Një topuz prej guri, ka tërhequr vëmendjen e arkeologëve në mesin e një koleksioni artefaktesh të zbuluara në Azerbajxhan. Sipas arkeologëve, koka të tilla topuzësh nuk kishin domosdoshmërisht vetëm funksion praktik. Ato mund të përfaqësonin edhe simbolin e pushtetit dhe të një statusi të lartë, përkatësisht përkatësinë ndaj elitës ushtarake, udhëheqjes fisnore ose shtresës komanduese të komunitetit.
Arkeologët në Azerbajxhan kanë zbuluar një tumë tre mijë e 600 vjet të vjetër me armë dhe një topuz guri, i cili mund të ketë qenë simbol i autoritetit ushtarak. Në njërën prej tumave në luginën e Kurganit, në territorin e rezervatit Keshikchidag në Azerbajxhan, arkeologët kanë zbuluar objektin e pazakontë që mund të ketë përfaqësuar shumë më tepër sesa thjesht një armë. Bëhet fjalë për kokën e një topuzi, e gjetur së bashku me një copë bronzi dhe një numër të madh maja shigjetash prej stralli.
Artefaktet i përkasin një varri të datuar në shekujt XVII–XVI para erës sonë, pra rreth tre mijë e 600 vjet më parë. Sipas arkeologëve që udhëheqin kërkimet, kombinimi i objekteve tregon se në këtë tumë ishte varrosur një person me pozitë të lartë shoqërore dhe ushtarake.
Kërkimet zhvillohen në kuadër të projektit “Scientific Archaeological Excavations and Summer School 6 in Keshikchidagh”, të organizuar nga Instituti i Arkeologjisë dhe Antropologjisë i Akademisë Kombëtare të Shkencave të Azerbajxhanit (ANAS) dhe Shërbimi Shtetëror për Mbrojtjen, Zhvillimin dhe Restaurimin e Trashëgimisë Kulturore të Azerbajxhanit.
Gërmimet udhëhiqen nga Vagif Asadov, studiues kryesor në Institutin e Arkeologjisë dhe Antropologjisë të ANAS-it.
Varri i luftëtarit me armë
Tuma numër 4 ndodhet në zonën Sariyokhush, brenda luginës së Kurganit. Ajo është e mbuluar me gurë, ka një diametër prej rreth 12 metrash dhe lartësia e ruajtur mbi terrenin përreth është rreth 80 centimetra. Dhoma e varrit ndodhej në një thellësi prej afërsisht 1–1,2 metrash.
Brenda saj u gjet një thikë bronzi, e cila mund të jetë përdorur si armë për luftime në distancë të afërt. Sipas arkeologëve, pikërisht gjetje të tilla mund të jenë një tregues i rëndësishëm i statusit luftarak të personit të varrosur në tumë.
Megjithatë, vëmendjen e veçantë e tërheq një objekt tjetër – koka e një topuzi të punuar nga guri i dioritit. Objekti peshon rreth 400–500 gramë dhe është përpunuar dhe lëmuar me kujdes. Nëpërmjet qendrës së tij kalon një vrimë e shpuar nga të dyja anët, në të cilën, sipas supozimeve, ishte vendosur një dorezë prej druri ose kocke.
Koka e topuzit – më shumë se një armë
Sipas arkeologëve, koka të tilla topuzësh nuk kishin domosdoshmërisht vetëm funksion praktik. Ato mund të përfaqësonin edhe simbolin e pushtetit dhe të një statusi të lartë, përkatësisht përkatësinë ndaj elitës ushtarake, udhëheqjes fisnore ose shtresës komanduese të komunitetit.
Për këtë arsye, objekti nga Keshikchidag mund të shihet jo vetëm si pjesë e armatimit, por edhe si një objekt që simbolizonte autoritetin.
Forma e tij e rregullt, simetrike dhe e lëmuar mirë dëshmon gjithashtu për një aftësi të zhvilluar në përpunimin e gurit në hapësirën e Kaukazit Jugor gjatë epokës së bronzit, kanë theksuar arkeologët.
Topuzi dhe thika prej bronzi nuk ishin të vetmet armë në varr. Arkeologët kanë gjetur edhe një numër të madh majash shigjetash.
Veçanërisht interesante janë dy maja të punuara nga obsidiani i zi. Prania e tyre mund të japë informacione mbi përdorimin e burimeve lokale të obsidianit, por edhe mbi shkëmbimin e lëndëve të para midis komuniteteve të ndryshme.
U gjetën gjithashtu nëntë maja shigjetash prej stralli, me nuanca karakteristike nga e kuqe e errët deri në ngjyrë pothuajse kafe të errët. Sipas arkeologëve, përpunimi i kujdesshëm dhe forma e tyre kontribuojnë më tej në interpretimin e personit të varrosur në tumë si një individ me status të lartë shoqëror dhe ushtarak.
Megjithatë, është e rëndësishme të theksohet se statusi shoqëror i të ndjerit nuk përcaktohet vetëm nga një objekt. Kombinimi i armëve, mënyrës së varrimit dhe të gjithë inventarit të varrit u jep arkeologëve bazën për këtë interpretim.
Studiuesit mendojnë se këto gjetje mund të ofrojnë të dhëna të reja mbi organizimin shoqëror dhe strukturat ushtarako-politike të komuniteteve të Kaukazit Jugor gjatë epokës së mesme të bronzit.
Tumat e kësaj hapësire lidhen me komunitete që për një periudhë të gjatë praktikonin një mënyrë jetese nomade ose gjysmënomade. Pikërisht për këtë arsye, gjetjet në varre përbëjnë një burim të rëndësishëm informacioni mbi mënyrën se si ishin organizuar komunitetet që nuk kanë lënë pas burime të shkruara historike.
Arkeologët do të përpiqen të përcaktojnë më saktësisht vjetërsinë e gjetjeve. Mostrat do të dërgohen për analizë radiokarbonike në laboratorë të lidhur me Universitetin e Tokios në Japoni, TİKA-n në Turqi dhe laboratorët Woods të Universitetit të Majamit në SHBA.
Gjetjet qeramike dhe materialet e tjera aktualisht po i nënshtrohen restaurimit paraprak dhe përpunimit laboratorik.