Κοσοβαρική ταυτότητα – μια εναλλακτική που δεν παραβιάζει την εθνική ταυτότητα

Το ζήτημα της κοσοβαρικής ταυτότητας αποτελεί συχνά ένα θέμα που πυροδοτεί συζητήσεις, αλλά ο φιλόσοφος Ισούφ Μπερίσα ασχολείται με αυτό το ζήτημα σε ακαδημαϊκό επίπεδο, αρχικά απογυμνώνοντας την ταυτότητα από μύθους και ορίζοντας την ως συμπεριληπτική. Το βιβλίο «Μνήμη, Ιστορία, Ταυτότητα: Όψεις των Μετασχηματισμών Ταυτότητας στο Κοσσυφοπέδιο μετά το 1999» αντιμετωπίζει την κοσοβαρική ταυτότητα ως μια ανοιχτή εναλλακτική λύση που δεν αποκλείει άλλες ταυτότητες. Το βιβλίο του, που κυκλοφόρησε την Τρίτη στην Πρίστινα, θεωρείται ένα από τα καλύτερα έργα αφιερωμένα στο ζήτημα της ταυτότητας σε παγκόσμια κλίμακα.

Μετά τον τελευταίο πόλεμο του 1999 στο Κόσοβο, αλλά και πέρα ​​από αυτό, έχει ξεσπάσει μια συζήτηση σχετικά με την ταυτότητα των Κοσοβάρων. Ο φιλόσοφος Ισούφ Μπερίσα, μέσω του έργου του «Μνήμη, Ιστορία, Ταυτότητα: Όψεις των Μετασχηματισμών Ταυτότητας στο Κόσοβο μετά το 1999», θίγει σε βάθος αυτό το ζήτημα μέσα από τις ιδέες που έχουν προταθεί, αλλά και αναλύοντας ριζικά την κοινωνικοπολιτισμική πτυχή που αφορά την ταυτότητα της κοινωνίας του νεότερου κράτους στην Ευρώπη. Για τους ντόπιους μελετητές της φιλοσοφίας και όχι μόνο, καθώς και για γνωστά ονόματα φιλοσόφων, ο Μπερίσα καταφέρνει με επιτυχία να απαντήσει σε ορισμένα ουσιώδη ερωτήματα σχετικά με αυτό το ζήτημα. 

Το βράδυ της Τρίτης, στην Εθνική Βιβλιοθήκη του Κοσσυφοπεδίου, μέσω μιας ομάδας ακαδημαϊκών εμπειρογνωμόνων – που δεν εμφανίζεται συχνά σε προωθήσεις βιβλίων – προωθήθηκε το έργο «Μνήμη, Ιστορία, Ταυτότητα: Όψεις των Μετασχηματισμών Ταυτότητας στο Κοσσυφοπέδιο μετά το 1999», το οποίο αρχικά δημοσιεύτηκε στα κροατικά ως διδακτορική διατριβή στο Πανεπιστήμιο του Ζάγκρεμπ και τώρα και στα αλβανικά, σε μια πιο εκτεταμένη έκδοση. 

Ο φιλόσοφος και καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Ζάγκρεμπ, Λίνο Βέλιακ, δήλωσε ότι σε αυτό το βιβλίο ο συγγραφέας παρουσίασε και συστηματοποίησε με συστηματικό και κριτικό τρόπο τους βασικούς καθοριστικούς παράγοντες των σύγχρονων παγκόσμιων συζητήσεων για την ταυτότητα, προκειμένου να αντλήσει μια μεθοδολογία από τις υψηλότατης ποιότητας παγκόσμιες συνεισφορές στις θεωρίες ταυτότητας. Ανέφερε ότι έχει κάνει το ίδιο και με τις συζητήσεις για το θέμα αυτό που έλαβαν χώρα στο Κοσσυφοπέδιο και την Αλβανία. Σύμφωνα με τον ίδιο, περιορίζοντας τον εαυτό του στην ανάλυση των συζητήσεων που έλαβαν χώρα στο Κοσσυφοπέδιο την περίοδο μετά το 1999, οι οποίες επικεντρώνονται στο ζήτημα της σχέσης μεταξύ αλβανικής και κοσοβαρικής ταυτότητας, ο Μπερίσα απάντησε με επιτυχία και πειστικά σε μια σειρά από ενδιαφέροντα και κρίσιμα ερωτήματα. 

«Γιατί η συζήτηση για την ταυτότητα του Κοσσυφοπεδίου προκάλεσε τόσο δημόσιο ενδιαφέρον και γιατί ξεκίνησε ακριβώς μετά το τέλος του πολέμου το 1999; Ποιες είναι οι κοινωνικοπολιτικές και πολιτισμικές παραδοχές αυτής της συζήτησης; Ποια είναι η δυναμική της συγκρότησης ταυτότητας και ποια είναι η λογική βάσει της οποίας συμβαίνουν οι αλλαγές στον κατάλογο προτεραιοτήτων των διαφορετικών ταυτοτήτων;» είναι τα ερωτήματα που αναφέρει ο Veljak. 

Σύμφωνα με τον ίδιο, ο συγγραφέας έχει λάβει ορθώς υπόψη ότι η έννοια της ταυτότητας έχει δύο ουσιώδεις διαστάσεις, αφενός, πρόκειται για ατομική ή προσωπική ταυτότητα και αφετέρου, για την ταυτότητα συλλογικών οντοτήτων. Είπε ότι σε αυτή την περίπτωση τίθεται το ερώτημα ποια είναι η σχέση μεταξύ αυτών των δύο ταυτοτήτων; 

επίσης Συμπλήρωμα Πολιτισμού 4 Οκτωβρίου 2026 Η ηθική της λογικής σε μια συζήτηση

«Με την πρώτη ματιά είναι σαφές ότι χωρίς την πρώτη ταυτότητα δεν υπάρχει δεύτερη, είναι σαφές ότι χωρίς τα άτομα δεν υπάρχει κοινωνία· η σχέση, φυσικά, δεν είναι μονόδρομη: δεν υπάρχει άνθρωπος έξω από μια κοινότητα. Χωρίς προσωπική ταυτότητα δεν υπάρχει κοινωνική ταυτότητα, αλλά αντίστροφα: χωρίς τον ορισμό της ταυτότητας μιας συλλογικότητας δεν υπάρχουν άτομα που μπορούν να ανήκουν σε αυτήν τη συλλογικότητα (επειδή κάθε άτομο πρέπει να ανήκει σε πολλές ομάδες και τουλάχιστον σε μία συλλογικότητα, διαφορετικά θα ήταν –»  όπως γνώριζε ο Αριστοτέλης…  «ή ένας θεός ή ένα ζώο)», είπε. 

«Σε αντίθεση με τους υποστηρικτές των ουσιαστικών ταυτοτήτων (στην πραγματικότητα: υποστατικών και απόλυτων) που βασίζονται σε μυθικές αφηγήσεις, ο Μπερίσα επιβεβαιώνει την πολλαπλότητα των ταυτοτήτων, απορρίπτοντας την αποκλειστικότητα μιας από τις ταυτότητες (η οποία συνήθως είναι η εθνοτική ή η εθνική ταυτότητα), απορρίπτοντας έτσι τη λογική του «είτε-είτε». Γνωρίζοντας ότι οι περισσότεροι συμμετέχοντες στη συζήτηση για την ταυτότητα του Κοσσυφοπεδίου/Αλβανίας δεν είναι καν ενημερωμένοι για τις σύγχρονες σκέψεις σχετικά με το ζήτημα της ταυτότητας, τονίζει ότι κατανοούν το εθνοτικό έθνος πρωτίστως ως μια ομοιογενή πλατφόρμα ταυτότητας που ούτε ανέχεται τη διαφοροποίηση ταυτότητας εντός της αντίστοιχης κοινωνίας ούτε μπορεί να ανεχθεί άλλα εθνοτικά στοιχεία», δήλωσε ο Βέλιακ. Σύμφωνα με τον ίδιο, όσον αφορά το Κοσσυφοπέδιο, όσα έχουν ειπωθεί ισχύουν τόσο για τους Σέρβους - από τον Επίσκοπο Αρτέμιο μέχρι τον Ίβιτσα Ντάτσιτς - όσο και για τους υποστηρικτές της απολυτοποίησης της αλβανικής εθνικής ταυτότητας. Είπε ότι με αυτόν τον τρόπο, διαμορφώνεται ένας «παθιασμένος αντικοσοβαρισμός», στον οποίο οι αλβανικές και σερβικές ταυτότητες τοποθετούνται ως αποκλειστικές σε σχέση με την ταυτότητα του Κοσσυφοπεδίου (πολίτη). Εξήγησε ότι αυτό δείχνει ότι ο σερβικός και ο αλβανικός εθνικισμός είναι αντιθετικά αλληλέγγυοι στις θέσεις τους περί άρνησης της ταυτότητας του Κοσσυφοπεδίου. 

«Υπερασπιζόμενος το δημοκρατικό δικαίωμα στην αυτοπροσδιορισμό και αντιτιθέμενος στην απολυτοποίηση των ταυτοτήτων που παράγονται ή ορίζονται από την αναγκαστική ομογενοποίηση, ο Μπερίσα έχει κάνει μια εξαιρετική συμβολή στην ευαισθητοποίηση σχετικά με την πολυδιάστατη φύση των κοινωνικών και ατομικών ταυτοτήτων. Αυτό είναι ένα σημαντικό μάθημα όχι μόνο για την κοινωνία στο Κοσσυφοπέδιο, αλλά και για τα μέλη κάθε έθνους στον κόσμο που δεν έχουν απελευθερωθεί από κληρονομημένα τραύματα ή έχουν παραμείνει παγιδευμένοι σε προκαταλήψεις και μύθους», είπε. 

Στο τέλος, είπε ότι αυτό το βιβλίο του Isuf Berisha είναι η πρώτη φιλοσοφικά βασισμένη μονογραφία αφιερωμένη στο ζήτημα της ταυτότητας στο πλαίσιο του Κοσσυφοπεδίου. Κατέληξε λέγοντας ότι η έκδοση του βιβλίου σε μια παγκόσμια γλώσσα θα δείξει επίσης ότι αυτό το έργο είναι παγκοσμίως σημαντικό ως μια έγκυρη συμβολή στην κριτική αντίθεση στην κακή μεταφυσική των απολυταρχικών ταυτοτήτων. 

«Και είμαι σίγουρος ότι δεν είναι υπερβολή να πούμε ότι είναι ένα από τα καλύτερα βιβλία αφιερωμένα στο ζήτημα της ταυτότητας σε παγκόσμια κλίμακα», είπε. 

Λόγω οικογενειακού προβλήματος, απουσία της καθηγήτριας φιλοσοφίας του πανεπιστημίου, Astrit Salihu, η παρουσίασή του με τίτλο «Η συμπεριληπτική Κοσοβαρική Ταυτότητα» διαβάστηκε από τον συντονιστή. Σύμφωνα με την παρουσίαση του Salihu, ο Isuf Berisha ξεκινά το βιβλίο του με μια εις βάθος και ολοκληρωμένη ανάλυση της έννοιας της ταυτότητας. 

«Η υπόθεση της κοσοβαρικής ταυτότητας σε αυτό το βιβλίο μας φαίνεται να ορίζει τη νέα πραγματικότητα, την οποία βιώνουμε εμείς οι Αλβανοί ως η πλειοψηφία του Κοσσυφοπεδίου και άλλες κοινότητες που ζουν στο Κοσσυφοπέδιο. Μιλάμε για το πλαίσιο που δημιουργήθηκε μετά το 1999 και με την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας του Κοσσυφοπεδίου. Αυτά τα δύο γεγονότα δημιουργούν μια νέα κατάσταση που είναι συνυφασμένη με το ζήτημα της ταυτότητας ως θεμελιώδες πρόβλημα σε αυτή τη ριζική κοινωνικοπολιτική αλλαγή», αναφέρει η δήλωση. Σύμφωνα με τα όσα έγραψε ο Σαλίχου, ο Μπερίσα προσεγγίζει το ζήτημα των μετασχηματισμών ταυτότητας στο Κοσσυφοπέδιο σε όλη του την πολυπλοκότητα, όχι μόνο θεωρητική, αλλά κυρίως ιστορική, συμφραζόμενη και πολιτική. 

επίσης Συμπλήρωμα Πολιτισμού 4 Οκτωβρίου 2026 Λείπει η αλβανική ιστορική συνείδηση ​​απέναντι στη σερβική γενοκτονία

«Διακρίνει σχολαστικά τα κύρια επίπεδα κατασκευής ταυτότητας, όπως η σχέση με τον άλλον (η οποία αποτελεί το θεμέλιο της ταυτότητας), η εθνική ταυτότητα των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου σε σχέση με την ταυτότητα του Κοσσυφοπεδίου, οι ταυτότητες άλλων κοινοτήτων στο Κοσσυφοπέδιο σε σχέση με την ταυτότητα του Κοσσυφοπεδίου, καθώς και η ταυτότητα του Κοσσυφοπεδίου σε σχέση με την Ευρώπη. Ο Μπερίσα δεν αφήνει τίποτα από την πραγματικότητα του Κοσσυφοπεδίου έξω από τη συζήτηση, αλλά φυσικά, στο ζήτημα της ταυτότητας του Κοσσυφοπεδίου, κυριαρχεί το ζήτημα της σχέσης των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου με την κατασκευή της ταυτότητας του Κοσσυφοπεδίου - «επειδή πάνω από το 90% του πληθυσμού του Κοσσυφοπεδίου είναι Αλβανοί», έγραψε ο Σαλίχου. Εκεί αναφέρεται ότι φαίνεται ότι το ζήτημα της κοσοβαρικής ταυτότητας, περισσότερο αν όχι μόνο, έχει γίνει πρόβλημα για τους Αλβανούς του Κοσσυφοπεδίου. 

«Ο Μπερίσα το βλέπει αυτό ως μια νέα δυναμική μεταξύ εθνικής και εδαφικής/πολιτικής ταυτότητας μετά την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας και την έναρξη συζητήσεων για μια κοσοβαρική ταυτότητα μεταξύ των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου. Με λίγες εξαιρέσεις, η πρωτοβουλία αυτής της συζήτησης δεν περνάει χωρίς συναισθηματική ένταση και συχνά με αξιολύπητες αποχρώσεις, που προκαλούν σύγχυση μέχρι το βάθος και είναι φτωχή σε προβληματισμό σχετικά με το ζήτημα της ταυτότητας. Αυτή η πρωτοβουλία του Ισούφ Μπερίσα παίρνει την καθαρή μορφή μιας ήρεμης ματιάς στο φαινόμενο της ταυτότητας και ενός σταδιακού επιτεύγματος στην εύρεση των ουσιωδών στιγμών που χτίζουν την ταυτότητα», αναφέρει η δήλωση. Σύμφωνα με όσα έγραψε ο Σαλίχου, ο Μπερίσα βλέπει στο βιβλίο του την εξέλιξη της ταυτότητας των Αλβανών του Κοσσυφοπεδίου ως σχεσιακή και σε διαφορετικές περιόδους σε σχέσεις με διαφορετικούς άλλους, αρχικά σε σχέση με τους Σέρβους, ως μια ιστορική σχέση που κορυφώνεται τη δεκαετία του 90, στη συνέχεια, μετά το τέλος του πολέμου και με την ανακήρυξη της ανεξαρτησίας, σε σχέση με τη διεθνή κοινότητα και με την Αλβανία ή την αλβανική εθνική ταυτότητα. 

«Η διατήρηση της ισορροπίας και των σταθερών σχέσεων είναι επί του παρόντος δυνατή με τη διατήρηση της οντότητας του Κοσσυφοπεδίου ως ανεξάρτητου κράτους. Αλλά αυτό συνεπάγεται επίσης μια ταυτότητα, επειδή ο Μπερίσα αναφέρεται στο αξίωμα ότι «δεν υπάρχει οντότητα χωρίς ταυτότητα». Από αυτό προκύπτει ότι η κοσοβαρική ταυτότητα παραμένει μια ανοιχτή εναλλακτική λύση όχι στη συγχώνευση της αλβανικής εθνικής ταυτότητας, αλλά στην «καθημερινή λειτουργική και παραγωγική» χρήση της, χωρίς να αποκλείονται άλλες εθνότητες και έθνη, εντός αυτής της συμπεριληπτικής ταυτότητας», αναφέρει η δήλωση του Σαλίχου. Σύμφωνα με τον ίδιο,  Ο Μπερίσα βλέπει εδώ τη σημασία της σκέψης για μια συμπεριληπτική και όχι αποκλειστική ταυτότητα, ώστε να προσφέρει μια άλλη εικόνα που τελικά θα αποτελέσει μια πολύ ευρύτερη, συμπεριληπτική και δημοκρατική πλατφόρμα. Σύμφωνα με τη δήλωση του Σαλίχου, όταν ο Μπερίσα στοχεύει να ξεπεράσει το δραματικό δίλημμα της αποκλειστικής λογικής του είτε-είτε, φέρνει στο νου τη σκέψη του Ρόμπερτ Βεντούρι, ο οποίος στόχευε να επιβεβαιώσει την συμπεριληπτική μεταμοντέρνα αρχιτεκτονική ως αντίμετρο στην αποκλειστική μοντερνιστική αρχιτεκτονική. Σύμφωνα με τον ίδιο, μετατοπισμένη στο επίπεδο της ταυτότητας στο πλαίσιο του Κοσσυφοπεδίου, αυτό που επιβεβαιώνει ο Βεντούρι δίνει ένα βαθύτερο νόημα στην πρωτοβουλία του Μπερίσα. 

«Ο Βεντούρι όρισε τη λογική του είτε ως «εύκολη ενότητα αποκλειστικότητας», ενώ τη λογική του και των δύο ως «δύσκολη ενότητα συμπερίληψης». Το βιβλίο του Ισούφ Μπερίσα αποτελεί μια στοχαστική εισαγωγή στη δύσκολη ενότητα της συμπερίληψης. Μόνο η ανοιχτή, υπεύθυνη και ειλικρινής σκέψη μπορεί να το επιτύχει αυτό σε αυτή την όχι και τόσο απλή συζήτηση σχετικά με τη σχέση ταυτότητας μεταξύ εθνικής και κοσοβαρικής ταυτότητας», έγραψε ο Σαλίχου. 

Ο καταξιωμένος γλωσσολόγος, ακαδημαϊκός Ρετζέπ Ισμαΐλι, στην ομιλία του παρουσίασε την ανάγνωσή του σε σχέση με το έργο του Μπερίσα, συνδέοντάς το κυρίως με τη γλωσσική ταυτότητα με την οποία ασχολείται και ο Μπερίσα. 

«Δεν είμαι φιλόσοφος και δεν ισχυρίζομαι ότι έχω άποψη για αυτή την πτυχή, αλλά διάβασα το βιβλίο του Isuf Berisha με μεγάλη προσοχή και περιέργεια και είμαι ικανοποιημένος με πολλά που έμαθα από αυτόν σε αυτή την πτυχή. Πάντα με ενδιέφεραν περισσότερο τα ζητήματα που σχετίζονται με το ζήτημα της ταυτότητας από την οπτική γωνία ενός γλωσσολόγου, ο οποίος, είτε μας αρέσει είτε όχι, δίνει περιορισμένες εξηγήσεις, οι οποίες όμως μπορεί να είναι σημαντικές και για γενικότερα πλαίσια», δήλωσε ο Ismajli. Σύμφωνα με τον ίδιο, ο Isuf Berisha σε αυτό το πλαίσιο έχει ασχοληθεί με συζητήσεις που σχετίζονται με την ιστορία της κοινής γλώσσας, όπως αυτές έχουν εμφανιστεί τα τελευταία χρόνια, ειδικά σε κυρίως δημοσιογραφικές κριτικές, οι οποίες ήταν γεμάτες με παθιασμένες, πολεμικές και άλλες πτυχές. 

«Οι παρουσιάσεις του, στο μέτρο του αναμενόμενου σε ένα βιβλίο σαν αυτό, είναι ακριβείς, με σχολαστικές αναφορές, προσθέτοντας έτσι μια διάσταση στις απόψεις για τις συζητήσεις Κοσοβάρων-Αλβανών στον τομέα των ταυτοτήτων. Θα πρόσθετα ότι τα ζητήματα ταυτότητας στον τομέα της γλώσσας σχετίζονται ακόμη πιο ουσιαστικά με την ιστορία της γλώσσας, η οποία, στη συγκεκριμένη περίπτωσή μας, σε αντίθεση, ας πούμε, με τους Κροάτες, μπορεί να αποτελέσει ένα από τα σημαντικά στοιχεία του συντάγματος ή των ιστορικών μετασχηματισμών των διαστάσεων της ταυτότητας», είπε, μεταξύ άλλων. 

επίσης Συμπλήρωμα Πολιτισμού 13 Σεπτεμβρίου 2026 «Σερβικός Κόσμος» προς την Προπαγάνδα που Ενοχοποιεί τα Θύματα

Ο ίδιος ο συγγραφέας ήταν σύντομος στην ομιλία του. Ευχαριστεί τους ποινικολόγους, και είπε ότι είχε ξεκινήσει την έρευνα σε αυτόν τον τομέα πολύ νωρίτερα, αναφερόμενος στην εποχή πριν από τον τελευταίο πόλεμο. 

«Αλλά ήταν πολύ νωρίς τότε», είπε ο Μπερίσα, ο οποίος γεννήθηκε το 1955. Ολοκλήρωσε τις προπτυχιακές του σπουδές στη φιλοσοφία και την κοινωνιολογία στο Πανεπιστήμιο της Πρίστινα το 1981. Στη συνέχεια ολοκλήρωσε τις μεταπτυχιακές του σπουδές στη Φιλοσοφική Σχολή του Πανεπιστημίου του Ζάγκρεμπ, όπου υπερασπίστηκε το διδακτορικό του το 2017. Κατά τη διάρκεια της καριέρας του, εργάστηκε ως καθηγητής, δημοσιογράφος και ασχολήθηκε επίσης με την κοινωνία των πολιτών. Μεταξύ 1989 και 1994, ήταν πρόεδρος του Συνδέσμου Φιλοσόφων και Κοινωνιολόγων του Κοσσυφοπεδίου. Και με την τελευταία του μελέτη, εκτιμάται ότι ολοκλήρωσε ένα από τα ζητήματα για τα οποία οι συζητήσεις ήταν έντονες, αλλά ποτέ τόσο εις βάθος όσο στο βιβλίο του Μπερίσα.