Το αναγεννησιακό Primer

Τρία χρόνια πριν από τους Αλβανούς αντιπροσώπους ενοποιήσουν το αλβανικό αλφάβητο το 1908 στο Μαναστίρ, η πεντάχρονη Dile Ramaj έγραφε τα γράμματα στα πλακάκια όπως στο βιβλίο «Kandime» του Naim Frashër. Ήταν μόνο μία από τις δεκάδες μαθητές διαφορετικών ηλικιών που παρακολουθούσαν μαθήματα αλβανικών στο σχολείο στο ορεινό χωριό Vitia, Stubëll.

«Ξεκινήσαμε γράφοντας κάποιες γραμμές, άλλοτε ίσιες και άλλοτε λοξές. Ο δάσκαλος έγραφε στον μαυροπίνακα, κι εμείς γράψαμε σε ανοιχτόχρωμους πίνακες παρόμοιους με τον πίνακα του δασκάλου. Στο τέλος, σβήσαμε αυτές τις πλάκες», είπε ο Ramaj στα ενενήντα του στη συνάδελφό του ερευνήτρια Sara Gjergji, η οποία συγκέντρωνε μαρτυρίες εν ζωή πρώην μαθητών και έγγραφα σε τοπικά και διεθνή αρχεία για να τα ενσωματώσει στο βιβλίο μελέτης του. «Stublla με το πρώτο αλβανικό σχολείο : 1584-1905», γράφει σήμερα η Koha Ditore.

«Ήταν μια νηφάλια ηλικιωμένη γυναίκα. Τα είπε όλα με λεπτομέρειες», τονίζει ο Gjergji, ο οποίος εξέδωσε το βιβλίο το 2014. Είχε την περιέργεια να πάρει συνέντευξη από τους ζωντανούς πρώην μαθητές του σχολείου του χωριού, αφού διάβασε τον Σεπτέμβριο του 1990 τη διπλωματική εργασία του καθηγητή Franë Gjergji, που δημοσιεύτηκε στο περιοδικό « Flaka e vellazrimin» στα Σκόπια και στο περιοδικό «Drita» στο Ferizaj.

(Ολόκληρο το άρθρο μπορείτε να διαβάσετε στο σημερινό τεύχος του Koha Ditore)