Η Χάγη ισορροπεί ανάμεσα στον πόλεμο απελευθέρωσης και τις κατηγορίες για εγκλήματα

Τα τέσσερα πρώην μέλη του Γενικού Επιτελείου του KLA βρίσκονται φυλακισμένα εδώ και πέντε χρόνια και αναμένουν την ετυμηγορία για έκτο έτος. Από τη μία πλευρά της ζυγαριάς βρίσκονται οι κατηγορίες της εισαγγελίας για διώξεις, φυλάκιση, βασανιστήρια, δολοφονίες, αναγκαστικές εξαφανίσεις, απάνθρωπη μεταχείριση, αυθαίρετη κράτηση και άλλες απάνθρωπες πράξεις, και από την άλλη η αξίωση των Χασίμ Θάτσι, Κάντρι Βέσελι, Ρετζέπ Σελίμ και Γιακούπ Κράσνικι για έναν δίκαιο και καθαρό αγώνα για την ελευθερία.

Όταν χτυπήσει το σφυρί του Τσαρλς Σμιθ, τέσσερις άντρες θα στέκονται όρθιοι, ακούγοντας την ετυμηγορία. Οι τέσσερις είναι φυλακισμένοι εδώ και πέντε χρόνια και περιμένουν την ετυμηγορία για το έκτο. 

Στη μία πλευρά της ζυγαριάς βρίσκονται οι κατηγορίες της εισαγγελίας για διώξεις, φυλάκιση, βασανιστήρια, δολοφονίες, αναγκαστικές εξαφανίσεις, απάνθρωπη μεταχείριση, αυθαίρετη κράτηση και άλλες απάνθρωπες πράξεις, και από την άλλη η αξίωση των Χασίμ Θάτσι, Κάντρι Βέσελι, Ρετζέπ Σελίμ και Γιακούπ Κράσνικι για έναν δίκαιο και καθαρό αγώνα για την ελευθερία.

Το κατηγορητήριο της Ειδικής Εισαγγελίας, το οποίο επιβεβαιώθηκε στις 26 Οκτωβρίου 2020, καθιστά τους τέσσερις υπεύθυνους για διάπραξη εγκλημάτων πολέμου και εγκλημάτων κατά της ανθρωπότητας ως μέλη του Γενικού Επιτελείου του Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσσυφοπεδίου και της Προσωρινής Κυβέρνησης του Κοσσυφοπεδίου. 

Αν και βρίσκεται υπό κράτηση από τις 5 Νοεμβρίου 2020, ξεκίνησε μόλις στις 3 Απριλίου 2023. 

Ο Αρτάν Κερκίνι είναι δικηγόρος διαπιστευμένος από τα Ειδικά Επιμελητήρια και θεωρεί ότι ένα από τα δικαιώματα του κατηγορουμένου είναι να δικάζεται εντός εύλογου χρονικού διαστήματος. 

Για τον Qerkin, αυτό το δικαίωμα έχει παραβιαστεί. 

«Η προκαταρκτική διαδικασία ήταν χρονοβόρα, χρειάστηκαν στο δικαστήριο δύο χρόνια μόνο και μόνο για να περάσει την υπόθεση από τον δικαστή προκαταρκτικής διαδικασίας στο δικαστήριο, ήταν πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα και αντίθετο με αρκετές αρχές του διεθνούς δικαίου, επειδή, σύμφωνα με αυτές, εάν ένα άτομο βρίσκεται υπό κράτηση, η διαδικασία θα πρέπει να επιταχυνθεί», είπε.

Από την έναρξη της δίκης και μέχρι τον Απρίλιο του τρέχοντος έτους, η εισαγγελία έχει καλέσει 125 μάρτυρες για να αποδείξουν τις κατηγορίες εναντίον των Thaçi, Veseli, Selim και Krasniqi. Ο 126ος μάρτυρας, αν και είχε προγραμματιστεί, δεν εμφανίστηκε στο δικαστήριο. 

Οι περισσότεροι από αυτούς κατέθεσαν σε κεκλεισμένων των θυρών συνεδριάσεις. Οι μόνες πληροφορίες που κοινοποιήθηκαν στο κοινό ήταν ο κωδικός του μάρτυρα, ένα γράμμα και πέντε αριθμοί. Δεν δόθηκαν ονόματα, ημερομηνίες ή τοποθεσίες.

Ο μάρτυρας 04500 ήταν ο πρώτος του 2025. Έδωσε την κατάθεσή του στις 14 Ιανουαρίου, ορκίστηκε στα αλβανικά και ο εισαγγελέας Cezary Michalczuk έκανε μια σύντομη περίληψη, μετά την οποία η ακροαματική διαδικασία έκλεισε.

«Το 1999, ο μάρτυρας (W04500) συνελήφθη από ένοπλα μέλη του UCK και μεταφέρθηκε σε κέντρο κράτησης όπου ανακρίθηκε και ξυλοκοπήθηκε. Συνελήφθη μαζί με αρκετά άλλα άτομα και στη συνέχεια μεταφέρθηκε με μερικούς από αυτούς σε δεύτερο κέντρο κράτησης. Ο μάρτυρας (W04500) αφέθηκε ελεύθερος μετά από περίπου ένα μήνα στο κέντρο κράτησης», δήλωσε ο Michalczuk.  

Η δικηγόρος Κερκίνι θεωρεί αυτή την πρακτική προβληματική, λέγοντας ότι η έλλειψη διαφάνειας καθιστά αδύνατη την αξιολόγηση της αξιοπιστίας των αποδεικτικών στοιχείων από την κοινή γνώμη. 

«Το κοινό δεν είχε την ευκαιρία να αξιολογήσει την αλήθεια των δηλώσεων, επομένως όλοι όσοι ενδιαφέρθηκαν δεν είχαν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν τη δικαστική διαδικασία, επειδή για να δημιουργηθεί μια σαφής εικόνα για το τι συμβαίνει, πρέπει να παρακολουθείται συνεχώς και δεν μπορείς να δημιουργήσεις εντύπωση για έναν μάρτυρα, για την αλήθεια της δήλωσής του, μόνο αν υπάρχει, δηλαδή, συνέχεια, κάτι τέτοιο μπορεί να γίνει», είπε ο Κερκίνι.

Το δικαστήριο δικαιολόγησε τα μέτρα με την ανάγκη προστασίας και ασφάλειας των μαρτύρων.

Ωστόσο, κατά τη διάρκεια του έτους υπήρξαν επίσης μάρτυρες που κατέθεσαν σε δημόσιες ακροάσεις, συμπεριλαμβανομένου του πρώην αρχιστράτηγου του UCK, Σουλεϊμάν Σελίμι, ο οποίος κλήθηκε από την εισαγγελία. 

Αυτός, όπως πολλοί άλλοι μάρτυρες με διοικητικές θέσεις κατά τη διάρκεια του πολέμου, είχε την ιδιότητα του υπόπτου μέχρι την ημέρα της κατάθεσής του. 

Ο Κερκίνι ήταν ο δικηγόρος του κατά την κατάθεσή του τον Φεβρουάριο. Είπε ότι κατά τη διάρκεια της δίκης διαφώνησε με αυτό που αποκάλεσε διαδικαστικά παιχνίδια της εισαγγελίας σχετικά με την ιδιότητα των μαρτύρων.

«Τα δικαιώματα ενός μάρτυρα σε μια διαδικασία και τα δικαιώματα ενός υπόπτου σε μια διαδικασία δεν είναι τα ίδια. Για παράδειγμα, ένας ύποπτος δεν ευθύνεται ακόμη και αν δεν λέει την αλήθεια. Ένας μάρτυρας ευθύνεται ποινικά αν δεν λέει την αλήθεια. Τώρα, ένα άτομο δεν μπορεί να είναι ταυτόχρονα μάρτυρας και ύποπτος. Επομένως, η επιμονή ήταν να διευκρινιστεί η διαδικαστική θέση αυτού του ατόμου προκειμένου να συνεχιστεί η διαδικασία», δήλωσε.

Οι Σελίμι, Σόκολ Μπασότα, Σούκρι Μπούτζα, Χαλίλ Τσαντράκου και άλλοι πρώην διοικητές του UCK, μετά την ολοκλήρωση της κατάθεσής τους στη Χάγη, ανακοίνωσαν ότι η έρευνα εναντίον τους έχει σταματήσει.

Υψηλό προφίλ μαρτύρων υπεράσπισης

Στις 15 Απριλίου, η εισαγγελία ανακοίνωσε ότι είχε κλείσει την υπόθεση. 

Κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού, η υπεράσπιση των τεσσάρων κατηγορουμένων υπέβαλε υπόμνημα στο Δικαστήριο, ζητώντας να αφαιρεθούν από το κατηγορητήριο όλα τα εγκλήματα που κατηγορούνται πριν από τον Μάιο του 1998 και μετά τις 20 Ιουνίου 1999, καθώς δεν υπήρξε ένοπλη σύγκρουση κατά την περίοδο αυτή και ως εκ τούτου οι κατηγορούμενοι δεν μπορούν να διωχθούν για εγκλήματα πολέμου. 

Ο προεδρεύων δικαστής, Τσαρλς Σμιθ, στις 14 Ιουλίου απέρριψε αυτό το αίτημα, κρίνοντας ότι οι κατηγορίες δεν μπορούν να αποσυρθούν σε αυτό το στάδιο της διαδικασίας, αλλά πρέπει να επανεξεταστούν μέχρι το τέλος της δίκης για να διαπιστωθεί εάν ισχύουν ή όχι.

Μετά το τέλος των καλοκαιρινών διακοπών και μετά από δύο χρόνια εξάντλησης όλων των επιχειρημάτων από την εισαγγελία για την απόδειξη του κατηγορητηρίου, ήρθε η ώρα η υπεράσπιση να καλέσει μάρτυρες και να παρουσιάσει αποδεικτικά στοιχεία που απαλλάσσουν τους Χασίμ Θάτσι, Κάντρι Βέσελι, Ρετζέπ Σελίμ και Γιακούπ Κράσνικι από την ευθύνη για εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας ως κοινή εγκληματική επιχείρηση, όπως ισχυρίζεται στο κατηγορητήριο. 

Η εισαγγελία ισχυρίζεται ότι και οι τέσσερις, μαζί με άλλα μέλη του Γενικού Επιτελείου και της Προσωρινής Κυβέρνησης του Κοσσυφοπεδίου - που δημιουργήθηκε μετά τη Διάσκεψη του Ραμπουγιέ, με στόχο την κατάληψη του ελέγχου και της εξουσίας - διέπραξαν εγκλήματα μεταξύ Μαρτίου 1998 και Σεπτεμβρίου 1999. 

Η εισαγγελία ισχυρίζεται ότι οι τέσσερις εμπλέκονταν άμεσα σε διάφορα εγκλήματα και φέρουν επίσης ευθύνη για άλλα εγκλήματα που διαπράχθηκαν από μέλη του UCK, λόγω της διοικητικής τους ευθύνης στο Αρχηγείο και στην Προσωρινή Κυβέρνηση.

Ωστόσο, οι επτά μάρτυρες που κλήθηκαν από την υπεράσπιση ήταν όλοι ξένοι, εκπρόσωποι διεθνών οργανισμών και ιδρυμάτων που βρίσκονταν επί τόπου και σε επαφή με τους κατηγορούμενους κατά τη διάρκεια του πολέμου, αλλά κατείχαν επίσης σημαντικές θέσεις στις προσπάθειες τερματισμού του πολέμου στο Κοσσυφοπέδιο. 

Ο πρώτος μάρτυρας ήταν ο James Rubin, ανώτερος σύμβουλος της υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Madeline Albright και εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Κοσσυφοπέδιο. Ακολούθησαν ο Paul Williams, σύμβουλος της αντιπροσωπείας του Κοσσυφοπεδίου στη Διάσκεψη του Ραμπουγιέ, στη συνέχεια ο John Duncan, σύμβουλος του Wesley Clark, και ο James Covey, αναπληρωτής επικεφαλής της αποστολής της UNMIK. Ο Christopher Hill, πρώην ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ για το Κοσσυφοπέδιο κατά τη διάρκεια του πολέμου, ήταν ο πέμπτος μάρτυρας, και οι δύο τελευταίοι ήταν ο Michael Durkee, σύμβουλος διεθνών υποθέσεων του Wesley Clark - ο τελευταίος μάρτυρας υπεράσπισης, ο οποίος κατά τη διάρκεια του πολέμου κατείχε τη θέση του πρώην Ανώτατου Διοικητή των Συμμαχικών Δυνάμεων Ευρώπης. 

Για τον δικηγόρο Αρτάν Κερκίνι, αυτό το προφίλ του μάρτυρα δείχνει τη στρατηγική υπεράσπισης να προσφέρουν και αυτοί εμπειρογνωμοσύνη για να αντικρούσουν τις κατηγορίες.

«Μάρτυρες με πολύ υψηλή αξιοπιστία έχουν κληθεί ως ανθρώπινοι, επαγγελματίες, και ήταν επίσης αξιόπιστοι λόγω του βάρους των θέσεων που κατείχαν κατά τη διάρκεια του πολέμου, και για παράδειγμα, ο κ. Wesley Clark εξετάστηκε επίσης ως μάρτυρας. Δεν έχει υπηρετήσει μόνο ως μάρτυρας, αλλά και ως ειδικός σε στρατιωτικά θέματα, επειδή δεν μπορείς να πεις σε έναν στρατηγό της Πολεμικής Αεροπορίας του ΝΑΤΟ ότι δεν είναι ειδικός σε στρατιωτικά θέματα», δήλωσε ο Qerkin.

Την πρώτη ημέρα της κατάθεσής του στη Χάγη, στις 15 Σεπτεμβρίου, ο πρώην εκπρόσωπος του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, Τζέιμς Ρούμπιν, δήλωσε ότι δεν είχε ποτέ πληροφορίες σχετικά με την εμπλοκή μελών του Γενικού Επιτελείου του UCK σε εγκλήματα πολέμου.

Ο πρώτος μάρτυρας που πρότεινε η υπεράσπιση είπε ότι εάν λάμβανε τέτοιες πληροφορίες, η αμερικανική υποστήριξη προς τον Απελευθερωτικό Στρατό και τους Αλβανούς θα αποσυρόταν.

Όταν κατέθεσε για τον ρόλο του Θάτσι κατά τη Διάσκεψη του Ραμπουγιέ και κατά τη διάρκεια της διαδικασίας αφοπλισμού του UCK, δήλωσε ότι ήταν το πρόσωπο των ανταρτών, αλλά οι αποφάσεις λαμβάνονταν στην ομάδα. 

«Ήταν ένα άτομο στο οποίο είχε ανατεθεί το καθήκον της επικοινωνίας μαζί μας από την ηγεσία του Κοσσυφοπεδίου όπως ήταν τότε. Δεν κατανοούσαμε καλά πώς λειτουργούσε η ηγετική δομή, αλλά ήταν σαφές ότι δεν είχε καμία εξουσία ή ικανότητα να υπαγορεύσει οτιδήποτε, αλλά απλώς αντανακλούσε τις αποφάσεις που λαμβάνονταν από εκείνο το γραφείο κάπου κρυμμένο, αυτό το γραφείο της αλβανικής ηγεσίας που έπαιρνε αποφάσεις σε ομάδα και οι οποίες δεν ήταν πάντα παρούσες, οπότε έπρεπε να πάρει άδεια από αυτούς», είπε ο Ρούμπιν.

Και ο πρώην Ανώτατος Συμμαχικός Διοικητής για την Ευρώπη, Γουέσλι Κλαρκ, στην κατάθεσή του στις 17 Νοεμβρίου, δήλωσε ότι ο Απελευθερωτικός Στρατός του Κοσσυφοπεδίου ήταν μια αυτοοργανωμένη δύναμη και αποτελούνταν από τοπικές ένοπλες ομάδες Αλβανών, η δημιουργία των οποίων προκλήθηκε από την αύξηση της σερβικής καταστολής. 

«Δεν υπήρχαν πολλές πληροφορίες, δεν υπήρχαν πολλά να συζητήσουμε όσον αφορά την διοίκηση (του UCK) το καλοκαίρι και το φθινόπωρο του 98. Από όσο γνωρίζαμε, επρόκειτο για τοπικές ομάδες που είχαν σχηματιστεί λίγο πολύ αυθόρμητα ως απάντηση στην σερβική καταπίεση για πολλά, πολλά χρόνια», είπε ο Κλαρκ. 

Για τον δικηγόρο Κερκίνι, η κατάθεση των Ρούμπιν, Κλαρκ και άλλων μαρτύρων καταδεικνύει τη στρατηγική της υπεράσπισης: δεν στόχευε στην αμφισβήτηση κάθε ισχυρισμού του κατηγορητηρίου, αλλά στην συγκεκριμένη αμφισβήτηση του ισχυρισμού της εισαγγελίας ότι οι κατηγορούμενοι γνώριζαν και όφειλαν να γνωρίζουν για τα φερόμενα εγκλήματα, καθώς και ότι είχαν εξουσία και ευθύνη γι' αυτά.

«Στόχος της υπεράσπισης ήταν να απορριφθούν τα σημεία του κατηγορητηρίου σχετικά με την ποινική ευθύνη. Έτσι, η υπεράσπιση δεν ισχυρίστηκε ποτέ ότι ορισμένα εγκλήματα δεν διαπράχθηκαν, αλλά η υπεράσπιση ανέκαθεν αντιτίθετο στην ποινική ευθύνη και η εισαγγελία ισχυρίστηκε ότι η μορφή της ποινικής ευθύνης είναι η κοινή εγκληματική επιχείρηση και η διοικητική ευθύνη», δήλωσε ο Qerkin.

Το τέλος μιας μαραθώνιας διαδικασίας που θα μπορούσε επίσης να σηματοδοτήσει το τέλος της ίδιας της Speciale.

Με τον Στρατηγό Κλαρκ, η υπεράσπιση ολοκλήρωσε την υπόθεσή της. Αυτό άνοιξε τον δρόμο για άλλες διαδικαστικές εξελίξεις, γεγονός που καθιστά επίσης προβλέψιμη την ημερομηνία της ετυμηγορίας. 

Το δικαστήριο όρισε την 19η Ιανουαρίου 2026 ως ημερομηνία κατά την οποία τα μέρη πρέπει να υποβάλουν τα τελικά τους δικαστικά έγγραφα, ενώ η υπεράσπιση των θυμάτων πρέπει να καταθέσει δήλωση σχετικά με τον αντίκτυπο των φερόμενων εγκλημάτων στα 155 θύματα που συμμετέχουν στην υπόθεση.

Οι τελικές αγορεύσεις έχουν προγραμματιστεί να εκφωνηθούν από τις 9 έως τις 13 Φεβρουαρίου. 

Μετά από αυτό, οι δικαστές περατώνουν την υπόθεση και έχουν προθεσμία 90 ημερών για να ανακοινώσουν την απόφαση. Εάν το απαιτούν οι περιστάσεις, η προθεσμία αυτή μπορεί να παραταθεί κατά 60 ημέρες ακόμη, πράγμα που σημαίνει ότι η ετυμηγορία του Δικαστηρίου θα ανακοινωθεί το αργότερο στα μέσα Ιουλίου.

Αυτή είναι η μεγαλύτερη υπόθεση της Speciale, αλλά και η μεγαλύτερη δικαστική υπόθεση στην ιστορία του Κοσσυφοπεδίου.

Τα Ειδικά Τμήματα και η Ειδική Εισαγγελία ιδρύθηκαν το 2015 από τη Συνέλευση του Κοσσυφοπεδίου και αποτελούν μέρος του δικαστικού συστήματος του Κοσσυφοπεδίου, αλλά λειτουργούν με διεθνές προσωπικό στις Κάτω Χώρες. 

Ο σχηματισμός τους ακολούθησε την έκθεση του Ντικ Μάρτι του 2010 προς το Συμβούλιο της Ευρώπης, η οποία κατήγγειλε εγκλήματα του Απελευθερωτικού Στρατού του Κοσσυφοπεδίου, συμπεριλαμβανομένων ισχυρισμών για εμπορία οργάνων. Μια έρευνα που διεξήγαγε ο Αμερικανός εισαγγελέας Κλιντ Γουίλιαμσον το 2014 δεν επιβεβαίωσε αυτόν τον ισχυρισμό, αλλά εντόπισε άλλα εγκλήματα πολέμου.

Με την πτώση του σφυριού του Charles Smith, κάποια στιγμή στο πρώτο εξάμηνο του 2026, θα δώσει και τον επίλογο στο ίδιο το Δικαστήριο. Για τον Qerkin, η μη υποβολή νέων κατηγορητηρίων και η διακοπή των ερευνών αποτελούν ενδείξεις ότι με την ανακοίνωση της ετυμηγορίας εναντίον του πρώην Προέδρου Hashim Thaçi, των πρώην δημάρχων Kadri Veseli και Jakup Krasniqi, και του πρώην επικεφαλής της κοινοβουλευτικής ομάδας του Vetëvendosje, Rexhep Selimi, το Ειδικό Δικαστήριο τερματίζει την εντολή του, λαμβάνοντας επίσης υπόψη τα άλλα επίπεδα, όπου τα μέρη μπορούν να ασκήσουν έφεση κατά της απόφασης.   

Η ολοκλήρωση αυτής της μαραθώνιας διαδικασίας δεν θα σηματοδοτήσει απαραίτητα το τέλος της ύπαρξης του Ειδικού Δικαστηρίου. Σύμφωνα με απάντηση στο KOĞEN, η εντολή των Ειδικών Επιμελητηρίων θεωρείται εκπληρωμένη μόνο όταν το Συμβούλιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης ειδοποιήσει επίσημα το Κοσσυφοπέδιο για την ολοκλήρωση όλων των διαδικασιών. Αυτό περιλαμβάνει τη φάση των εφέσεων, όπου κάθε μέρος έχει το δικαίωμα να προσβάλει την ετυμηγορία.

Αλλά προτού η Ειδική Υπηρεσία ολοκληρώσει την εντολή της, οι τέσσερις κατηγορούμενοι πρέπει να σηκωθούν και να ακούσουν την ετυμηγορία.

Υπόμνημα: Οι επτά μάρτυρες που κλήθηκαν από την υπεράσπιση ήταν όλοι ξένοι, εκπρόσωποι διεθνών οργανισμών και ιδρυμάτων που βρίσκονταν επί τόπου και σε επαφή με τους κατηγορούμενους κατά τη διάρκεια του πολέμου, αλλά κατείχαν επίσης σημαντικές θέσεις στις προσπάθειες τερματισμού του πολέμου στο Κοσσυφοπέδιο. Ο πρώτος μάρτυρας ήταν ο James Rubin, ανώτερος σύμβουλος της υπουργού Εξωτερικών των ΗΠΑ Madeline Albright και εκπρόσωπος του Υπουργείου Εξωτερικών των ΗΠΑ κατά τη διάρκεια του πολέμου στο Κοσσυφοπέδιο, και ο τελευταίος, ο Wesley Clark, ο οποίος κατά τη διάρκεια του πολέμου κατείχε τη θέση του πρώην Ανώτατου Διοικητή των Συμμαχικών Δυνάμεων του ΝΑΤΟ στην Ευρώπη.