Ενβέρ Πετρόβτσι – ο καλλιτέχνης που εγκαταλείπει τη ζωή, αλλά όχι τη σκηνή

Mënyra se si është përkujtuar në njëvjetorin e vdekjes, ka qenë dëshmia se artistët sikurse ai largohen nga jeta, por jo edhe nga skena. Enver Petrovci jeton në veprat që ka lënë pas, në kujtimet e shumta. Takimi përkujtimor të martën mbrëma në Teatrin Kombëtar të Kosovës, s’e ka njohur fjalën “lamtumirë”, por “faleminderit”. Ka qenë si një shfaqe ku rolin kryesor ai e jetën nëpërmjet gjurmëve që kanë lënë ndër gjenerata

Kur dera e sallës hapet, sikurse kur hyn publiku në një shfaqje, në “ekran” këngës ia thotë Enver Petrovci. I këndon jetës, siç ka bërë jo rrallë midis miqsh. Me të marrë fund ato sekonda të këngës, portretet e tij ndërrohen e Lulzim Lushtaku luan në kontrabas. Efekti me dy palë imazhe, njëri në perden e tejdukshme e tjetri pas, bashkë me lojën në kontrabas, sikur janë intro e një shfaqjeje ku bashkohen mediume të shumta. Me rreth 50 veta në sallë, kjo lloj introje ia lëshon rrugën aktores Teuta Krasniqi në rolin e moderatores.

Të martën mbrëma Teatri Kombëtar i Kosovës ka kujtuar aktorin, regjisorin e profesorin universitar, Enver Petrovci. Në njëvjetorin e vdekjes, ai është kujtuar si artist që, pos roleve në skenë, qe edhe profesor i artit e po ashtu edhe i jetës. Enver Petrovci vdiq më 22 shtator 2025, në moshën 71-vjeçare.
Ministrja e Kulturës, Saranda Bogujevci, ka thënë se gjithmonë i ka lënë përshtypje sidomos për pjesën e studentëve të tij, të cilëve u ka mësuar gjëra të ndryshme nga përvoja e tij.

“Jo veç si artist, por edhe nga përvoja e tij në jetë. Mendoj se jemi me fat që e kemi pasur dhe më vjen keq që sot nuk e kemi fizikisht pranë nesh. Por mbetet pjesë e jona e rrënjosur në punën që e bëjmë në institucione”, ka thënë ajo. Sipas Bogujevcit, nuk qe e lehtë të lësh një emër dhe veprimtari prapa vetes, sidomos në periudhën kur Enver Petrovci ka qenë pjesë e skenës, por edhe në kohën kur ka qenë profesor.

“Uroj shumë që në gjeneratat që vijnë të lindin njerëz si Enver Petrovci dhe të lënë gjurmë siç ka lënë ai”, ka thënë ajo.

Në emër të Fakultetit të Arteve, prodekani Zeni Ballazhi ka rrëfyer se me Petrovcin u njohën në aeroplan, duke udhëtuar për në Norvegji, në kuadër të një projekti të përbashkët, “Arti kundër dhunës”. E ka përshkruar si njohje të çuditshme dhe të bukur.

“Që në takimin e parë, pata ndjesinë sikur nuk po takoja një njeri për herë të parë, por sikur po takoheshim përsëri pas shumë kohësh. Gjatë atij udhëtimi kaluam shumë mirë. Folëm, qeshëm, bashkëpunuam dhe, mbi të gjitha, e kuptuam se arti na kishte sjellë bashkë. Që nga ajo ditë, rrugët tona u kryqëzuan shumë herë”, ka thënë Ballazhi. Ka treguar se bashkëpunuan në projekte filmike e teatrore. Ka përmendur shfaqjen “Myslimani” në Teatrin Kombëtar, ku qe skenograf. Sipas tij, këto nuk janë vetëm punë që i përkasin një biografie profesionale, por edhe kujtime.

“Por Enveri për mua nuk ishte vetëm aktori i madh, regjisori apo profesori. Ishte edhe miku. Ishte ai njeri me të cilin mund të punoje seriozisht, por edhe të qeshje shumë. Dhe ndoshta ajo që e bënte Enverin të veçantë ishte mënyra se si sillej me njerëzit. Ishte i dashur me ata që e donin, por dinte të ishte i mirë edhe me ata që nuk e donin. Kjo është diçka që nuk mësohet në shkollë. Ky është karakter”, ka thënë ai. Sipas Ballazhit, kontributi i Petrovcit në Fakultetin e Arteve ishte i jashtëzakonshëm. Ka thënë se, si profesor, ai nuk u mësoi studentëve vetëm aktrimin, por edhe të guxonin, të kërkonin, të mos kënaqeshin me të zakonshmen dhe ta merrnin artin seriozisht. Në emër të Fakultetit, ai ka thënë se Petrovci kujtohet me mall, me respekt dhe me mirënjohje të pafundme.
“Mirënjohje për artin e tij. Për teatrin. Për filmin. Për studentët. Për miqtë. Dhe për të gjitha ato takime e kujtime që na ka lënë. Enveri ishte njeri i skenës. Dhe ndoshta prandaj edhe sot, kur flasim për të, kemi ndjesinë sikur ai është diku këtu. Sepse disa njerëz largohen nga jeta, por nuk largohen nga skena. Nuk largohen nga kujtesa. Nuk largohen nga njerëzit. Enver, sonte nuk po të themi lamtumirë. Po të themi: Faleminderit, Enver! Për artin”, ka përfunduar ai.

Në emër të familjes Petrovci, të pranishmëve u është drejtuar e bija, Vanesa Petrovci. Sipas saj, nuk ka vend më domethënës se skena e Teatrit për ta kujtuar të atin. Ka thënë se ai e ka dashur këtë vend, sikurse gjuhën, kulturën, artin dhe njerëzit e tij.

“Por sonte për një moment dua ta lë anash Enver Petrovcin që e njeh publiku. Dua të flas për babanë. Për njeriun që, para se të jetë profesor i aktrimit e regjisor, ai ka qenë profesor i jetës. Ai na ka mësuar shumë. Na ka mësuar ta duam artin, të jemi modestë e t’i duam njerëzit. Na ka mësuar ta duam kombin e të qenit shqiptar si diçka parësore. Mbi të gjitha, na ka mësuar ta duam jetën”, ka thënë Vanesa Petrovci. Sipas saj, për vite i ati e ka përballuar një sëmundje shumë të rëndë.

“Kishte dhimbje dhe ne e shihnim. Por ai gjithmonë ka gjetur një mënyrë që të na lehtësojë me një shaka, një buzëqeshje e fjalë. Ky ka qenë babai që kemi njohur. Njeriu që edhe kur vetë e kishte të vështirë të merrte frymë, na ka dhënë frymë neve”, ka thënë Petrovci. Të pranishmit më pas me nga një pije kanë kujtuar artistin. Në mënyrën që ai festonte për jetën. 

Γεννημένος στην Πρίστινα στις 28 Φεβρουαρίου 1954, ο Πέτροβτσι ολοκλήρωσε την πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευσή του σε αυτήν την πόλη. Δεν έφυγε από την Πρίστινα ούτε όταν ξεκίνησε μαθήματα υποκριτικής, φοιτώντας στην Ανώτατη Παιδαγωγική Σχολή. Μετακόμισε στο Βελιγράδι, όπου αποφοίτησε από τη Σχολή Δραματικών Τεχνών το 1978. Σύμφωνα με το Εγκυκλοπαιδικό Λεξικό του Κοσσυφοπεδίου, με τα έργα «Μπλεσέρια» και «Μαρτέσα» του Άντον Τσέχοφ, συμμετείχε σε όλα τα φεστιβάλ της πρώην Γιουγκοσλαβίας, καθώς και σε πολλά διεθνή φεστιβάλ. Ναι, σύμφωνα με το Λεξικό, που γράφτηκε από τον Μπεσίμ Ρεξάι, μετά την αποφοίτησή του, ο Πέτροβτσι εργάστηκε στο Γιουγκοσλαβικό Δραματικό Θέατρο και στο «Atelje 212» έπαιξε τον κύριο ρόλο στο έργο «Κουρόρα ε Κοσαντσίκιτ». 

«Μετά από αυτή την παράσταση, τη δεκαετία του 80 ασχολήθηκε κυρίως με πρωταγωνιστικούς θεατρικούς ρόλους. Καθώς η κρίση στην πρώην Γιουγκοσλαβία βάθαινε, έφυγε από το Βελιγράδι και στην Πρίστινα παρουσίασε τα έργα «Confiteori», «Procesi» και «Nastasja Filipovna»», γράφει εκεί. Τα θέατρα του Ντουμπρόβνικ, της Σουμπότιτσα και του Νόβι Σαντ φιλοξένησαν επίσης τους ρόλους του. Στις αρχές της δεκαετίας του 90, ο Πέτροβτσι θα επέστρεφε στην Πρίστινα ως πολίτης της. Εξελέγη λέκτορας υποκριτικής και απαγγελίας στη Σχολή Καλών Τεχνών στην Πρίστινα. 

«Κατά τα έτη 1990-1993 ήταν ο ιδρυτής και διευθυντής του θεάτρου «Δωδώνη» στην Πρίστινα. Αφού εγκατέλειψε την εργασία του στο θέατρο «Δωδώνη», το 1994 ίδρυσε την πρώτη ιδιωτική σχολή υποκριτικής «Actor's Studio» στην Πρίστινα», γράφει η Εγκυκλοπαίδεια. Μετά τον τελευταίο πόλεμο στο Κόσοβο, ο Πέτροβτσι ίδρυσε επίσης το θέατρο «Teatri i Babas», το οποίο δεν λειτούργησε για πολύ. Ήταν χαρακτήρας σε πολλές ταινίες και θεατρικά έργα. Έργα όπως το «Kush më ka faj qe jam shqiptar» και το «Të mallkuarit», στα οποία είναι ο συγγραφέας, σκηνοθέτης και ηθοποιός, ήταν τα πρώτα έργα που παρουσιάστηκαν στο θέατρο «Δωδώνη» και στο Εθνικό Θέατρο του Κοσόβου αμέσως μετά τον πόλεμο στο Κόσοβο. 

Όσον αφορά τον κινηματογράφο του Κοσσυφοπεδίου, στη δεκαετία του '80 θα ήταν γνωστός για τους ρόλους του σε ταινίες όπως "When Spring Is Late", "The Proud Pain" και "The Rangers of the Mist". Αλλά εκείνη τη δεκαετία, ήταν αρκετά γνωστό στον γιουγκοσλαβικό κινηματογράφο. «Hajde da se volimo 2», «Obična prica», «Šargarepo ti ne rasteš lepo», «Manifesto», «Ortaci», «Dečji bič», «Uvek spremne žene», «Život u grobljanskoj», «Jugovizija», «Dvostruki udar», είναι μερικές από τις ταινίες της εποχής που πρωταγωνίστησαν οι Petroci. Έπαιξε και σε αλβανικές ταινίες μετά τον τελευταίο πόλεμο. 

Ο Petrovci έχει τιμηθεί με πολλά βραβεία κατά τη διάρκεια της ζωής του, όπως το Πρώτο Βραβείο στο πανελλαδικό φεστιβάλ «Aleksandër Moisiu» στα Τίρανα, το Βραβείο Καλύτερου Ηθοποιού στο Φεστιβάλ Κινηματογράφου του Κοσσυφοπεδίου το 2003, το 2004 και το 2007, και το Βραβείο Καλύτερου Ηθοποιού στο Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου των Τιράνων το 2010. Το 2021, τιμήθηκε με το Βραβείο Συνολικού Επιτεύγματος στον τομέα του θεάτρου, ένα βραβείο που απονέμεται από το Υπουργείο Πολιτισμού.