Πρώην αντάρτης που έκαψε σχολεία, τώρα δάσκαλος υποστηρίζει την ειρήνη

Η ομάδα ανταρτών στο Καμερούν πίστευε ότι η καταστροφή σχολείων θα αποδυνάμωνε τον έλεγχο της κυβέρνησης στην περιοχή, μια στρατηγική που άφησε βαθύ αντίκτυπο στο εκπαιδευτικό τοπίο. Ένοπλες ομάδες επέβαλαν μποϊκοτάζ, έκαψαν τάξεις και σκότωσαν δασκάλους που αψήφησαν τις εντολές τους. Το σημείο καμπής για τον πρώην επαναστάτη Tajoah ήρθε με την απώλεια του 11χρονου παιδιού του κατά τη διάρκεια επίθεσης των κυβερνητικών δυνάμεων στο στρατόπεδό του. Απογοητευμένος από την αυτονομιστική ηγεσία και κυριευμένος από τη θλίψη, παραδόθηκε στις αρχές του 2019. Σήμερα είναι δάσκαλος.

Σε ένα σχολείο στα υψίπεδα του Καμερούν, ένας πρώην επαναστάτης μαχητής διδάσκει λογική και φιλοσοφία. Οι μαθητές τον γνωρίζουν ως ήρεμο και στοχαστικό, αλλά το παρελθόν του κουβαλά μια πιο ταραχώδη ιστορία.

Για ενάμιση χρόνο, η Ateasong Belts Tajoah ήταν μέρος των «Red Dragons», μιας αυτονομιστικής πολιτοφυλακής στα νοτιοδυτικά της χώρας, που τυλίχθηκε σε σύγκρουση. Εντάχθηκε στο κίνημα το 2017 σε ηλικία 23 ετών, αφού ντόπιοι μαχητές ήρθαν στο χωριό του και του πρόσφεραν την ευκαιρία να μετατρέψει την απογοήτευσή του με την κυβέρνηση σε δράση. 

Όπως πολλοί άλλοι στα αγγλόφωνα μέρη του Καμερούν, ένιωθε περιθωριοποιημένος από την κυβέρνηση που κυριαρχείται από τον γαλλόφωνο πληθυσμό. Αυτές οι εντάσεις, που ξεκίνησαν με ειρηνικές διαδηλώσεις που οργανώθηκαν από δικηγόρους και δασκάλους, έγιναν θανατηφόρες πριν από σχεδόν μια δεκαετία, που στη συνέχεια οδήγησε σε καταστολή από την κυβέρνηση.
Ο αγώνας για ανεξαρτησία στις αγγλόφωνες περιοχές, που οι αναδυόμενες ανταρτικές ομάδες ονόμασαν Ambazonia, άφησε πάνω από 6.500 νεκρούς και εκτόπισε περισσότερους από 1.1 εκατομμύριο άλλους.

«Δεν θα μπορούσες ποτέ να κοιμηθείς με κλειστά και τα δύο μάτια»

Ως επαναστάτης, ο Tajoah ζούσε κάτω από νάιλον σεντόνια στη βροχή, μαγείρευε για ηγέτες και πραγματοποιούσε επιθέσεις σε στρατιωτικούς και πολιτικούς στόχους. «Δεν θα μπορούσες ποτέ να κοιμηθείς με κλειστά και τα δύο μάτια», είπε, δείχνοντας τα σημάδια από σφαίρες στο λαιμό και στο στομάχι του.

Η κατανάλωση ναρκωτικών και αλκοόλ στο στρατόπεδο ήταν εκτός ελέγχου και συχνά χρησιμοποιούνταν ως μηχανισμοί αντιμετώπισης για να αντιμετωπίσουν τις συνεχείς απειλές της ενέδρας ή της προδοσίας. «Η ψυχολογική πίεση ήταν απίστευτη», είπε ο Τατζόα, υπενθυμίζοντας το τραύμα της μεταφοράς των σορών περισσότερων από 20 νεκρών συντρόφων.

Η ομάδα των ανταρτών πίστευε ότι η καταστροφή σχολείων θα αποδυνάμωνε τον έλεγχο της κυβέρνησης στην περιοχή, μια στρατηγική που άφησε βαθύ αντίκτυπο στο εκπαιδευτικό τοπίο.

Ένοπλες ομάδες επέβαλαν μποϊκοτάζ, έκαψαν τάξεις και σκότωσαν δασκάλους που αψήφησαν τις εντολές τους. Σύμφωνα με τη UNICEF, σχεδόν 488 παιδιά στις πληγείσες περιοχές έμειναν εκτός σχολείου το 2024.
Ο Tajoah παραδέχτηκε ότι έπαιξε ρόλο σε αυτό το σχέδιο, χωρίς να μοιραστεί λεπτομέρειες, αλλά αναγνώρισε τη βαθιά ζημιά που προκάλεσε αυτή η στρατηγική στις ζωές πολλών ανθρώπων.

Σημείο καμπής ο θάνατος του 11χρονου παιδιού του

Το σημείο καμπής για τον ίδιο ήρθε με την απώλεια του 11χρονου παιδιού του κατά τη διάρκεια επίθεσης των κυβερνητικών δυνάμεων στον καταυλισμό του. Απογοητευμένος από την ηγεσία των αυτονομιστών και κυριευμένος από τη θλίψη, παραδόθηκε στις αρχές του 2019.

Έγινε μέλος ενός κυβερνητικού κέντρου αποκατάστασης πρώην μαχητών στην Μπουέα, την πρωτεύουσα της νοτιοδυτικής περιοχής του Καμερούν, όπου πέρασε 18 μήνες αναλογιζόμενος το παρελθόν του. Όπως πολλοί πρώην μαχητές, ο Tajoah έχει αντιμετωπίσει μια μακρά, μοναχική διαδικασία, με το ευρέως διαδεδομένο στίγμα να σηματοδοτεί την πορεία του προς την επανένταξη στην κοινωνία.

Ενώ το κέντρο αποκατάστασης υποσχέθηκε εκπαίδευση για πρώην αντάρτες, το πρόγραμμα αποστράτευσης της χώρας έχει αντιμετωπίσει ευρεία κριτική για αργή εφαρμογή και έλλειψη πόρων.

Ο Tajoah ήταν μάρτυρας της εξάπλωσης της χρήσης ναρκωτικών, που φέρεται να φέρεται στην αγορά από τους ίδιους αξιωματούχους που είχαν επιφορτιστεί με την αποκατάσταση πρώην μαχητών. Υπήρχαν ανησυχίες ότι ορισμένοι μαχητές αναγκάστηκαν να ενταχθούν σε στρατιωτικές επιχειρήσεις μετά την παράδοση. Η κυβέρνηση δεν απάντησε στα αιτήματα για σχολιασμό επ' αυτού.

Πολλοί πρώην μαχητές έχουν επανενταχθεί σε ένοπλες ομάδες, επικαλούμενοι την απογοήτευση από το πρόγραμμα αποκατάστασης. Το 2021, πρώην μαχητές έκλεισαν δρόμους στην Buea για να διαμαρτυρηθούν, κατηγορώντας την κυβέρνηση ότι δεν εκπλήρωσε την υπόσχεσή της για υποστήριξη.

Η έλλειψη εποπτείας και διαφάνειας επιδεινώνει τα πράγματα, σύμφωνα με τη Syndie Rhianne Makeutche, ερευνήτρια για την ειρήνη στα Ηνωμένα Έθνη. «Χωρίς αυτά τα μέτρα, το πρόγραμμα κινδυνεύει να χάσει την αξιοπιστία του και να ωθήσει περισσότερους πρώην μαχητές πίσω στη βία», τονίζει.

Ο νέος δρόμος του Tajoah

Παρά τις προκλήσεις, ο Tajoah ακολούθησε έναν νέο δρόμο. Κατάφερε να πάρει το μεταπτυχιακό του στη φιλοσοφία τον Ιούλιο.

«Η διδασκαλία είναι κάτι περισσότερο από δουλειά», λέει. «Είναι ένας τρόπος να αντιμετωπίσω το παρελθόν μου και να εμπνέω τους άλλους να αποφύγουν τα λάθη μου».

Η παρουσία του στην τάξη αρχικά προκάλεσε φόβο. «Πολλοί υπέθεσαν ότι πρώην μαχητές ήταν αμόρφωτοι και επικίνδυνοι», είπε.

Με αφοσίωση και με διαφάνεια για το παρελθόν του, ο Tajoah κέρδισε σταδιακά την εμπιστοσύνη των μαθητών του, των γονιών τους και της ευρύτερης κοινότητας.

Η απόφασή του να διδάξει λογική και φιλοσοφία προήλθε από ένα μακροχρόνιο ενδιαφέρον για την κριτική σκέψη και την ανθρώπινη συμπεριφορά.

«Λάτρεψα αυτά τα θέματα πριν γίνω μαχητής», είπε. Σήμερα, τα χρησιμοποιεί για να προκαλέσει τους μαθητές να σκεφτούν διαφορετικά και να τους καθοδηγήσει προς μια πιο εποικοδομητική πορεία.

Πέρα από την τάξη, ο Tajoah έχει γίνει ένας ειλικρινής υποστηρικτής της ειρήνης. Χρησιμοποιεί μια στρατηγική μέσων κοινωνικής δικτύωσης για να εκπαιδεύσει τους ανθρώπους σχετικά με τους κινδύνους της εξέγερσης, μοιράζοντας εικόνες πεσόντων μαχητών για να αναδείξει την πραγματικότητα των ένοπλων συγκρούσεων.

Ρισκάρει ακόμη και τη ζωή του ταξιδεύοντας σε χωριά, καλώντας τους νέους να καταθέσουν τα όπλα. Ορισμένοι κάτοικοι είπαν ότι η προσέγγισή του ήταν καθοριστική για την προώθηση της ειρήνης, με αποτέλεσμα την παράδοση πολλών μαχητών.

Κάποιοι είναι δύσπιστοι για το έργο του Tajoaha, αλλά άλλοι τον βλέπουν ως φάρο αλλαγής. «Περισσότεροι άνθρωποι συνειδητοποιούν ότι είναι εδώ για να φέρει ειρήνη και να ενθαρρύνει άλλους να καταθέσουν τα όπλα τους», είπε ο Ajiawung Columbus Fortulah, ο επικεφαλής του χωριού Atulah, όπου μεγάλωσε ο Tajoah.

«Κάποιοι μαχητές έχουν αφήσει τα όπλα και το δημοτικό σχολείο της περιοχής άνοιξε ξανά», είπε ο Φορτουλάχ.

Ωστόσο, ο ακτιβισμός του Tajoaha έχει ένα προσωπικό κόστος. Η μητέρα του έχει απαχθεί δύο φορές από αυτονομιστές και έχει δεχθεί πολυάριθμες απειλές θανάτου από αυτονομιστές που προσπαθούν να τερματίσουν τις ειρηνευτικές του προσπάθειες.

Ένας άλλος πρώην μαχητής, ο Okha Naseri Clovis, μοιράζεται την ίδια αποφασιστικότητα με τον Tajoahan. Τώρα, σπουδάζει logistics στην πρωτεύουσα του Καμερούν, Yaoundé. Ο Κλόβις ήταν διαφανής σχετικά με τις εμπειρίες του, επικρίνοντας συχνά τους αυτονομιστές ηγέτες. Απευθύνεται σε πρώην μαχητές σε κέντρα αποκατάστασης, προτρέποντάς τους να αγκαλιάσουν την επανένταξη και την ειρήνη και ταξιδεύει σε απομακρυσμένα χωριά για να αντιμετωπίσει την αφήγηση των αυτονομιστών.

Οι αξιωματούχοι του Καμερούν καλωσόρισαν τις προσπάθειες της κοινότητας για την υποστήριξη του προγράμματος αποκατάστασης, αλλά κατηγορήθηκαν από τους επικριτές ότι απέτυχαν να αντιμετωπίσουν τις βαθύτερες αιτίες της κρίσης.

Εν τω μεταξύ, η σύγκρουση δεν δείχνει σημάδια επίλυσης. Οι ειρηνευτικές συνομιλίες με διεθνείς μεσολαβητές έχουν σταματήσει, με αμφότερες τις πλευρές να αλληλοκατηγορούνται για δυσπιστία.

«Υπάρχει διαφορά μεταξύ της αγγλοφωνικής κρίσης και της τρομοκρατίας της Αμβαζονίας», είπε ο Tajoah. «Οι αγγλόφωνοι είναι περιθωριοποιημένοι, αλλά τα όπλα και οι απαγωγές δεν θα το λύσουν. Ο διάλογος και η δράση είναι μονόδρομος».

Ελπίζει ότι οι μαθητές του θα λάβουν υπόψη αυτό το μήνυμα.

«Πάλεψα να κλείσω τα σχολεία, αλλά τώρα διδάσκω τους άλλους να ανοίγουν το μυαλό τους», είπε. «Οι πληγές θα είναι πάντα εκεί, αλλά δεν χρειάζεται να σε καθορίζουν».