Ukraine und Russland kämpfen um die Lufthoheit.

Një konflikt që nisi me tanke dhe më pas me artileri, tani po përqendrohet te një gjeneratë e re dronësh, që synojnë objektiva ushtarake, industriale, ekonomike dhe civile

Më në fund, në mes të natës, kërcënimi nga qielli ka kaluar. Shiu është ndalur dhe dronët ukrainas janë gati për misionin e radhës. Ekipet tokësore, të mbuluara nga errësira dhe dritat e zbehta jeshile e të kuqe, përgatisin një seri dronësh ukrainas Fire Point FP-2.

Këto mjete fluturuese, me një hapje krahësh prej rreth 6 metrash dhe më shumë se 100 kilogramë eksploziv, janë rreshtuar për një mision sulmi drejt Luhanskut të pushtuar nga Rusia, më shumë se 300 kilometra larg.

Motori kryesor me piston prodhon një zhurmë që të kujton një skuter, por gjithçka ndryshon kur aktivizohet përforcuesi i lëshimit. Zhurma e motorit reaktiv përhapet me forcë dhe tingëllon pothuajse shurdhuese. Një shpërthim zjarri e shtyn dronin drejt qiellit dhe ky është sinjali që njësia e 413-të ukrainase e dronëve duhet të mbledhë pajisjet dhe të largohet.

Kjo skenë përsëritet tashmë pothuajse çdo natë nga dhjetëra ekipe ukrainase, duke pasqyruar mënyrën se si ka ndryshuar lufta. Konflikti që nisi me tanke dhe më pas u dominua nga artileria, tani po zhvendoset përtej gjeneratës së parë të dronëve.

Vdekja dhe shkatërrimi po shkaktohen nga armë të reja, në numër gjithnjë e më të madh, qindra kilometra larg vijës së frontit. Objektivat janë ushtarake, industriale dhe ekonomike, por sulmet prekin edhe popullsinë civile.

Ndërsa Ukraina ka zhvilluar kapacitetet e saj me dronë dhe raketa deri në një nivel të krahasueshëm me ato të Rusisë, pas periudhave kur qytetet ukrainase janë goditur nga qindra dronë në ditë, Moska ka transformuar gjithashtu arsenalin e saj. Rusia po përdor një gjeneratë të re dronësh me motorë reaktivë, duke e bërë edhe më të paqartë balancën e fuqisë në këtë aspekt të luftës.

Njësia “Raid” është një formacion i specializuar me dronë, i krijuar dy vjet më parë. Sipas një prej komandantëve të saj, i njohur me pseudonimin “Skipper”, njësia ka përdorur dronët sulmues FP-2, të projektuar dhe prodhuar në Ukrainë, që nga vjeshta e kaluar.

“Kur nisëm, kishte vetëm një ekip që mund të zhvillonte dy misione në javë. Sot mund të bëjmë dhjetë herë më shumë, ose edhe më tepër”, thotë ai.

Duke folur nga një makinë, ndërsa shiu bie mbi xhamat e saj, Skipper thotë se lufta në distanca të mëdha ka edhe një anë tjetër. Edhe pse sulmet kryhen nga larg dhe ushtarët nuk e shohin drejtpërdrejt armikun, rreziku mbetet i madh.

“Edhe ata mund ta bëjnë të njëjtën gjë”, thotë ai, duke iu referuar faktit se edhe ekipet e njësisë “Raid” janë objektiva. “Ndoshta nuk e sheh armikun me sytë e tu, por gjithsesi është një lojë shumë e rrezikshme”, shton ai.

FP-2 u bë publikisht i njohur për herë të parë nga Ukraina vetëm në shtator të vitit të kaluar. Droni është projektuar për të goditur objektiva të mbrojtura dhe për të ndërprerë logjistikën ruse në një distancë të ndërmjetme nga fronti.

“Më shumë dronë...dronë rusë”

Suksesi i njësisë “Raid” dhe formacioneve të tjera që kryejnë sulme me dronë në thellësi të territorit ka ndihmuar në ngadalësimin e ndjeshëm të përparimit rus. Rusia mori rreth 90 kilometra katrorë territor ukrainas në gusht, krahasuar me 505 kilometra katrorë një vit më parë. Zyrtarët perëndimorë vlerësojnë gjithashtu se Rusia humbet rreth 6 mijë ushtarë më shumë në muaj sesa arrin të rekrutojë.
Në strukturën e gjerë ushtarake ukrainase, njësitë e specializuara të Forcave të Sistemeve Pa Pilot, përfshirë regjimentin “Raid”, bashkëpunojnë me njësitë e ushtrisë pranë vijës së frontit dhe me forcat speciale. Një sulm i madh, si ai ndaj rafinerisë në Moskë më 20 shtator, rreth 480 kilometra larg kufirit ukrainas, përfshin disa njësi që veprojnë njëkohësisht.

Në një operacion me rreze të gjatë mund të lëshohen deri në 300 dronë, ndërsa objektivi është që kjo shifër të arrijë në 1 mijë dronë në një natë. Ushtarët e përshkruajnë këtë mënyrë sulmi si një “orkestër”, ku dronët më të lirë ndihmojnë në identifikimin e korridoreve ajrore drejt objektivit përfundimtar.

FP-1, droni më i madh dhe me rreze më të gjatë, është përdorur vazhdimisht për të goditur depo, rafineri dhe objekte të tjera me rëndësi ushtarake dhe ekonomike, deri në rreth 2 mijë e 900 kilometra brenda territorit rus.

Sipas të dhënave të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, prodhimi rus i naftës bruto ka rënë me 7.7 për qind brenda një viti, ndërsa normat e interesit në Rusi kanë mbetur në 14 për qind.

“Palët po bëhen gjithnjë e më të afta t’i kthejnë sulmet në thellësi të territorit në pasoja ekonomike”, thotë Sidharth Kaushal nga Instituti Mbretëror i Shërbimeve të Bashkuara.

Në frontin lindor të Donetskut, një njësi e specializuar për dronë me rreze më të shkurtër, Qendra e Operacioneve Speciale, lejon të shihet nga afër mënyra se si planifikohen misionet.

Znakhar, 33 vjeç, kishte punuar si programues para pushtimit të plotë rus. Gjatë ditës, ai shqyrton objektivat e reja të identifikuara nga satelitët perëndimorë ose dronët ukrainas të zbulimit. Në sistemin e përbashkët regjistrohen objektiva si artileria ruse dhe sistemet e bllokimit elektronik, ndërsa ai analizon pamjet për të mbledhur sa më shumë informacion.

Natën, ekipi përdor dronët Sych, me vlerë rreth 25 mijë dollarë, të cilët ngjajnë me avionë të mëdhenj model. Nëse kushtet atmosferike e lejojnë, ata mund të kryejnë nga dy deri në gjashtë misione bombardimi, dhjetëra kilometra pas vijës së frontit.

Znakhar, pseudonimi i të cilit nënkupton “shërues”, përcakton brenda pak sekondash itinerarin fillestar të fluturimit përmes disa klikimeve në hartë. Më pas, ai e ndryshon rrugën për të shmangur zonat e banuara, terrenet e larta dhe vendet e njohura ku lëshohen dronët përgjues.

Çfarë ka ndryshuar së fundmi?

“Më shumë dronë”, përgjigjet ai. “Dronë rusë”.

Anëtari i ekipit, Ananas, 30 vjeç, del natën për të kryer misionet, por me më shumë masa sigurie sesa në fillimet e njësisë dy vjet më parë. Tani përgatitjet bëhen në ambiente nëntokësore, ndërsa më parë ekipet mund të punonin edhe në terren të hapur.

Ai kishte studiuar arkitekturë dhe më pas kishte punuar si artist 3D në një studio videolojërash.
“Luaj shumë videolojëra, kështu që jam i mirë me kontrollorin. Është një avantazh i madh, sepse tani jam pilot”, thotë ai.

Kështu, kufiri mes realitetit dhe botës së lojërave po bëhet gjithnjë e më i ngushtë.
Në anën tjetër, Moska ka pasur prej kohësh në dispozicion raketa balistike dhe raketa lundruese, duke i mundësuar të godasë çdo pjesë të Ukrainës që nga shkurti i vitit 2022.

Në vitin e parë të luftës, Rusia importoi nga Irani dronët Shahed me krahë në formë trekëndëshi, për të rritur numrin e sulmeve me rreze të gjatë. Më pas zhvilloi edhe dronë të lirë për përdorim në fushëbetejë, si dhe versionin e saj të Shahed-it.

Por që nga maji, arsenali rus ka pësuar një sërë ndryshimesh të rëndësishme. Rusia tani po përdor dronë më të shpejtë me motorë reaktivë, duke rritur aftësinë për të goditur objektivat në Ukrainë.

“Rusia nuk ndalet kurrë”, tha Serhii Beskrestnov, këshilltar për teknologjinë e mbrojtjes i presidentit ukrainas Volodymyr Zelenskyy, gjatë një interviste në Kiev, e cila u ndërpre nga një alarm ajror dhe shpërthime në distancë.

Droni iranian Shahed, i njohur në Rusi si Geran-2, është ridizajnuar dhe është pajisur me motor reaktiv.

Geran-4, me krahë më aerodinamikë, mund të fluturojë me shpejtësi nga 300 deri në 550 kilometra në orë. Ndërsa Geran-5, me formë cilindrike, është edhe më i shpejtë, duke arritur rreth 600 kilometra në orë.

Shpejtësia e tij është e ngjashme me atë të një rakete të re lundruese të lehtë, të njohur si Banderol.
Sipas parashikimeve të cituara në këtë raport, Rusia synon të prodhojë 36 mijë dronë Shahed me motorë reaktivë në vitin 2027, rreth 10 mijë Banderol dhe një numër të ngjashëm raketash të lira lundruese të tipit Dan-T.

Këto armë mund të përdoren gjatë dimrit për të goditur sistemet e energjisë elektrike, ngrohjes dhe furnizimit me ujë në Ukrainë, të cilat tashmë janë nën presion të madh.

Sfidohet mbrojtja ukrainase

Motorët Telefly të këtyre armëve të reja prodhohen në Kinë. Dronët janë më të shpejtë se sistemet ukrainase të interceptimit, të cilat fillimisht ishin projektuar për të rrëzuar variantet më të vjetra të Shahed-it, me motorë me piston.

Shkalla e interceptimit të Shahed-ëve, e cila dikur ishte mbi 90 për qind, ka rënë në rreth 60 për qind ndaj modeleve të reja ruse. Kjo ka sjellë pasoja të drejtpërdrejta për mbrojtjen ajrore të Ukrainës.
Një kombinim dronësh me motorë reaktivë dhe atyre tradicionalë kreu javën që shkoi një sulm të rrallë në mëngjes në qendër të Kievit. Një treg pranë stacionit qendror të trenit dhe zonës së biznesit u godit, duke shkaktuar vdekjen e dy personave dhe plagosjen e 41 të tjerëve.

Në fund të gushtit, një dron Geran-4 goditi një depo municionesh në Myla, pranë Kievit, duke vrarë 38 persona dhe duke shkatërruar banesa aty pranë.

Një tjetër dron goditi selinë e Shërbimit të Sigurisë së Ukrainës, SBU, në qendër të Kievit. Megjithatë, sipas raportimeve, ekziston mundësia që në fazën e fundit të fluturimit ai të jetë kontrolluar nga një agjent rus në terren.

Pas sulmeve të vazhdueshme ndaj depove gjatë muajit gusht, furnizimi me produkte ushqimore në supermarketet e Kievit është bërë i pabarabartë. Ndërsa në fillim të shtatorit, sulme të tjera goditën edhe pikat e karburantit në kryeqytet.

Propaganda ushtarake ukrainase është shumë aktive në publikimin e misioneve të suksesshme në rrjetet sociale, por tabloja e plotë e ndikimit të sulmeve me dronë ndaj Rusisë është më e vështirë të përcaktohet.

“Gjatë pranverës patëm një periudhë shumë të mirë dhe pothuajse çdo natë shihnim një, dy, tre apo katër sisteme të shkatërruara”, thotë Skipper. “Që nga qershori dhe korriku, ata thjesht po fshihen.”

Burime të tjera nga ushtria ukrainase theksojnë se Rusia ka përmirësuar ndjeshëm aftësitë e saj për bllokimin elektronik të sinjaleve. Për pasojë, dronët e lirë sulmues nuk janë më aq të saktë sa më parë.

Në këtë luftë që zhvillohet në distanca të mëdha, numri i viktimave civile po rritet. Të dhënat e reja të Kombeve të Bashkuara tregojnë se 2 mijë e 222 persona janë vrarë në Ukrainë gjatë tetë muajve të parë të vitit 2026, më shumë se gjatë gjithë vitit 2025.

Vetëm në gusht, në Ukrainë u vranë 368 persona, ndërsa në Rusi u raportuan edhe 113 viktima. Depo në pronësi të supermarketeve ukrainase, shërbimit postar Nova Poshta dhe kompanive të tregtisë online u goditën të paktën 32 herë. Ndërkohë, depot e kompanive ruse Wildberries dhe Ozon u bombarduan 17 herë nga Ukraina.

Megjithatë, pasojat mund të jenë edhe më të rënda për Ukrainën.

“Rusia ka avantazhe që Ukraina nuk i ka”, thotë Kaushal. Sipas tij, Rusia disponon një gamë më të larmishme armësh me rreze të gjatë, një rrjet më të gjerë të mbrojtjes ajrore dhe më shumë rezerva ekonomike e shoqërore për të përballuar presionin, pasi popullsia e saj nuk është përballur me një luftë kaq të gjatë dhe intensive.

Ukraina, ndërkohë, po përballet me presion të madh ekonomik. Buxheti i saj për luftën tashmë është tejkaluar dhe vendi duhet të sigurojë edhe 40 miliardë funte të tjera për vitin e ardhshëm.

Megjithëse lufta po përshkallëzohet dhe teknologjia e përdorur në të po ndryshon me shpejtësi, asnjëra palë nuk duket pranë humbjes apo një krize vendimtare.

Një tjetër provë mund të vijë nëse Rusia tenton të mobilizojë deri në 300 mijë burra pas zgjedhjeve parlamentare. Në të njëjtën kohë, Ukraina po përpiqet sërish të sigurojë financimin e nevojshëm dhe, mbi të gjitha, të përballojë dimrin që po afron.

Në strehën e tyre ushtarake, Ananas dhe Znakhar mendojnë nëse kjo luftë do të përfundojë ndonjëherë.

“Ndonjëherë më kap kjo ndjesi”, pranon Ananas.

Por Znakhar e ndërpret: “Thjesht duhet të rezistojmë edhe një ditë më shumë se ata”.