Συνεργασία με τη γεωγραφία

Τα κτίρια που φτιάχτηκαν για τη Γιουγκοσλαβία χωρίς πλαίσιο κολλούν στη Σερβία σαν ρούχα που δίνονται σε ένα παιδί που ελπίζει να μεγαλώσει για να τα γεμίσει. Εν τω μεταξύ, τα πάντα γύρω από τη Σερβία έχουν αλλάξει

1.

Ένας βετεράνος δυτικός διπλωμάτης μου λέει πώς κάθονταν σε ένα από τα δωμάτια για ένα διάλειμμα για καφέ, πώς ο συνάδελφός του είχε πιάσει το τραπέζι για να τον φέρει πιο κοντά στην καρέκλα του πρέσβη και πώς είχε στο χέρι του κρυμμένο στο τέλος μια υποκλοπή το τραπέζι. Αυτό συνέβη πριν από σχεδόν πενήντα χρόνια και ο μηχανισμός παρακολούθησης ήταν τεράστιος - οι νεαροί διπλωμάτες το κάλυψαν επιτυχώς πριν προλάβει ο πρεσβευτής να το ερευνήσει. Ακόμα κι έτσι, είχε βαρεθεί να διαφωνεί μέρα με τη μέρα - ήταν μέρος των αντιπροσωπειών του ελεύθερου κόσμου που είχαν συνομιλίες με τη Σοβιετική Ένωση και τους δορυφόρους της - και δεν ήθελαν να τον επιβαρύνουν με κατασκοπευτικό έργο. 

Ο βετεράνος διπλωμάτης μιλούσε για μια αίθουσα σαν αυτή όπου συναντιόμαστε, στο κέντρο «Σάβα» του Βελιγραδίου, την οποία ο Στρατάρχης Τίτο διέταξε να κατασκευαστεί προς τιμήν της επόμενης Διάσκεψης για τη Συνεργασία για την Ασφάλεια στην Ευρώπη, μετά από αυτή του Ελσίνκι. Ο Τίτο ήθελε να επαναλάβει τη «φινλανδική» θέση, του κράτους που μπορούσε να συγκεντρώσει Δύση και Ανατολή στην πρωτεύουσα και να βγει ουδέτερο. Ακόμη και οι υποκλοπές, που αναπτύχθηκαν από τη Γιουγκοσλαβική Μυστική Υπηρεσία, θα ήταν έτοιμοι να κατανοήσουν τα μυστικά των δυτικών και ανατολικών κρατών, χωρίς διακρίσεις. Το 1977 και το 1978, ποιος ξέρει πόσες λέξεις καταγράφηκαν στα αρχεία της Γιουγκοσλαβικής Μυστικής Υπηρεσίας.

Σχεδόν μισό αιώνα αργότερα, στο κέντρο «Σάβα» πραγματοποιείται μη κυβερνητική συγκέντρωση με τίτλο «Διάσκεψη για την ασφάλεια του Βελιγραδίου». Ο βετεράνος διπλωμάτης μου θυμίζει τη σκηνή του τραπεζιού καθώς την τραβάει προς τις πολυθρόνες μας.

2.

Αυτή είναι μια ενδιαφέρουσα λεπτομέρεια της διεξαγωγής μιας συζήτησης για την ευρωπαϊκή (και παγκόσμια) ασφάλεια στο κέντρο "Sava". Τουλάχιστον δύο νοητικές προτροπές έρχονται στο μυαλό. Ένα, πιο ανοιχτό, είναι ότι η συνάντηση πραγματοποιείται στο κέντρο όπου συζητήθηκε η υπέρβαση του Ψυχρού Πολέμου σε μια περίοδο που ο κόσμος μπορεί και πάλι να εισέλθει σε έναν νέο ψυχρό πόλεμο. Το άλλο, όχι τόσο ανοιχτό, ότι η Σερβία πιθανότατα θα ήθελε να επαναλάβει την κατάσταση όταν το Βελιγράδι θα ήταν μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που θα ήταν ουδέτερη, με την ικανότητα να κάνει Δύση και Ανατολή μαζί.

Τα κτίρια, ωστόσο, δεν δημιουργούν γεωπολιτικές πραγματικότητες. Το κέντρο «Σάβα» χτίστηκε για την αδιάσπαστη Γιουγκοσλαβία του Τίτο. Το κτίριο της Συνέλευσης όπου συνεδριάζουν οι βουλευτές της Δημοκρατίας της Σερβίας χτίστηκε για τη Γιουγκοσλαβία, η οποία κάποτε έγινε 20 εκατομμυρίων, η οποία εκτεινόταν από τη Σλοβενία ​​έως τη Μακεδονία - επτά ανεξάρτητα κράτη σήμερα. Το κτίριο όπου συνεδριάζει η κυβέρνηση της Σερβίας χτίστηκε για το Ομοσπονδιακό Εκτελεστικό Συμβούλιο, την κυβέρνηση μιας από τις χώρες με τις οποίες περισσότερες από εκατόν πενήντα χώρες του κόσμου διαβουλεύονται σε καθημερινή βάση. Ότι όλα αυτά τα κτίρια είναι σαν ρούχα ενηλίκων που κληροδοτούνται σε ένα παιδί που έχει εμπόδια στην περαιτέρω σωματική ανάπτυξη. 

Ενώ τα κτίρια βρίσκονται στο Βελιγράδι, την πρωτεύουσα της Σερβίας, ολόκληρη η πολιτική γεωγραφία γύρω από τη Σερβία έχει αλλάξει. Αυτή η πρωτεύουσα, από όπου και αν προέρχεται, περιβάλλεται από χώρες του ΝΑΤΟ.
Όμως η Σερβία δεν έχει συμβιβαστεί ακόμη με τη γεωγραφία της.

3.

Λίγες μέρες μετά βρίσκομαι στη Βαρσοβία. Ένας καλογυαλισμένος Πολωνός διπλωμάτης, κατά σύμπτωση, μιλά για συμφιλίωση με τη γεωγραφία. 

Η Πολωνία τέθηκε αρχικά σε στρατηγικό αγκάλιασμα με τη Γερμανία και κατά συνέπεια με τα άλλα κράτη της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Για 20 χρόνια συμμετοχής, το ακαθάριστο εθνικό προϊόν της χώρας τετραπλασιάστηκε. Από τη χώρα, 8 δισ. ευρώ πηγαίνουν στην ΕΕ ως ομόλογα και 24 δισ. ευρώ επιστρέφουν στην Πολωνία ως μέσα αλληλεγγύης ανάπτυξης. Από την ένταξη της χώρας στην ΕΕ, το μέσο προσδόκιμο ζωής των πολιτών αυξήθηκε κατά τρία χρόνια.

Και η Πολωνία, ίσως σπάνια σε οποιαδήποτε άλλη ευρωπαϊκή χώρα, έχει ενσωματώσει στο DNA της την ευαισθησία της στη γεωγραφία στα ανατολικά της. Ο ανοιχτός πόλεμος της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας ξύπνησε την αίσθηση του μεγάλου βάρους που έχει η γεωγραφία για την Πολωνία.

«Η συνεργασία με τη γεωγραφία», λέει ο ανώτερος Πολωνός διπλωμάτης, «αυτό είναι κάτι που μάθαμε ως έθνος».

Η μεγάλη πρόκληση αυτής της συνεργασίας είναι η ευθύνη που αναλαμβάνει η Πολωνία κατά τη διάρκεια της Προεδρίας της ΕΕ, η οποία ξεκινά την 1η Ιανουαρίου 2025.

Και σε αυτό το στρατηγικό όραμα, για την Πολωνία, λέει ο διπλωμάτης, «είναι και πρέπει να είναι σαφές ποιος είναι με ποιον στον πόλεμο που διεξάγει η Ρωσία εναντίον της Ουκρανίας και όλων των άλλων. Δεν υπάρχει γκρίζα περιοχή. ότι όλοι πρέπει να ξέρουμε πού βρισκόμαστε».

4.

Λίγες μέρες αργότερα, ακούω τον πρόεδρο της Σερβίας στο «Hard Talk» του BBC πώς απαντά στον συνεντευκτή, ο οποίος του επαναλαμβάνει ότι η Σερβία κάθεται σε κάποιες γεωπολιτικές καρέκλες. «Κάθομαι μόνο σε μια καρέκλα, τη σερβική», λέει ο πρόεδρος Βούτσιτς. 

επίσης Συμπλήρωμα Πολιτισμού 10 2026 Μαΐου Ένα κράτος που δεν αγαπούσε τους πολίτες του – τους Αλβανούς στη Γιουγκοσλαβία

Αυτό μπορεί να είναι αλήθεια. Αλλά τα πάντα γύρω από τη σερβική καρέκλα έχουν αλλάξει, ειδικά οι ιστορικοί άνεμοι. Το 2025, θα μπορούσε να καθιερωθεί μια γραμμή κατάπαυσης του πυρός μεταξύ της Ουκρανίας και της Ρωσίας. Την τελευταία φορά που Ρώσοι στρατιώτες το έκαναν αυτό στην ευρωπαϊκή ήπειρο, χαράχθηκε μια διαχωριστική γραμμή μεταξύ Ανατολής και Δύσης, συμπεριλαμβανομένων των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Αυτή τη φορά, η μόνη διαχωριστική γραμμή μεταξύ Ανατολής και Δύσης με θεωρητικές πιθανότητες είναι αυτή μεταξύ της Σερβίας και των γειτόνων της.

Το επόμενο έτος, η Σερβία μπορεί να ξυπνήσει σε μια εντελώς διαφορετική γεωγραφία. Όπως θα μπορούσαν να προτείνουν οι πιο επίκαιροι σε αυτήν την επιχείρηση, οι Πολωνοί, η γεωγραφία δεν αξίζει να αντιμετωπίσετε. Σοφία είναι πώς να μάθεις να συνεργάζεσαι μαζί της.