγή έρχεται ως μια σύγχρονη επανερμηνεία της εμβληματικής μορφής της Κάρμεν, μετακινώντας την από το παραδοσιακό πλαίσιο της όπερας προς ένα πειραματικό, φυσικό και πολιτικό θεατρικό σύμπαν. Η μουσική παίζει βασικό ρόλο σε αυτή την παράσταση. Στη σκηνή, εκτός από δέκα ηθοποιούς, μέρος του καστ ήταν και ένας πιανίστας - ο Γιόζε Σαλέι. Τη μουσική συνέθεσε ο Λίμπουρν Γιούπολι. 

«Το έργο είναι μια σύγχρονη επανερμηνεία της όπερας «Κάρμεν» και του μυθιστορήματος του Προσπέρ Μεριμέ. Είναι μια αποδόμηση της μουσικής και μια ματιά στο ποια θέματα θα απασχολούσαν αυτή την Κάρμεν και ποια θα ήταν η Κάρμεν», δήλωσε η σκηνοθέτης Ζάνα Χότζα σε συνομιλία με το KOHĖN.  

Στη σκηνή έπαιξαν οι ηθοποιοί: Λίνα Ακίφ, Ντάσα Ντόμπερσεκ, Νατάσα Κέσερ, Μπόρις Κως, Κλέμεν Κόβατσιτς, Άνια Νόβακ, Μαρούσα Όμπλακ, Ιβάν Πετερνέλ, Μπλαζ Σεφ και Στάνε Τομάζιν. Τη χορογραφία έκανε η Lada Petrovski Ternovšek και τη σκηνογραφία η Dunja Zupančič.

Σύμφωνα με τον σκηνοθέτη, η δημιουργική διαδικασία βασίζεται έντονα στη συνδημιουργία με το καλλιτεχνικό σύνολο του θεάτρου.

«Για μένα, ήταν σημαντικό να αναπτύξω μια διαδικασία συνεργασίας και χρόνου για δημιουργία ή συνδημιουργία με όλη την ομάδα των καλλιτεχνών, κάτι που έκαναν, λαμβάνοντας υπόψη την εμπειρία μου, τις γνώσεις μου, τις δεξιότητές μου, αλλά είδα μια εξαιρετική οργάνωση του θεάτρου. Ο τρόπος που υποστήριξαν αυτό το έργο με κάθε δυνατή υποστήριξη, οι δεξιότητες των ηθοποιών, αλλά και όλων των άλλων συνεργατών μουσικής, χορογραφίας, σκηνογραφίας. Ήταν ένα πολύ μεγάλο εγχείρημα και μια παράσταση στην οποία επενδύθηκαν πολλά. Θεωρώ ότι βγήκαμε με μια επιτυχημένη πρεμιέρα», είπε ο Χότζα. 

Ένα από τα σπουδαιότερα χαρακτηριστικά του έργου, σύμφωνα με την περιγραφή, είναι η σκηνική του μορφή, καθώς το μεγαλύτερο μέρος του διαδραματίζεται χωρίς διαλόγους.

«Μόνο το είκοσι τοις εκατό έχει κείμενο, που σημαίνει ότι το ογδόντα τοις εκατό του έργου είναι χωρίς κείμενο, κάτι που αποτελεί καινοτομία. Είναι ένα έργο χωρίς λόγια», δήλωσε ο σκηνοθέτης.

Έτσι, περιέγραψε τη διαδικασία ως μία από τις πιο απαιτητικές στην καριέρα της, επαινώντας το επαγγελματικό επίπεδο και την αφοσίωση του σλοβενικού θεατρικού συνόλου.

«Ήταν μια από τις πιο απαιτητικές διαδικασίες, επειδή το σύνολο αυτού του θεάτρου είναι γνωστό ότι είναι ένα από τα πιο επαγγελματικά σύνολα. Αλλά ασχολήθηκε επίσης με την αντιμετώπιση ευαίσθητων πολιτικών θεμάτων, τόσο στη Σλοβενία ​​όσο και στην περιοχή και πέρα ​​από αυτήν. Ο τρόπος που δούλεψα και σε αυτή την περίπτωση, υπήρχαν δέκα ηθοποιοί και ένας πιανίστας. Απαιτούσε μια κατάσταση, μια αφοσίωση αλλά και ένα πάθος για το έργο. Είμαι χαρούμενη που πήραν κάτι από μένα με τον τρόπο που δούλεψα, αλλά πήρα και εγώ κάτι από αυτούς τους καλλιτέχνες», είπε.

Το «Όχι Κάρμεν!» αποδομεί την πασίγνωστη φιγούρα της Κάρμεν ως γυναικείου αρχέτυπου στην όπερα. Παγιδευμένη σε έναν από τους πιο δημοφιλείς μύθους της δυτικής κουλτούρας, η Κάρμεν σε αυτό το έργο «αποσπάται» από τον ρόλο που της έχει γραφτεί. Γράφεται για το έργο ότι, ανάμεσα στην όπερα, την παράσταση, τις πρόβες, τις φαντασιώσεις, τη βία, την επιθυμία και το θέαμα, το έργο αμφισβητεί τον τρόπο με τον οποίο οι γυναίκες συνεχίζουν να περιορίζονται σε μύθους, φαντασιώσεις ή θυσίες.

Αυτό το έργο σηματοδοτεί την πρώτη συνεργασία της Ζάνα Χότζα με το «Slovensko mladinsko gledališče», ενώ η ίδια έχει τονίσει ότι είναι η πρώτη Αλβανίδα σκηνοθέτης που εργάζεται σε κρατικό θεατρικό ίδρυμα στη Σλοβενία.

Ο Χότζα έχει επισημάνει ότι το έργο πραγματεύεται έντονα κοινωνικά και πολιτικά θέματα.

«Οι κριτικές ήταν γενικά πολύ θετικές, καθώς πρόκειται για κάτι με μια πολύ ιδιαίτερη ερμηνεία, πρωτοφανή στη μορφή που έχω παρουσιάσει. Συνήθως οι παραστάσεις ξεκινούν με έναν τρόπο και εξελίσσονται και καταλαβαίνεις αυτήν την ιστορία, ενώ σε όλη τη διάρκεια της παράστασης δεν καταφέρνουμε να κατανοήσουμε πραγματικά ποιος είναι ο Cameni και τι είναι ο Cameni, επειδή τον αναζητούμε σε διαφορετικά πλαίσια και θέματα, όπως για παράδειγμα θέματα που σχετίζονται με τον μισογυνισμό, τον σοβινισμό, την γυναικοκτονία, τις διακρίσεις στην εργασία, τη βία, αλλά και την ανδρόσφαιρα», εξήγησε στον KOĞEN. Η παράσταση απομυθοποιεί ντύνοντας τον με τα σημερινά θέματα. 

«Όλα αυτά είναι αλληλένδετα και στο τέλος της παράστασης έχουμε μια γεύση από ολόκληρη την όπερα και το βιβλίο και καθιστούμε σαφές ότι έχουμε αποδομήσει και αναδημιουργήσει πώς θα ήταν μια γυναίκα σήμερα, ποια θα ήταν. Θα είχε ένα συγκεκριμένο φύλο, θα είχε μια συγκεκριμένη ηλικία και πώς θα συμπεριφερόταν στο σημερινό πλαίσιο», είπε. 

Ο σκηνοθέτης ανακοίνωσε ότι υπάρχουν σχέδια για την παρουσίαση της παράστασης «No Carmen!» στο Κόσοβο, αλλά η υλοποίησή της εξαρτάται από τις συνθήκες του Εθνικού Θεάτρου, το οποίο από τον Ιούλιο του 2022 έχει μεταφερθεί σε έναν αυτοσχέδιο χώρο στο Αμφιθέατρο του Παλατιού Νεολαίας και Αθλητισμού, ως αποτέλεσμα του κλεισίματος των εγκαταστάσεων του TKK για ανακαινίσεις. 

«Λαμβάνοντας υπόψη τη σκηνή και τις τεχνικές απαιτήσεις του έργου, είναι αδύνατο να παρουσιαστεί στην τρέχουσα αυτοσχέδια σκηνή. Συζητήσαμε να το παρουσιάσουμε τον επόμενο χρόνο με την ελπίδα ότι τα σχέδια για τα εγκαίνια του Εθνικού Θεάτρου, του αρχικού κτιρίου, θα υλοποιηθούν όπως δήλωσε το Υπουργείο Πολιτισμού μέχρι το τέλος του έτους. Ελπίζω ότι θα μπορέσουμε να το παρουσιάσουμε τον επόμενο χρόνο. Το έργο θα έχει αυτές τις επαναλήψεις μετά την πρεμιέρα, τον Μάιο, και θα συνεχιστεί μετά τον Μάιο το φθινόπωρο», είπε.

Το Σλοβενικό Θέατρο για Νέους ιδρύθηκε στη Λιουμπλιάνα το 1955 ως το πρώτο επαγγελματικό θέατρο για παιδιά και νέους στη Σλοβενία. Σε όλη την ιστορία του, το θέατρο συνεργάστηκε με θεατρικούς μεταρρυθμιστές που διαμόρφωσαν το σλοβενικό θέατρο κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα.