Enver Petrovci – der Künstler, der das Leben verlässt, aber nicht die Bühne

Mënyra se si është përkujtuar në njëvjetorin e vdekjes, ka qenë dëshmia se artistët sikurse ai largohen nga jeta, por jo edhe nga skena. Enver Petrovci jeton në veprat që ka lënë pas, në kujtimet e shumta. Takimi përkujtimor të martën mbrëma në Teatrin Kombëtar të Kosovës, s’e ka njohur fjalën “lamtumirë”, por “faleminderit”. Ka qenë si një shfaqe ku rolin kryesor ai e jetën nëpërmjet gjurmëve që kanë lënë ndër gjenerata

Kur dera e sallës hapet, sikurse kur hyn publiku në një shfaqje, në “ekran” këngës ia thotë Enver Petrovci. I këndon jetës, siç ka bërë jo rrallë midis miqsh. Me të marrë fund ato sekonda të këngës, portretet e tij ndërrohen e Lulzim Lushtaku luan në kontrabas. Efekti me dy palë imazhe, njëri në perden e tejdukshme e tjetri pas, bashkë me lojën në kontrabas, sikur janë intro e një shfaqjeje ku bashkohen mediume të shumta. Me rreth 50 veta në sallë, kjo lloj introje ia lëshon rrugën aktores Teuta Krasniqi në rolin e moderatores.

Të martën mbrëma Teatri Kombëtar i Kosovës ka kujtuar aktorin, regjisorin e profesorin universitar, Enver Petrovci. Në njëvjetorin e vdekjes, ai është kujtuar si artist që, pos roleve në skenë, qe edhe profesor i artit e po ashtu edhe i jetës. Enver Petrovci vdiq më 22 shtator 2025, në moshën 71-vjeçare.
Ministrja e Kulturës, Saranda Bogujevci, ka thënë se gjithmonë i ka lënë përshtypje sidomos për pjesën e studentëve të tij, të cilëve u ka mësuar gjëra të ndryshme nga përvoja e tij.

“Jo veç si artist, por edhe nga përvoja e tij në jetë. Mendoj se jemi me fat që e kemi pasur dhe më vjen keq që sot nuk e kemi fizikisht pranë nesh. Por mbetet pjesë e jona e rrënjosur në punën që e bëjmë në institucione”, ka thënë ajo. Sipas Bogujevcit, nuk qe e lehtë të lësh një emër dhe veprimtari prapa vetes, sidomos në periudhën kur Enver Petrovci ka qenë pjesë e skenës, por edhe në kohën kur ka qenë profesor.

“Uroj shumë që në gjeneratat që vijnë të lindin njerëz si Enver Petrovci dhe të lënë gjurmë siç ka lënë ai”, ka thënë ajo.

Në emër të Fakultetit të Arteve, prodekani Zeni Ballazhi ka rrëfyer se me Petrovcin u njohën në aeroplan, duke udhëtuar për në Norvegji, në kuadër të një projekti të përbashkët, “Arti kundër dhunës”. E ka përshkruar si njohje të çuditshme dhe të bukur.

“Që në takimin e parë, pata ndjesinë sikur nuk po takoja një njeri për herë të parë, por sikur po takoheshim përsëri pas shumë kohësh. Gjatë atij udhëtimi kaluam shumë mirë. Folëm, qeshëm, bashkëpunuam dhe, mbi të gjitha, e kuptuam se arti na kishte sjellë bashkë. Që nga ajo ditë, rrugët tona u kryqëzuan shumë herë”, ka thënë Ballazhi. Ka treguar se bashkëpunuan në projekte filmike e teatrore. Ka përmendur shfaqjen “Myslimani” në Teatrin Kombëtar, ku qe skenograf. Sipas tij, këto nuk janë vetëm punë që i përkasin një biografie profesionale, por edhe kujtime.

“Por Enveri për mua nuk ishte vetëm aktori i madh, regjisori apo profesori. Ishte edhe miku. Ishte ai njeri me të cilin mund të punoje seriozisht, por edhe të qeshje shumë. Dhe ndoshta ajo që e bënte Enverin të veçantë ishte mënyra se si sillej me njerëzit. Ishte i dashur me ata që e donin, por dinte të ishte i mirë edhe me ata që nuk e donin. Kjo është diçka që nuk mësohet në shkollë. Ky është karakter”, ka thënë ai. Sipas Ballazhit, kontributi i Petrovcit në Fakultetin e Arteve ishte i jashtëzakonshëm. Ka thënë se, si profesor, ai nuk u mësoi studentëve vetëm aktrimin, por edhe të guxonin, të kërkonin, të mos kënaqeshin me të zakonshmen dhe ta merrnin artin seriozisht. Në emër të Fakultetit, ai ka thënë se Petrovci kujtohet me mall, me respekt dhe me mirënjohje të pafundme.
“Mirënjohje për artin e tij. Për teatrin. Për filmin. Për studentët. Për miqtë. Dhe për të gjitha ato takime e kujtime që na ka lënë. Enveri ishte njeri i skenës. Dhe ndoshta prandaj edhe sot, kur flasim për të, kemi ndjesinë sikur ai është diku këtu. Sepse disa njerëz largohen nga jeta, por nuk largohen nga skena. Nuk largohen nga kujtesa. Nuk largohen nga njerëzit. Enver, sonte nuk po të themi lamtumirë. Po të themi: Faleminderit, Enver! Për artin”, ka përfunduar ai.

Në emër të familjes Petrovci, të pranishmëve u është drejtuar e bija, Vanesa Petrovci. Sipas saj, nuk ka vend më domethënës se skena e Teatrit për ta kujtuar të atin. Ka thënë se ai e ka dashur këtë vend, sikurse gjuhën, kulturën, artin dhe njerëzit e tij.

“Por sonte për një moment dua ta lë anash Enver Petrovcin që e njeh publiku. Dua të flas për babanë. Për njeriun që, para se të jetë profesor i aktrimit e regjisor, ai ka qenë profesor i jetës. Ai na ka mësuar shumë. Na ka mësuar ta duam artin, të jemi modestë e t’i duam njerëzit. Na ka mësuar ta duam kombin e të qenit shqiptar si diçka parësore. Mbi të gjitha, na ka mësuar ta duam jetën”, ka thënë Vanesa Petrovci. Sipas saj, për vite i ati e ka përballuar një sëmundje shumë të rëndë.

“Kishte dhimbje dhe ne e shihnim. Por ai gjithmonë ka gjetur një mënyrë që të na lehtësojë me një shaka, një buzëqeshje e fjalë. Ky ka qenë babai që kemi njohur. Njeriu që edhe kur vetë e kishte të vështirë të merrte frymë, na ka dhënë frymë neve”, ka thënë Petrovci. Të pranishmit më pas me nga një pije kanë kujtuar artistin. Në mënyrën që ai festonte për jetën. 

Petrovci wurde am 28. Februar 1954 in Pristina geboren und schloss in dieser Stadt seine Grund- und weiterführende Schule ab. Er verließ Pristina nicht, auch nicht, als er mit dem Schauspielunterricht begann und die Höhere Pädagogische Schule besuchte. Er zog nach Belgrad, wo er 1978 sein Studium an der Fakultät für Darstellende Künste abschloss. Laut dem Enzyklopädischen Wörterbuch des Kosovo nahm er mit den Stücken „Mblesëria“ und „Martesa“ von Anton Tschechow an allen Festivals des ehemaligen Jugoslawiens sowie an mehreren internationalen Festivals teil. Ja, laut dem Wörterbuch von Besim Rexhaj war Petrovci nach seinem Abschluss am Jugoslawischen Dramatheater engagiert und spielte die Hauptrolle im Stück „Kurora e Kosançiqit“ in „Atelje 212“. 

„Nach dieser Aufführung war er in den 80er Jahren hauptsächlich in Hauptrollen am Theater engagiert. Als sich die Krise im ehemaligen Jugoslawien verschärfte, verließ er Belgrad und spielte in Pristina die Stücke ‚Confiteori‘, ‚Procesi‘ und ‚Nastasja Filipovna‘“, heißt es dort. Auch in den Theatern von Dubrovnik, Subotica und Novi Sad spielte er seine Rollen. Anfang der 90er Jahre kehrte Petrovci als Staatsbürger nach Pristina zurück. Er wurde zum Dozenten für Schauspiel und Diktion an der Philosophischen Fakultät in Pristina ernannt. 

„In den Jahren 1990–1993 war er Gründer und Direktor des „Dodona“-Theaters in Pristina. Nachdem er seine Stelle am „Dodona“-Theater aufgegeben hatte, gründete er 1994 die erste private Schauspielschule „Actor’s Studio“ in Pristina“, schreibt die Enzyklopädie. Nach dem letzten Kosovokrieg gründete Petrovci auch das Theater „Teatri i Babas“, das jedoch nicht lange existierte. Er trat in zahlreichen Filmen und Theaterstücken auf. Stücke wie „Kush më ka faj qe jam shqiptar“ und „Të mallkuarit“, bei denen er Autor, Regisseur und Schauspieler ist, waren die ersten Stücke, die unmittelbar nach dem Kosovokrieg im „Dodona“-Theater und im Nationaltheater des Kosovo aufgeführt wurden. 

Was das kosovarische Kino betrifft, so war er in den 80er Jahren für seine Rollen in Filmen wie „When Spring Is Late“, „The Proud Pain“ und „The Rangers of the Mist“ bekannt. Aber in diesem Jahrzehnt war er im jugoslawischen Kino ein ziemlicher Name. „Hajde da se volimo 2“, „Obična prica“, „Šargarepo ti ne rasteš lepo“, „Manifesto“, „Ortaci“, „Dečji bič“, „Uvek spremne žene“, „Život u grobljanskoj“, „Jugovizija“ und „Dvostruki udar“ sind einige der Filme dieser Zeit, in denen Petrovci die Hauptrolle spielte. Nach dem letzten Krieg spielte er auch in albanischen Filmen mit. 

Petrovci wurde im Laufe seines Lebens mit zahlreichen Preisen ausgezeichnet, darunter dem Ersten Preis beim landesweiten Festival „Aleksandër Moisiu“ in Tirana, dem Besten Hauptdarsteller beim Kosovo Film Festival in den Jahren 2003, 2004 und 2007 und dem Besten Hauptdarsteller beim Tirana International Film Festival im Jahr 2010. Im Jahr 2021 erhielt er den Lifetime Achievement Award im Bereich Theater, eine Auszeichnung des Kulturministeriums.